Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 013 767 zn. | 84164 zdjęcia | 731 wideo | 116 audio | 1920 miejscowości

Dębica

Polska / podkarpackie

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:podkarpackie / krakowskie (przed 1939)
Powiat:dębicki / dębicki (przed 1939)
Gmina:Dębica / Dębica (przed 1939)
Inne nazwy:Dembic [j. jidysz]; דמביצה [j. hebrajski]; Dębica [j. niemiecki]
 
GPS:
50.0516° N / 21.4118° E
50°03'05" N / 21°24'42" E

Lokalizacja

Dorota Szczepanowicz

Dębica – miasto położone w południowo-wschodniej Polsce, w województwie podkarpackim, w powiecie dębickim. Odległe 52 km na zachód od Rzeszowa, 291 km na południe od Warszawy. Położone nad rzeką Wisłoką, na północnym skraju Pogórza Strzyżowskiego.

Więcej

Historia

Dorota Szczepanowicz

Trzy młode kobiety spacerujące ulicami Dębicy | nieznany

Pierwsze wzmianki o Żydach w Dębicy pochodzą z z 1293 r., kiedy osada była własnością możnego rodu Gryfitów.

W tekście umowy z 1471 r., podpisanej przez księdza Piotra i dziedzica miasta Jana z Podgrodzia wynika, że wszyscy mieszkańcy miasta, z wyjątkiem Żydów i przedstawicieli innych wyznań, byli zobowiązani płacić Kościołowi dziesięcinę. Brak jednak innych źródeł potwierdzających ich obecność w tym czasie w mieście. Prawdopodobnie mieszkała tu niewielka grupka Żydów.

W połowie XVI w. społeczność żydowska była już obecna w pobliskim Pilźnie dzięki staraniom starosty Jana Tarły. Jednakże w 1629 r., musiała opuścić miasto z rozkazu króla Stefana Batorego. W dalszej konsekwencji wprowadzony został tam przywilej de non tolerandis Judaeis, który obowiązywał de facto do połowy XIX wieku. Można domniemywać, że właśnie Żydzi zmuszeni do opuszczenia Pilzna stali się pierwszymi osadnikami w Dębicy.

W rejestrze poborowym z 1676 r. pojawia się wzmianka o dwóch Żydach mieszkających na terenie dóbr Jacka Winiarskiego. Większy napływ Żydów do Dębicy widoczny był dopiero w latach 1676–1690. W statucie cechu rzeźnickiego z 1690 r. pojawiła się następująca wzmianka: uczeń będzie ubijał bydło dla Żyda – to ma najpierw wyciąć osierdzie, kiszki, śledzionę. Gdyby natomiast Żydzi nie pozwolili uczniom rżnąć bydła i sami chcieli to czynić, wówczas zakaże się im przywożenia do Dębicy skądkolwiek mięsa koszernego”. Wprowadzone „zabezpieczenia” świadczą o obecności Żydów w mieście oraz próbie ograniczania ich udziału w uboju bydła. Statut ten jest pierwszym dowodem istnienia w Dębicy znacznej społeczności żydowskiej, która w tym czasie mogła tworzyć już samodzielny kahał.

W 1660 r. w mieście wybuchł wielki pożar, który zniszczył część miasta z ratuszem. Wtedy to powstała osada nazwana Nową Dębicą. Jej obszar rozciągał się wokół obecnego rynku, gdzie istniał kościółek św. Barbary. Pewne jest, że pierwsi osadnicy zamieszkiwali teren Starej Dębicy, a nowi, którzy osiedlili się po pożarze z 1660 r., częściej wybierali teren Nowej Dębicy. W 1673 r. mieszkało tutaj 5 rodzin żydowskich. Wszystkie budynki wyznaczające cztery pierzeje rynku zostały wzniesione przez Żydów. W życiu gospodarczym, zwłaszcza w handlu, Żydzi uzyskiwali coraz większe wpływy.

W tym czasie funkcjonowały dwie odrębne gminy żydowskie –

Więcej