Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 77 055 769 zn. | 94873 zdjęcia | 877 wideo | 118 audio | 1885 miejscowości

W międzywojennym Wilnie mieszkało blisko 50 tys. Żydów, którzy stanowili prawie 1/3 wszystkich mieszkańców. W mieście ulokowanych było ponad sto synagog i domów modlitwy[4.1]. Istniała sieć szkół powszechnych i gimnazjów, w których językiem wykładowym był jidysz. Uczono także hebrajskiego. Ponadto, w 1925 r. powstał Żydowski Instytut Naukowy YIVO (ul. Wiwulskiego 18)[4.2]. Żydzi mieli własne kluby sportowe oraz boisko przy ulicy Krupnicznej[4.3]. Przy Pohulance 18 mieścił się żydowski dom kultury, a także Związek Literatów i Dziennikarzy Żydowskich.[4.4].

Większość wileńskich Żydów zajmowała się rzemiosłem i drobnym handlem. Mieszkała w zwartym skupisku między ulicami Zawalną, Wielką i Trocką. W 1923 r. Juliusz Kłos tak opisywał dzielnicę żydowską: Wreszcie na specjalne zwiedzenie zasługuje dzielnica żydowska, tzw. Ghetto, mieszcząca się między ulicami: Wielką, Niemiecką i Dominikańską. Zabudowana staremi, ciasnemi i ciemnemi domami z wieków minionych, połączonemi przez niezliczone przejścia w jeden niesłychanie skomplikowany labirynt, posiada plątaninę nieregularnych wązkich uliczek poprzecinanych w wielu miejscach przerzuconemi przez nie arkadami. (...) Pośród licznych zaułków dzielnicy żydowskiej najciekawszym jest maleńki placyk, wytworzony przy zbiegu uliczek: Szklanej, Jatkowej, Żydowskiej i zaułka Dominikańskiego; z placyku tego jednem spojrzeniem ogarnąć można kilka uliczek z arkadami, narożnik jego zaś między ulicami Jatkową i Żydowską zajmuje dom o niesamowicie powyginanych płaszczyznach ścian, tworzących jakby dziób okrętu, ostro wcinający się w placyk. Na ogół domy w dzielnicy żydowskiej nie odznaczają się żadnemi zaletami architektonicznemi i nie wykazują żadnych form stylowych; pochodzą przeważnie z w. XVIII, odbudowane po pożarach z utylitarną bezwzględnością, lecz ta właśnie ich absolutna prostota i układ uliczek zachowany z wieków dawniejszych nadaje całej dzielnicy piętno starożytności i oryginalności. Wrażenie to osłabia niestety, typowo wschodnie niechlujstwo mieszkańców tej antihigienicznej dzielnicy i jej nieznośny zaduch, uniemożliwiający, zwłaszcza w upalne dnie letnie, kulturalnemu Europejczykowi zwiedzanie tych zaułków[4.5].

W stosunkach polsko-żydowskich niejednokrotnie dochodziło do napięć. Wstęp na uniwersytet nie był dla Żydów ograniczony, ale polscy studenci nastawieni nacjonalistycznie domagali się separacji Żydów na uczelni, zredukowania ich liczby, a nawet całkowitego wykluczenia. 10 listopada 1931 r. doszło do bójki między studentami polskimi i żydowskimi, podczas której zginął od ciosu kamieniem Stanisław Wacławski. O nieumyślne spowodowanie śmierci oskarżono Samuela Wolfina, który w kwietniu 1932 r. został skazany na dwa lata więzienia. Niemniej, profesorowie uniwersytetu potępiali bójki i dyskryminację studentów żydowskich. Na przykład doktor Henryk Dembiński na łamach prasy ganił pomysł ustanowienia getta ławkowego[4.6].

Mimo to Polacy i Żydzi niejednokrotnie współpracowali ze sobą. W latach 30. na spotkania Związku Literatów Polskich zapraszani byli także pisarze żydowscy z grupy Jung Vilne. Czesław Miłosz wspominał po latach, że zetknął się wówczas z Chaimem Grade[4.7].

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[4.1] I. Lempertas, Mūsų Vilne. Our Vilne, Vilnius 2003, s. 13.

[4.2] Więcej na temat kultury żydowskiej w Wilnie: I. Cohen, Vilna, s. 412–413; H. Minczeles, Vilna, Wilno, Vilnius: la Jerusalem de Lithuanie, Paris 1993, s. 323–325; J. Wołkonowski, Stosunki polsko-żydowskie w Wilnie..., s. 182–183.

[4.3] Jerusalem of Lithuania, passim.

[4.4] J. Lisek, Jung Wilne. Żydowska grupa artystyczna, Wrocław 2005, s. 49–50.

[4.5] J. Kłos, Wilno. Przewodnik Krajoznawczy, Wilno 1923, s. 217–218.

[4.6] Jerusalem of Lithuania, s. 43.

[4.7] J. Lisek, Jung Wilne...

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl

Galeria