Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 257 405 zn. | 84235 zdjęcia | 781 wideo | 116 audio | 1921 miejscowości

W latach 30. XIX w. w gminie żydowskiej doszło do konfliktu między konserwatystami a liberałami. Dotyczył on obsadzenia urzędu drugiego rabina, na który wybrano Abrahama Geigera – promotora postępu i reform w liturgii żydowskiej. Doprowadziło to w latach 40. XIX w. do rozłamu i utworzenia dwóch komisji kultowych – liberalnej i konserwatywnej. Na ich czele stały organy kolegialne, które wybierały dwóch naczelnych rabinów – ortodoksyjnego (konserwatywnego) i liberalnego (postępowego). Pierwszym gminnym rabinem liberalnym został Abraham Geiger – wybitny żydowski teolog i orędownik judaizmu reformowanego.

W 1861 r. odnotowano maksymalny udział Żydów wśród wrocławian – 7,5%; do 1910 r. liczba ta spadła do ok. 4%. Współżycie z otoczeniem nie zawsze układało się harmonijnie – w 1855 r. ukazała się powieść Gustawa Freytaga Soll und Haben („Winien i ma”), przedstawiająca Wrocław jako miejsce przenikania Ostjuden (ukazanych jako „obcych” z Polski), niosących ze sobą nieuczciwość i oszustwa. Książka ta miała w latach 1855–1922 aż sto czternaście wydań.   

Przełom XIX i XX w. to okres największego „wybuchu” aktywności żydowskiej we wszystkich dziedzinach życia miasta. Żydzi byli m. in. członkami naukowego Śląskiego Towarzystwa Kultury Ojczystej, loży masońskiej Kosmos, Wrocławskiej Szkoły Poetyckiej i  szczególnie Towarzystwa Humboldta na Rzecz Kształcenia Ludu. Działały też stowarzyszenia stricte żydowskie: Towarzystwo Przyjaciół, grupujące zwolenników haskali (w jego kręgu obracał się nie będący Żydem Tomasz Mann) czy Loża Lessinga, organizująca  życie kulturalne. W XX w. pojawiły się organizacje wyrażające wspólne dla całej Europy Środkowej nurty życia politycznego: Wrocławski Związek Syjonistyczny, konserwatywna Aguda, sportowe stowarzyszenie Bar Kochba (związane z ruchem Makkabi). Działalność dobroczynną na wielką skalę prowadziły fundacje Jonasa Fränckla, prowadzące m. in. znany szpital. Czynne było też Żydowskie Seminarium Teologiczne przy obecnej ul. Włodkowica (budynek rozebrano w latach siedemdziesiątych XX w.).

Niemiecka społeczność Żydów wrocławskich dała wiele wybitnych postaci współczesnemu światu. Na czele jest pewnie genialny fizyk Max Born (1882–1970), ale pochodzą stąd także Edyta Stein (1891–1942), intelektualistka, w 1987 r. wyniesiona na ołtarze katolickie; socjalista Ferdinand Lasalle (1825–1864); biolog i lekarz Leopold Auerbach (1828–1897), odkrywca fragmentu układu nerwowego, zwanego nervenplexus Auerbacha; fizyk Leo Graetz (1856–1941), twórca układu prostowników, zw. układem Graetza; chemik Fritz Haber (1868–1934), odkrywca syntezy amoniaku, laureat Nagrody Nobla w 1918 r.; Albert Neisser (1855–1916), wielki dermatolog; rodzina Ehrlichów (ale bez noblisty Paula Ehrlicha, mieszkańca niedalekiego Strzelina); przodkowie m. in. żony Tomasza Manna – Katji, Jeffreya Sachsa, Olivii Newton John, a nawet Moniki Levinsky (rodzina Lewińskich). Na cmentarzu niemieckim pochowany jest Gottfried Galle (1812–1910), odkrywca planety Neptun.

W lata międzywojenne społeczność żydowska Wrocławia weszła jako w dużym stopniu zasymilowana, wykształcona grupa mieszkańców. Jednakże w późniejszym okresie pojawiły się problemy ekonomiczne, konieczne stało się wspomaganie ubogich (pod koniec lat dwudziestych z pomocy społecznej korzystało aż 30% pacjentów szpitala żydowskiego). Wraz z wprowadzeniem równych wyborów spadło polityczne znaczenie Żydów – reprezentacja w radzie miejskiej zmalała z 30 do 5%. Najgroźniejszym zjawiskiem stał się jednak lawinowo narastający antysemityzm. Żydów wykluczono z turystycznego Związku Alpejskiego („góry powinny być wolne od żydostwa”), pojawiły się próby bojkotu lekarzy, a nawet uczniów. Ale i w tej pogarszającej się sytuacji nastąpiło doniosłe wydarzenie – po długich przygotowaniach otwarto pionierskie Muzeum Żydowskie (1929).

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować. Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@polin.pl

Galeria

Audio