Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 451 257 zn. | 84218 zdjęcia | 781 wideo | 116 audio | 1924 miejscowości

W średniowieczu Wrocław był jednym z większych skupisk ludności żydowskiej w Europie Środkowej. Gmina żydowska istniała z pewnością w pierwszej połowie XII wieku. Jej założycielami mogli być żydowscy uchodźcy z Pragi, o których wspominał czeski kronikarz Kosmas. Najstarszy materialny dowód obecności Żydów we Wrocławiu stanowi nagrobek kantora Dawida, syna Sar Szaloma, który zmarł 4 sierpnia 1203 r. (wedle kalendarza gregoriańskiego) – co świadczy o tym, że cmentarz był czynny już na przełomie XII i XIII wieku.

Początkowo status prawny Żydów wrocławskich był bardzo korzystny – pozostawali pod specjalną opieką księcia. W 1267 r. sytuacja zmieniła się w wyniku postanowień synodu prowincjonalnego arcybiskupstwa gnieźnieńskiego we Wrocławiu. Żydom ograniczono dotychczasowe swobody, wyznaczając specjalne strefy osiedleńcze. W każdym mieście mogło istnieć tylko jedno takie miejsce oraz tylko jedno miejsce zebrań religijnych (bożnica).

W latach 1273–1290 książęta wystawiali liczne dokumenty i przywileje, których celem była ochrona ludności żydowskiej. Po 1273 r. taki dokument wystawił książę Henryk IV Probus. Na jego mocy wrocławscy Żydzi mieli zagwarantowane bezpieczeństwo osób i mienia, a także nienaruszalność cmentarzy. Przywilej ten został potwierdzony przez księcia Henryka V Grubego. Żydzi trudnili się handlem, lichwą (udzielaniem kredytów) i rzemiosłem. Wśród żydowskich rzemieślników można było spotkać rzeźników, piekarzy i kucharzy. Na początku XIV w. we Wrocławiu było aż 12 żydowskich jatek.

W XIV w. sytuacja Żydów uległa znacznemu pogorszeniu. W latach 1349 i 1360 w mieście doszło do pogromów ludności żydowskiej, po których Żydów wypędzano z Wrocławia. Przed pogromem w 1349 r. w mieście mieszkało 70 rodzin żydowskich, po pogromie zostało ich 5 lub 6. Wkrótce jednak Żydzi ponownie osiedlili się w mieście.

W 1453 r. do Wrocławia przybył franciszkanin i inkwizytor Jan Kapistrano. W wyniku jego kazań, w których oskarżał Żydów o różne formy świętokradztwa (bezczeszczenie hostii, porwanie i zabicie chrześcijańskiego dziecka), doszło do procesu, a następnie spalenia na obecnym pl. Solnym 41 Żydów. Pozostałym skonfiskowano mienie i wypędzono z miasta, dzieci do lat 7 ochrzczono i oddano na wychowanie chrześcijanom. Po tych wydarzeniach nastąpił kres średniowiecznej gminy żydowskiej we Wrocławiu. Został on przypieczętowany 30 stycznia 1455 r. nadaniem przez króla polskiego Kazimierza IV Jagiellończyka prawa zakazującego Żydom stałego pobytu w mieście – de non tolerandis Judaeis.

Średniowieczna dzielnica żydowska obejmowała obecne ulice: Uniwersytecką, św. Barbary, Nożowniczą, plac Uniwersytecki oraz północne części ulic Kuźniczej i Więziennej. Do XIX w. zachowały się nazwy ulic świadczące o ich pierwotnym charakterze – Judengasse i Rabbinergässel (zaułki: Żydowski i Rabinacki). Na terenie dzielnicy mieściły się także bożnice – we Wrocławiu pomimo postanowień synodu z 1267 r. działało ich kilka.

Do połowy XVII w. w mieście nie było gminy żydowskiej, jednak Żydzi pojawiali się tu kilka razy do roku – podczas jarmarków, targów i świąt kościelnych. Pierwszym Żydem, który osiedlił się w 1657 r., po ponad 200 latach żydowskiej nieobecności, był Zachariasz Lazarus z Nachodu – dzierżawca mennicy. Był on także założycielem nowożytnej gminy żydowskiej, a w jego domu utworzono pierwszą bożnicę. W XVII w. Żydzi nie posiadali własnego cmentarza – zmarłych chowali w Brzegu Dolnym, Krotoszynie, a nawet w Białej, Lesznie i Głogowie.

W 1722 r. w mieście mieszkało już 775 Żydów – zajmowali się głównie handlem i rzemiosłem. Jednak w 1738 r. na podstawie zarządzenia cesarza Karola VI wszystkim „nieuprzywilejowanym Żydom” nakazano opuścić Wrocław.

Sytuacja Żydów zmieniła się po przejściu Śląska pod panowanie Prus. W 1744 r. król pruski Fryderyk II wydał edykt, który regulował sytuację Żydów; ich liczba w mieście została ograniczona, ale umożliwiono założenie uznanej przez władze gminy żydowskiej. Od XVIII w. Żydzi osiedlali się w okolicach ówczesnego pl. Żydowskiego (obecny pl. Bohaterów Getta) i kwartałów zamkniętych ulicami: Krupniczą, św. Antoniego, Ruską, św. Mikołaja i zaułkami wzdłuż ul. Kazimierza Wielkiego. Na terenie utworzonej w ten sposób dzielnicy żydowskiej miała także siedzibę większość instytucji związanych z gminą żydowską. Pod koniec XVIII w. w tej okolicy funkcjonowało siedem bożnic.

Ordynacja miejska z 1808 r. zezwoliła Żydom na nabywanie gruntów w mieście oraz nadawała im prawa i obowiązki mieszczan, a w 1812 r. ogłoszono edykt emancypacyjny, który zrównywał w prawach społeczność żydowską z innymi mieszkańcami państwa pruskiego.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować. Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@polin.pl

Galeria

Audio