Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 211 023 zn. | 84535 zdjęcia | 791 wideo | 117 audio | 1926 miejscowości

W międzywojennym Wilnie mieszkało blisko 50 tys. Żydów, którzy stanowili prawie 1/3 wszystkich mieszkańców. W mieście ulokowanych było ponad sto synagog i domów modlitwy[4.1]. Istniała sieć szkół powszechnych i gimnazjów, w których językiem wykładowym był jidysz. Uczono także hebrajskiego. W 1925 r. powstał Żydowski Instytut Naukowy YIVO (ul. Wiwulskiego 18)[4.2]. Żydzi mieli własne kluby sportowe oraz boisko przy ulicy Krupnicznej[4.3]. Przy Pohulance 18 mieścił się żydowski dom kultury, a także Związek Literatów i Dziennikarzy Żydowskich.[4.4].

Większość wileńskich Żydów zajmowała się rzemiosłem i drobnym handlem. Mieszkała w zwartym skupisku między ulicami Zawalną, Wielką i Trocką. W 1923 r. Juliusz Kłos tak opisywał dzielnicę żydowską:

Wreszcie na specjalne zwiedzenie zasługuje dzielnica żydowska, tzw. Ghetto, mieszcząca się między ulicami: Wielką, Niemiecką i Dominikańską. Zabudowana staremi, ciasnemi i ciemnemi domami z wieków minionych, połączonemi przez niezliczone przejścia w jeden niesłychanie skomplikowany labirynt, posiada plątaninę nieregularnych wązkich uliczek poprzecinanych w wielu miejscach przerzuconemi przez nie arkadami. (...) Pośród licznych zaułków dzielnicy żydowskiej najciekawszym jest maleńki placyk, wytworzony przy zbiegu uliczek: Szklanej, Jatkowej, Żydowskiej i zaułka Dominikańskiego; z placyku tego jednem spojrzeniem ogarnąć można kilka uliczek z arkadami, narożnik jego zaś między ulicami Jatkową i Żydowską zajmuje dom o niesamowicie powyginanych płaszczyznach ścian, tworzących jakby dziób okrętu, ostro wcinający się w placyk. Na ogół domy w dzielnicy żydowskiej nie odznaczają się żadnemi zaletami architektonicznemi i nie wykazują żadnych form stylowych; pochodzą przeważnie z w. XVIII, odbudowane po pożarach z utylitarną bezwzględnością, lecz ta właśnie ich absolutna prostota i układ uliczek zachowany z wieków dawniejszych nadaje całej dzielnicy piętno starożytności i oryginalności.[4.5].

W stosunkach polsko-żydowskich niejednokrotnie dochodziło do napięć. Wstęp na uniwersytet nie był dla Żydów ograniczony, ale nastawieni nacjonalistycznie polscy studenci domagali się separacji Żydów na uczelni, zredukowania ich liczby, a nawet całkowitego wykluczenia. 10 listopada 1931 r. doszło do bójki między studentami polskimi i żydowskimi, podczas której zginął od ciosu kamieniem Stanisław Wacławski. O nieumyślne spowodowanie śmierci oskarżono Samuela Wolfina, który w kwietniu 1932 r. został skazany na dwa lata więzienia. Niemniej, profesorowie uniwersytetu potępiali bójki i dyskryminację studentów żydowskich. Na przykład doktor Henryk Dembiński na łamach prasy ganił pomysł ustanowienia getta ławkowego[4.6].

Mimo to Polacy i Żydzi niejednokrotnie współpracowali ze sobą. W latach 30. na spotkania Związku Literatów Polskich zapraszani byli także pisarze żydowscy z grupy Jung Wilne. Czesław Miłosz wspominał po latach, że zetknął się wówczas z Chaimem Grade[4.7].

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[4.1] Lempertas I., Mūsų Vilne. Our Vilne, Vilnius 2003, s. 13.

[4.2] Więcej na temat kultury żydowskiej w Wilnie: Cohen I., Vilna, Philadelphia 1992, ss. 412–413; Minczeles H., Vilna, Wilno, Vilnius: la Jerusalem de Lithuanie, Paris 1993, ss. 323–325;  Wołkonowski J., Stosunki polsko-żydowskie w Wilnie i na Wileńszczyźnie 19191939, Białystok 2004, ss. 182–183.

[4.3] Jerusalem of Lithuania, red. L. Ran, New York 1974, passim.

[4.4] Lisek J., Jung Wilne. Żydowska grupa artystyczna, Wrocław 2005, ss. 49–50.

[4.5] Kłos J., Wilno. Przewodnik Krajoznawczy, Wilno 1923, ss. 217–218.

[4.6] Jerusalem of Lithuania, red. L. Ran, New York 1974, s. 43.

[4.7] Lisek J., Jung Wilne. Żydowska grupa artystyczna, Wrocław 2005.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować. Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@polin.pl

Galeria