Aleksandrów Kujawski

	Synagogi, domy modlitwy i inne		Cmentarze		Miejsca martyrologii		Judaika w muzeach		Inne

Historia
Relacje, wspomnienia
Historia miejscowości
Lokalizacja

Historia

Tomasz Kawski

Początek obecności Żydów w Aleksandrowie Kujawskim przypadł na lata sześćdziesiąte XIX w. Początkowo społeczność żydowska w Aleksandrowie Kujawskim podlegała dozorowi bóżniczemu w Nieszawie. Z czasem aleksandrowscy Żydzi zaczęli demograficznie i ekonomicznie dominować nad nieszawskimi pobratymcami. Konsekwencją było dodanie do nazwy dozoru bóżniczego członu o Aleksandrowie Kujawskim. Oficjalna nazwa brzmiała Dozór Bóżniczy (następnie Gmina Wyznaniowa Żydowska) w Aleksandrowie Kujawski-Nieszawie. Przez większość XIX w. gmina nie posiadała rabina. Jego obowiązki pełnił rzezak i kantor. Funkcje te pełnili kolejno do 1867 r.: Abram Łęczycki, Abraham Tytoń, Mosiek Jakub Zysman (od 1840 r. jako podrabin a od 1848 r.), Aron Hersz Lewi, Mojżesz Toroński (Toroński). W XX w. gminie przewodzili rabini: Abraham Zonabend (mieszkał w Nieszawie, zmarł w końcu lat dwudziestych XX w. Pochodził w rodziny rabinackiej. Jego brat Jehuda Lejb Zonabend był rabinem w Dobrzyniu nad Drwęcą, szwagier Icchak Meir Bornsztein rabinem w Gostyninie, a kuzyn Iszohar Grojbard rabinem w Będzinie), Jakub Hersz Gendzähler (urodził się 20 września 1903 r. w Sanoku, syn Izraela i Rozy. Mieszkał w Aleksandrowie Kujawskim. Wybrano go rabinem 29 grudnia 1932 r.). Około 1935 r. wybrano, najprawdopodobniej na podrabina lub pomocnika rabinackiego, pochodzącego z Warszawy Poznera. Zastąpił na tym stanowisku zmarłego w latach trzydziestych rabina Erlechera ze Służewa. Działalność rabinów uzupełniali w latach 1918-1939 rzezacy: Icek Brandenburg, Lejb Hilel Miller, Zelig Pinkert, nauczyciel: Szulim Ber Pinkert, sekretarz Dawid Miller, dozorca bóżniczy Mojsze Lejzor Nudla.

Nieznane pozostają w XX wieku składy zarządów gminy. Wyjątek stanowią wybory przeprowadzone 30 sierpnia 1936 r. W ostatecznym podziale mandatów lista nr 1 (sojusz bezpartyjnych ortodoksów i syjonistów rewizjonistów) uzyskała 3 mandaty (w zarządzie gminy zasiedli: Mojsze Rafał Przedecki, Jakub Gudak, Mojsze Jakubowski, zastępcy: Aron Finkelsztajn, Hersz Najman, Izaak Szylszreiber), nr 2 (ortodoksi) i 3 („Mizrachi”) bez mandatów, nr 4 („Aguda Izrael” i bezpartyjny ortodoksi) – 2 mandaty (Szmul Tchórz, Josef Aron Frajtag, zastępcy: Josef M. Kowalski, Aron Finkelsztajn), nr 6 – 2 mandaty (Aron Zalesiński, Hercko Rotman, zastępcy: Alter Tyk, Abram Wojdysławski), nr 7 – 1 mandat (Lewek Sztachelberg, zastępca: Hersz Ber

Więcej

Historia miejscowości

Tomasz Kawski

Położenie geograficzne i administracyjne:

Do XVIII w. Królestwo Polskie, województwo inowrocławskie

1793-1807 Prusy, Obwód Nadnotecki

1807-1815 Księstwo Warszawskie, departament bydgoski

1815-1918 Rosja (Królestwo Polskie), województwo mazowieckie, gubernia warszawska

1918-1939 Polska, województwo warszawskie (1918-1938), województwo pomorskie (1938-1939), powiat nieszawski (od 1932 siedziba powiatu nieszawskiego)

1939-1945 Niemcy (III Rzesza), Prowincja „Kraj Warty“, rejencja inowrocławska, powiat ciechociński

1945-1975 województwo bydgoskie (1945-1950 województwo pomorskie)

1975-1998 województwo włocławskie

Od 1999 województwo kujawsko-pomorskie, powiat aleksandrowski

Dzieje Aleksandrowa Kujawskiego są związane rozbudową kolei na ziemiach polskich w XIX w. Towarzystwo Kolei Żelaznych w 1859 r. podjęło się budowy linii kolejowej między Warszawą a Bydgoszczą. Stopniowo wykupowało grunty majątku Białe Błota (wcześniej Sieła), leżące w dobrach hrabiego Władysława Trojanowskiego. Z czasem powstające zabudowania wokół leżącej tuż przy granicy z Prusami stacji, zaczęto nazywać Trojanowem. W pierwszej połowie lat sześćdziesiątych XIX w. miejscowość liczyła już około 2 tys. mieszkańców. Od 1862 r. zaczęły kursować pierwsze pociągi. W 1875 r. uruchomiono Międzynarodową Stację Kolejową i Telegraficzną. Dogodna lokalizacja, umożliwiająca połączenia między Rosją a Europą Zachodnią, umiejscowienie komory celnej, sprzyjały napływowi ludności. Pierwsze plany organizacji przestrzeni osady wyznaczył inżynier Witold Marczewski. Jej rozwojowi sprzyjało przedłużenie w 1867 r. linii kolejowej do ościennego Ciechocinka, w którym z powodzeniem zaczęło działać uzdrowisko. Ważnym wydarzeniem było zorganizowanie w ówczesnym Trojanowie, w dniu 4 wrzesnia 1879 r., spotkania cesarzy Rosji i Niemiec – Aleksandra II i Wilhelma I. Przed wybuchem I wojny światowej Aleksandrów liczył około 9 tys. mieszkańców. W dniu 9 listopada 1916 r., a następnie 4 lutego 1919 r. nadano osadzie prawa miejskie i zmieniono nazwę na Aleksadnrów Kujawski. Od 1921 r. miasto, po uruchomieniu krótszego połączenia Warszawy z Poznaniem przez Kutno i Strzałkowo stopniowo zaczęło tracić na znaczeniu jako węzeł kolejowy. W 1932 r. do Aleksandrowa przeniesiono z Nieszawy siedzibę władz powiatowych. W 1939 r. liczba ludn

Więcej

Podsumowanie

Województwo:	kujawsko-pomorskie / warszawskie (przed 1939)
Powiat:	aleksandrowski / nieszawski (przed 1939)
Gmina:	Aleksandrów Kujawski / Aleksandrów (przed 1939)
Inne nazwy:	Trojanów Trojanowo Aleksandrów Pograniczny (Przygraniczny) Aleksandrowo Aleksandrów אלעקסאנדראװא [j.jidysz] Weichselstadt (od 1943 do 1945)
	GPS: 52.8765° N / 18.6937° E 52°52'35" N / 18°41'37" E