Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:inne / tarnopolskie (przed 1939)
Powiat:Львівська область [ obwód lwowski ], Буськ [ Busk ] / kamionecki (przed 1939)
Gmina:Буськ [ Busk ] / Busk (przed 1939)
Inne nazwy:Буськ [j. ukraiński]; Буск [j. rosyjski]; בוסק [j. hebrajski]; בוסק [j. jidysz]
 
GPS:
49.9602° N / 24.6301° E
49°57'36" N / 24°37'48" E

Historia

Robert Kuwałek

„Galicyjska Wenecja” – tak w przeszłości nazywane było to jedno z najstarszych miast leżących na pograniczu ziemi lwowskiej i Podola. O nazwie tej zadecydował fakt, że miasteczko położone jest nad brzegami czterech rzek – tutaj Pełtew łączy się z Bugiem, przepływa tutaj też Sołotwina i Rokitna. Dodatkowo miasteczko otoczone było stawami i mokradłami. Oficjalna nazwa Busk pochodzi od bociana, którego można zobaczyć w miejscowym herbie.

Busk wspominany był już w XI w. jako jeden z grodów Bużan. Istniało tutaj też samodzielne księstwo buskie, które potem weszło w skład księstwa włodzimierskiego. Rządziła tutaj lokalna linia Rurykowiczów. Na początku XIII w. Busk wszedł w skład księstwa bełskiego. W 1277 r. jego świetność upadła, gdy gród został zniszczony przez Tatarów.

W XIV w. Busk znalazł się w granicach Korony, dalej jako część księstwa bełskiego, a następnie jako starostwo województwa bełskiego. Do XVI w. nie był w stanie się rozwinąć ze względu na położenie na tzw. czarnym szlaku, czyli trasie grabieży czambułów tatarskich.

W 1484 r. Busk otrzymał prawa miejskie. Był już wówczas siedzibą starosty grodowego. Osiedliła się także tutaj ludność wołoska, która przyczyniła się do rozwoju miasta. Od 1540 r. funkcję starostów buskich pełnili przedstawiciele wielkopolskiego rodu Górków. Jeden z nich, Stanisław Górka (w Busku od 1573 r.) miał osiedlić w mieście Żydów, ale wydaje się, że osadnictwo żydowskie było tu dużo wcześniejsze, ponieważ najstarszy zachowany na cmentarzu żydowskim nagrobek datowany jest na 1510 r., a pierwszy dokument na temat obecności Żydów pochodzi z 1454 r. Górkowie, zwolennicy kalwinizmu, uczynili z Buska jeden z najprężniejszych ośrodków tego wyznania na Rusi. Przez pewien czas zlikwidowano tutaj nawet parafię katolicką, co spotkało się z protestami mieszczan i konsystorza lwowskiego. Górkowie przyczynili się także do znacznego rozwoju gospodarczego miasta. Założyli tu papiernię, która funkcjonowała aż do 1788 r. Dzisiaj określa się, że była to pierwsza papiernia na Ukrainie. Zakładali także winnice. Wybudowali zamek, a miasto otoczyli murami miejskimi. W XVI w. ustalił się podział na trzy zasadnicze części miasta – Stare Miasto, Środkowe Miasto, gdzie znajdowała się siedziba starosty oraz kościół św. Ducha oraz Nowe Miasto z kościołem Matki Boskiej, domami szlachty oraz kilkoma domami Żydów. Tu też funkcjonowało centru

Więcej

Historia miejscowości

Eugeniusz Riadczenko

Wjazd do Buska | ER

Pierwsza wzmianka o Busku (Bużsku) znajduje się w latopisie Powieść minionych lat, a datowana jest na rok 1097. Archeolodzy odnaleźli na terenie dzisiejszego miasta trzy wczesnośredniowieczne grodziska. Ufortyfikowana osada położona wśród mokradeł stanowiła trudną do zdobycia twierdzę. W 1100 r. mocą postanowień zjazdu książąt ruskich w Wityczewie Busk przypadł księciu wołyńskiemu i dorohobuskiemu Dawidowi Igorewiczowi, wnukowi wielkiego księcia kijowskiego Jarosława Mądrego, pozbawionemu tronu we Włodzimierzu. W okresie 1100–1112 miasto było ośrodkiem odrębnego księstwa, później przeszło na własność książąt bełskich. W 1241 r. zostało spalone podczas najazdu mongolskiego.

W 1388 r. Busk wraz z całym księstwem bełskim przypadł księciu mazowieckiemu Siemowitowi IV. W 1411 r. otrzymał od Siemowita prawo magdeburskie, jako jedno z pierwszych miast na dzisiejszym terytorium Ukrainy. W 1462 r. po bezpotomnej śmierci księcia Władysława II (płockiego) księstwo bełskie wraz z Buskiem zostało inkorporowane mocą prawa lennego do Królestwa Polskiego przez Kazimierza Jagiellończyka. W 1484 r. król potwierdził prawo magdeburskie oraz nadał przywilej odłowu ryb. W 1499 r. król Jan Olbracht zwolnił miejscowych kupców od wodnego, mostowego i innych ceł. W 1516 r. miasto odparło najazd tatarski, zostało jednak zniszczone w 1654 r. przez wojska Bohdana Chmielnickiego i ponownie w 1672  r. przez Tatarów.

Położenie Buska było korzystne ze względu na szlak handlowy prowadzący Bugiem i Wisłą aż do wybrzeża Bałtyku. W miarę napływu ludności, oprócz Starego Rynku założono jeszcze dwa kolejne – Średni i Nowy. Odpowiednio pojawiły się również trzy dzielnice: Stare, Nowe i Środkowe Miasto. Synagoga znajdowała się na Starym Mieście. Na Środkowym Mieście stał dom starosty i jego kancelaria, kościół św. Ducha, młyny królewskie i dominikańskie oraz domy mieszczańskie. Natomiast na Nowym Mieście znajdował się kościół Matki Boskiej, kilka domów szlachty oraz kilka domów żydowskich. Właśnie tutaj znajdowało się handlowe centrum Buska. Oddzielnie stał klasztor dominikanów. Duża liczba rzek, rowów i kanałów, a także podmokły teren, utrudniały połączenie ze sobą wspomnianych części, nadając zarazem Buskowi niepowtarzalny charakter ("halicka Wenecja").

W XVI w. w mieście działały cztery młyny wodne, przy jednym z nich funkcjonował folusz. W roku 1539 lub 1541 p

Więcej