Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 013 767 zn. | 84164 zdjęcia | 731 wideo | 116 audio | 1920 miejscowości

Grodzisk Mazowiecki

Polska / mazowieckie

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:mazowieckie / warszawskie (przed 1939)
Powiat:grodziski / błoński (przed 1939)
Gmina:Grodzisk Mazowiecki / Grodzisk Mazowiecki (przed 1939)
Inne nazwy:Гродзиск-Мазовецкий [j. rosyjski]; גרודז'יסק מזובייצקי [j. hebrajski]
 
GPS:
52.1043° N / 20.6351° E
52°06'15" N / 20°38'06" E

Lokalizacja

Tomasz Kawski

Grodzisk Mazowiecki – miasto powiatowe, położone w środkowej Polsce, w województwie mazowieckim. Odległe 32 km na południowy zachód od Warszawy. Leży nad rzeką Mrowną.

Więcej

Historia

Martyna Sypniewska

Portrait of the Shulman and Rothstein families in the Grodzisk Mazowiecki ghetto. | unknown

Nie dysponujemy źródłami, które pozwoliłyby określić, kiedy pojawili się pierwsi osadnicy żydowscy w Grodzisku. Ksiądz Mikołaj Bojanek w swej pracy Kościół i parafia w Grodzisku, wydanej w 1917 r., podaje że Żydzi zamieszkiwali w Grodzisku „z górą 500 lat”. Autor nie podaje jednak źródła swej informacji i dlatego trzeba ją traktować jako jego własne przypuszczenie.

Pierwsza, nie budząca żadnych wątpliwości wzmianka o obecności Żydów w Grodzisku pochodzi z II połowy XVI w. i mówi o daninie żydowskiej, pobieranej przez prepozyta. Informacja ta nie pozwala jednak określić liczby Żydów w Grodzisku. Dokładniejsze dane pochodzą dopiero z II połowy XVIII wieku. Działający w latach 1750–1769 proboszcz Jan Klemens Mokronowski zezwolił Żydom na zbudowanie w Grodzisku domu modlitwy oraz na założenie cmentarza poza granicami miasta.. Nie jest pewne, czy społeczność żydowska w Grodzisku posiadała już wówczas status gminy żydowskiej, ponieważ osadnictwo na tym terenie było rozproszone. Z całą pewnością samodzielna gmina żydowska istniała w Grodzisku pod koniec XVIII w. (1793–1794).

Intensywny rozwój osadnictwa żydowskiego nastąpił po III rozbiorze Polski. Wzrost liczby żydowskich mieszkańców Grodziska wiązany był przede wszystkim z patentem wydanym przez króla pruskiego w 1797 r., który zezwalał Żydom zamieszkałym w mieście zajmować się rzemiosłem i handlem oraz jednocześnie ograniczał osadnictwo na wsi. Na fali migracji Żydów do miast w Grodzisku osiedliło się wielu z nich, co obrazują przytoczone poniżej dane liczbowe. W 1797 r. w Grodzisku mieszkało 125 Żydów (51,2 % ogółu mieszkańców), w 1800 r. – 301 (82,9 %). Dwadzieścia lat później w mieście żyło już 444 wyznawców judaizmu, stanowiąc aż 89,2% grodziszczan. Intensywny napływ Żydów do Grodziska oraz wysoki przyrost naturalny sprawiły, że w niedługim czasie wystąpił problem przeludnienia. W 1828 r. grodziszczanie mieszkali w 44 domach, a samych tylko rodzin żydowskich było wówczas 136. Winą za taki stan obarczano władze miejskie, które wbrew przepisom z 1822 r., nakazującym tworzenie dzielnic żydowskich, zezwalały na swobodne osiedlanie się Żydów. Pojawiły się nawet pomysły przesiedlenia części rodzin żydowskich do innych ośrodków, jednak nie zostały zrealizowane.Więcej