Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 059 064 zn. | 84144 zdjęcia | 738 wideo | 116 audio | 1920 miejscowości

Elbląg

Polska / warmińsko-mazurskie

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:warmińsko-mazurskie / inne (przed 1939)
Powiat:elblądzki grodzki / Elbing (przed 1939)
Gmina:Elbląg / Elbing (przed 1939)
Inne nazwy:Elbing [j. niemiecki]; אלבלונג [j. hebrajski]
 
GPS:
54.1563° N / 19.4043° E
54°09'22" N / 19°24'15" E

Lokalizacja

Piotr Włodarczyk

Elbląg — miasto na prawach powiatu w Polsce północnej, województwo warmińsko-mazurskie, siedziba powiatu elbląskiego. Leży nad rzeką Elbląg. Odległe 286 km na północny zachód od Warszawy, 113 km na północny zachód od Olsztyna.

Więcej

Historia

Piotr Włodarczyk

Przez pierwsze dwa wieki istnienia Elbląga Żydzi pojawiali się w mieście tylko sporadycznie. Działo się tak wskutek restrykcyjnej polityki Krzyżaków. Po włączeniu miasta do Rzeczpospolitej, król polski spośród czterech kandydatów przedstawionych przez radę miejską wybierał jednego na stanowisko starosty-burgrabiego. Jego kompetencje były niewielkie, gdyż ograniczały się jedynie do spraw policyjno-sądowych, wśród których było również sądzenie spraw dotyczących Żydów. Wnioskować stąd należy o obecności Żydów w Elblągu i okolicy. Podobna sytuacja miała miejsce na przełomie XVI i XVII w. – wzmiankowano wówczas o pojedynczych żydowskich mieszkańcach miasta, trudniących się przede wszystkim handlem, a rzadziej rzemiosłem. Nie mogli oni jednakże, podobnie jak Szkoci, liczyć na uzyskanie praw obywateli Elbląga. Chrześcijanie obawiali się przede wszystkim konkurencji ekonomicznej, nie bez znaczenia była także niewiedza dotycząca religii i kultury „obcych”. Żydów oskarżano o przyczynianie się do rozprzestrzenienia wszelkich epidemii.

Przez kolejne stulecia, a nawet po 1772 r., elbląscy mieszczanie stosunkowo skutecznie bronili się przed konkurencją żydowską. Między innymi w 1731 r. w Prusach prawo do handlu rękodzielniczymi wyrobami tekstylnymi na terenie pogranicza polsko-pruskiego, ale bez Gdańska i Elbląga, otrzymało dwóch Żydów z Szyrwinty (ob. Kutusowo, Rosja) i Biskupca Pomorskiego. W innym jednak przypadku, 6 września 1742 r. królewiecka kamera skarbowa wydała postanowienie dotyczące swobody handlu szlachetnymi kruszcami przez tamtejszych Żydów, którzy wyroby ze srebra i złota sprzedawali m.in. w Gdańsku, Elblągu i Braniewie.

Pierwszym Żydem, któremu udało się uzyskać prawa obywatela miasta, był Moses Levin z Berlina, później znany jako Moses Simon. Osiedlił się on w Elblągu w 1783 r. Nie mógł jednak trudnić się handlem – zezwolono mu wyłącznie na zajmowanie się prowadzeniem koszernej „garkuchni” oraz pełnienie roli tłumacza podczas rozmów z Żydami przybywającymi do miasta w celach handlowych. Jednakże w 1800 r., mimo protestów elblążan, wcześniej wspomniany otrzymał zezwolenie na prowadzenie działalności handlowej oraz prawo do nabycia placu na składowanie drewna na terenie Łasztowni. W 1809 r. uzyskał prawa obywatela miasta wraz z trzema innymi Żydami. Byli to najpewniej najzamożniejsi elbląscy Żydzi, bowiem o

Więcej