Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 368 997 zn. | 95836 zdjęcia | 879 wideo | 118 audio | 1888 miejscowości

Żydzi w Tuchowie osiedlili się stosunkowo późno w porównaniu z innymi miasteczkami regionu. Według rejestru pogłównego w latach 1662-1676 w województwie istniało 15 miast, które zamieszkiwali wyznawcy judaizmu. Żydów w okresie tym nie było na pewno w Brzostku, Pilźnie, Przecławiu, Radomyślu Wielkim, Tuchowie oraz w Żabnie[1.1]. W 1765 r. istniała gmina żydowska w Tarnowie, której podlegał min. Tuchów, w którym zamieszkiwało w owym czasie 18 starozakonnych (5 rodzin). Kilka lat później Austriacy przeprowadzając spisu ludności odnotowali, że Żydzi, w Tuchowie stanowią niewielki procent ludności. Było ich tylko 37 na 1229 chrześcijan[1.2].

Żydom w Tuchowie pozwolono oficjalnie osiedlać się od 1854 r. Od tego momentu ich liczba w mieście ciągle wzrastała. Było to okres kiedy miasta zaczęło wychodzić z kryzysu, otwarto oddział poczty, zbudowano drewniany most na rzece Białej, działała garbarnia dostarczająca surowca do wyrobu butów. W Tuchowie było wtedy 60 szewców, produkujących 12 tysięcy par butów rocznie[1.3]. Ożywienie gospodarcze spowodowało uruchomienie linii kolejowej Tarnów – Leluchów.

Ponieważ społeczność żydowska w Tuchowie była biedna wystąpiła 1895 r. do Sejmu Galicyjskiego z prośbą o pomoc w zakupie posesji pod budowę synagogi. W 1897 r. w Tarnowie powstała organizacja Ahavat Zion[1.4], która miała swój oddział w Tuchowie. Żydzi pozostawali w bardzo bliskim kontakcie i zależności od społeczności żydowskiej w Tarnowie[1.5].

Żydzi pracowali głównie jako handlarze i rzemieślnicy, ale była wśród nich także inteligencja np. adwokat Agatstein, czy lekarz R. Metanomski. Bardzo szybko opanowali część handlu w mieście, co spowodowało do nich niechęć chrześcijan[1.6].

Starsi mieszkańcy miasta pamiętają żydowskie obrzędy i święta. Na większe zgromadzenia udawali się nieco dalej m.in. poprzez Tuchów do Bobowej. Mieszkańcy Ryglic niejednokrotnie wozili furmanką Żydów i rabina do Tuchowa, skąd w dalszą drogę udawali się pociągiem[1.7].

W województwie krakowskim większość osób sprawujących funkcje rabinackie należała do chasydów, związanych głownie z cadykiem dynastii Halbersztamów, Horowitzów. W Tuchowie przez lata dominowała rodzina Fränklów, tak samo jak w Wieliczce, w Podgórzu, Skawinie oraz Jaworznie[1.8]. W 1892 r. rabinem w Tuchowie był Izaak Fränkel, a asesorem Szymon Freundenfeld[1.9].

Z tego okresu znane są nazwiska rabinów i asesorów pracujących w gminie wyznaniowej byli to: Mendel Leser, w 1892 r. Izzak Frankel, Szymon Freundenfeld (asesor)[1.9].

W XX w. istniała w mieście żydowska gmina wyznaniowa, znajdowała siedziba sądu okręgowego: Brzozowa, Chojnik, Dąbrówka Tuchowska, Garbek, Golanka, Gromnik, Jodłówka Tuchowska z Kozłówkiem i Nosalową, Karwodża, Lichwin, Lubaszowa, Łękawka, Łowczów, Łowczówek, Meszna Opacka, Meszna Szlachecka, Piotrkowice, Rychwałd, Siedliska, Siemiechów, Tuchów, Wróblowice, Zabłędza[1.11]. W 1900 r. w istniały dwa chedery (szkoły żydowskie), a w 1908 r. wybudowano synagogę.

W 1910 r. aż 62% członków gminy wyznaniowej w Tuchowie mieszkało poza miastem, a w 1921 r. procent ten zmniejszył się do 56%[1.12]. W 1910 r. Żydzi stanowili 15% (328 osób), a w 1921 r. 13% (378) wszystkich mieszkańców Tuchowa[1.13].

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] Jadwiga Muszyńska, Żydzi w miastach województwa sandomierskiego i lubelskiego w XVIII w., Kielce 1998, s. 90.

[1.2] Jadwiga Muszyńska, Żydzi w miastach województwa sandomierskiego i lubelskiego w XVIII w., Kielce 1998, s. 196.

[1.3] http://www.tarnowskieinfo.pl/region/tuchow.php [stan na 10.05.2010].

[1.4] Tłu. Miłość Syjonu, Galicyjskie Towarzystwo dla Prac Kolonizacyjnych w Palestynie z siedzibą w Tarnowie. Polski Słownik Judaistyczny, tom 1, Warszawa 2003, s. 55.

[1.5] http://www.jewishgen.org/Yizkor/pinkas_poland/pol3_00195.html [stan na 10.05.2010].

[1.6] Józef Kozioł, Tuchów i okolice, Tuchów 1999, s. 32.

[1.7] http://kirkuty.xip.pl/ryglice.htm [stan na 10.05.2010].

[1.8] Krystyna Samsonowska, Wyznaniowe Gminy Żydowskie i ich społeczności w województwie krakowskim (1918-1939), Kraków 2005, s. 108.

[1.9] Krystyna Samsonowska, Wyznaniowe Gminy Żydowskie i ich społeczności w województwie krakowskim (1918-1939), Kraków 2005, s. 120.

[1.10] Krystyna Samsonowska, Wyznaniowe Gminy Żydowskie i ich społeczności w województwie krakowskim (1918-1939), Kraków 2005, s. 120.

[1.11] Jerzy Michalewicz, Żydowskie okręgi metrykalne w żydowskie gminy wyznaniowe w Galicji doby autonomicznej, Kraków 1995, s. 156-157.

[1.12]   Krystyna Samsonowska, Wyznaniowe Gminy Żydowskie i ich społeczności w województwie krakowskim (1918-1939), Kraków 2005, s. 62.

[1.13] Krystyna Samsonowska, Wyznaniowe Gminy Żydowskie i ich społeczności w województwie krakowskim (1918-1939), Kraków 2005, s. 64-65.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl

Galeria