Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 87 278 784 zn. | 93249 zdjęcia | 879 wideo | 118 audio | 1888 miejscowości

ARTYKUŁ ZWERYFIKOWANY

W 1915 r. Wilno zostało zajęte przez wojska niemieckie. Władze okupacyjne, choć uczyniły niemiecki językiem urzędowym, pozwoliły na używanie polskiego, białoruskiego, litewskiego oraz jidysz w sferze publicznej. Za pozwoleniem Niemców Litwini utworzyli Tarybę, czyli Radę Narodową, która 16 lutego 1918 r. ogłosiła Akt Niepodległości Litwy. Na czele rządu stanął Antanas Smetona. W połowie grudnia 1918 r. powstał jednak konkurencyjny, komunistyczny rząd litewski. W tej sytuacji Żydzi wileńscy musieli dokonać politycznego wyboru. Jakub Wygodzki, miejscowy lekarz i działacz syjonistyczny, został w 1918 r. ministrem ds. żydowskich w rządzie Smetony. Z kolei część żydowskich robotników poparła komunistów. W styczniu 1919 r. przy ulicy Wroniej doszło do walk między komunistami a polskimi oddziałami samoobrony. Polacy wzięli do niewoli 70 ludzi. Poległo pięciu komunistów, w tym dwóch Żydów (J. Szimielewicz, J. As-Szapiro)[4.1]. W kwietniu 1919 r. do Wilna weszły polskie wojska dowodzone przez Edwarda Rydza-Śmigłego. Żołnierze oskarżyli Żydów o sprzyjanie wrogom Polski i dokonali pogromu w dzielnicy żydowskiej. Zginęło wówczas 80 osób[4.2]. Sytuacja ta położyła się cieniem na stosunkach polsko-żydowskich w mieście. Kiedy w 1922 r. odbyły się wybory do sejmu wileńskiego, zbojkotowali je nie tylko Litwini i Białorusini, lecz także Żydzi. Niemniej, po przyłączeniu Wilna do Polski społeczność żydowska angażowała się w politykę lokalną i regularnie wprowadzała swoich przedstawicieli do rady miejskiej.

W międzywojennym Wilnie mieszkało blisko 50 tys. Żydów, którzy stanowili prawie 1/3 wszystkich mieszkańców. W mieście ulokowanych było ponad sto synagog i domów modlitwy[4.3]. Istniała sieć szkół powszechnych i gimnazjów, w których językiem wykładowym był jidysz. Uczono także hebrajskiego. W 1925 r. powstał Żydowski Instytut Naukowy YIVO (ul. Wiwulskiego 18)[4.4]. Żydzi mieli własne kluby sportowe oraz boisko przy ulicy Krupnicznej[4.5]. Przy Pohulance 18 mieścił się żydowski dom kultury, a także Związek Literatów i Dziennikarzy Żydowskich.[4.6].

Większość wileńskich Żydów zajmowała się rzemiosłem i drobnym handlem. Mieszkała w zwartym skupisku między ulicami Zawalną, Wielką i Trocką. W 1923 r. Juliusz Kłos tak opisywał dzielnicę żydowską:

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[4.1] Wołkonowski J., Stosunki polsko-żydowskie w Wilnie i na Wileńszczyźnie 19191939, Białystok 2004, s. 44; Fotografie pięciu poległych oraz zdjęcie z pogrzebu żydowskich robotników zostało zamieszczone w albumie: Jerusalem of Lithuania, red. L. Ran, New York 1974, s. 26.

[4.2] Vilna [w:], Encyclopaedia Judaica, vol. 20, red. F. Skolnik, Detroit – New York – San Francisco – New Haven – Waterville – London 2007, s. 531; Wołkonowski J., Stosunki polsko-żydowskie w Wilnie i na Wileńszczyźnie 19191939, Białystok 2004, passim.

[4.3] Lempertas I., Mūsų Vilne. Our Vilne, Vilnius 2003, s. 13.

[4.4] Więcej na temat kultury żydowskiej w Wilnie: Cohen I., Vilna, Philadelphia 1992, ss. 412–413; Minczeles H., Vilna, Wilno, Vilnius: la Jerusalem de Lithuanie, Paris 1993, ss. 323–325;  Wołkonowski J., Stosunki polsko-żydowskie w Wilnie i na Wileńszczyźnie 19191939, Białystok 2004, ss. 182–183.

[4.5] Jerusalem of Lithuania, red. L. Ran, New York 1974, passim.

[4.6] Lisek J., Jung Wilne. Żydowska grupa artystyczna, Wrocław 2005, ss. 49–50.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl

Galeria