Historia
Społeczność żydowska przed 1989 – Ukraina / Тернопільська область (obwód tarnopolski)
Miasteczko nad rzeką Seret, 40 km na południowy-wschód od Brodów, obecnie w obwodzie Tarnopolskim. Miasteczko dzieli się na Załoźce Stare na południowym brzegu Seretu i położone na południowy wschód od nich Załoźce Nowe.
Miasteczko zostało założone w 1524 r. jako prywatne miasto. Należało do województwa wołyńskiego w powiecie krzemienieckim. W połowie XVI w. zbudowano tu fortecę, co skłaniało miejscowych kupców do rozwoju własnej przedsiębiorczości. Twierdzę założył szlachcic Marcin Kamieniecki. Pierwszymi właścicielami miasta-twierdzy byli książęta Wiśniowieccy. Ponad wiek zamek pełnił funkcję obronną dla otaczających go terenów przed napadami Turków, Tatarów, ale najbardziej niszczony był przez Kozaków. Właśnie stąd w 1603 r. Dmitrij Samozwaniec wybrał się w wyprawę na Moskwę, korzystając ze wsparcia gospodarza zamku księcia Konstantyna Wiśniowieckiego. W XVII-XVIII w. fortecy nikt nie zdołał zdobyć, dlatego miasto kwitło.
Kościół zostaje wybudowany jeszcze w XV w. W jego kryptach spoczęli książęta Konstanty i Janusz Wiśniowieccy. W 1730 r. Józef Potocki, który przejmuje Załoźce we władanie, przebudowuje kościół. Po wojennych trudnościach początku XX w. świątynię znowu przywracają do porządku i zachowuje się ona do teraz.
Podczas panowania w Załoźcach Wiśniowieckich i Potockich forteca staje się wyszukaną rezydencją. Zostaje wybudowany pałac, który w odróżnieniu od fortecy, nie zachował się.
Pierwsze dokumentalne dowody o Żydach w Załoźcach są datowane na 1606 r. W tym roku Żyd z Tarnopola lub Trembowli wynajmował w Załoźcach młyn wodny. Przypuszcza się, że społeczność żydowska pojawiła się tu w latach 1648-1649. Jej szczególny rozwój przypada na XVIII w. Już w 1717 r. załoziecki kahał, który liczył 300 osób, opłacał podatek poduszny w wysokości 430 złotych. W XVIII w. Załoźcach odbyło się nawet posiedzenie Waadu – Rady Rusi Żydowskiej.
W XVII w. w Załoźcach mieszkali znani żydowscy przywódcy duchowi. Pierwszym znanym rabinem, który pod koniec XVII w. zamieszkiwał sztetl był rabin Rabbi Israel ben Rabbi Yaakov Zac, który napisał książkę Hilchot Adam Mi Yisrael. W połowie XVII w. rabinem w Załoźcach był Rabbi Mordecai ben Rabbi Yitzhak HaLevi, który przybył tu z Tykotyna. Zastąpił on rabina Rabbi Eliezera ben Yitzhaka HaLevi Horowitza. Rabbi Yitzhak był rabinem Altony, Hamburga, Windsbacha, a syn Rabbi Eliezera Rabbi Aryeh Leibush założył dynastię Horowitzów, która służyła w Stanisławowie 170 lat. Na początku XIX w. w Załoźcach rabinem został Rabbi Menaham Mendel ben Rabbi Shalom Kahan. Zastąpił on drugiego rabina z dynastii Horowitzów Rabbi Issachara ben Rabbi Aryeh Leibusha, który początkowo był rabinem Tysmenyci, a później zajął miejsce ojca w Stanisławowie. W połowie XIX w. rabinem Załoźców został Rabbi Shimshon Hamidish, a w 1860 r. Rabbi Shelomo Yaakov Shalita. Zastąpił on trzeciego z Horowitzów Rabbi Aryeh Leibusha ben Rabbi Yitzhaka, który przed tym jak wyjechał do Stryja, a stąd w 1904 r. do Stanisławowa, od 1871 do 1879 r. również służył w Załoźcach. Zastąpił go Rabbi Yaakov Baba, który obowiązki rabina wykonywał bezpłatnie, gdyż utrzymywał się z handlu. Na początku XX w. rabinem został Rabbi Natan Neta Leiter, który napisał traktat religijny MeAggadot Natan. Po I wojnie światowej jak większość miejscowych Żydów nie powrócił do Załoźców. Został przewodniczącym Sądu Rabinów we Lwowie. Ostatnim rabinem Załoźców był Rabbi Shalom Kleinberg.
W Załoźcach funkcjonowała liczna społeczność chasydzka. Mieszkało tutaj wielu chasydzkich magidów. Pierwszym z nich był rabin Rabbi Simha ben Rabbi Yehoshua, który mieszkał tu w 1730-tych latach. Szczególnie wysoko w Załoźcach ceniono magida Rabbi Binyamina ben Rabbi Aharona. Był on uczniem Rabbi Yehiela Michela mi-Zloczewa, który przejął tradycję od samego Baala Shem Tova. Nauczał w wielu miastach ale mieszkał z Załoźcach aż do swojej śmierci w 1812 r. Rabin Beniamin opublikował wiele ksiąg, wśród nich Torei Zahav, Ahavat Reim, Helkat Binyamin oraz Ahavat Binyamin. Od samej śmierci do II wojny światowej na jego mogile codziennie zapalano świeczki i minjan — dziesięciu dorosłych mężczyzn czytało psalmy. W rocznicę jego śmierci chasydzi z Załośców urządzali na jego grobie bogate ceremonie religijne.
W tym czasie w Załoźcach mieszkał dobrze znany magid Rabbi Moshe mi-Zalosce, który nauczał rownież w Zborowie. Napisał on Berit Avraham, Be’er Hayyim oraz nawrócił wielu Żydów na chasydyzm. Na początku XX w. Załoźce zostały rezydencją chasydzkiego cadyka Rabbi Elizera, zięcia rabina Yaakova Moshe ben Rabbi Eliezera Zvi Safrina mi-Komarne.
1751 — nowy właściciel Załoźców Moncinski założył w mieście fabrykę sukienną. Zamknięto ją zaraz po podziale Rzeczypospolitej w 1772 r.
Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl
