Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 160 648 zn. | 84134 zdjęcia | 738 wideo | 116 audio | 1920 miejscowości

Do czasów wcielenia Tolkmicka do Państwa Pruskiego w 1772 r. Żydzi pojawiali się w nim sporadycznie, przy okazji targów i jarmarków. Już w 1774 r. w mieście wynikły sprawy opłat związanych z kultem, z czego można wnioskować, iż powstała tutaj dość liczna diaspora żydowska[1.1]. W 1812 r. mieszkało dwunastu Żydów posiadających miejskie prawa obywatelskie[1.2]. W 1802 r. poza miastem założono nekropolię wyznaniową[1.3], a w 1827 r. rozpoczęła działalność powszechna szkoła żydowska[1.4].

Jednakże jeszcze w pierwszej połowie XIX w. doszło do kryzysu wspólnoty i w 1858 r. w mieście mieszkało zaledwie 13 osób pochodzenia żydowskiego, które stanowiły nieco ponad 0,5 % ogółu mieszkańców. Później żyło tutaj kilku Żydów, w 2-4 rodzinach.
Tolkmiccy Żydzi, trudniący się przede wszystkim tradycyjnie handlem i kupiectwem, z czasem zaczęli podlegać gminie wyznaniowej w Elblągu. Wtopili się w krajobraz kulturowy miasteczka, choć np. w czasach wielkiego kryzysu nastroje antysemickie wywołał niejaki Blumenthal – pochodzący spoza Tolkmicka, który tutejszym przewoźnikom obiecał pracę, lecz wcześniej musieli wpłacić pieniądze. Nikt już jednak więcej nie widział ani Blumenthala, ani pieniędzy, nie pojawiły się także obiecane ładunki[1.5].

Najprawdopodobniej ostatni tolkmiccy Żydzi zostali aresztowani na początku II wojny światowej. Znana jest także relacja opowiadająca o panu Lorenzu, którego żona uprosiła burmistrza miasta, aby ten wystawił „aryjskie” dokumenty. Lorenzowie nie zostali wydani faszystom[1.6].
W drugiej połowie 1944 r. w Tolkmicku pracowały Żydówki z Baukommando Ostland, złożonego z więźniów obozu w Stutthof[1.7].

Wśród ofiar Holokaustu oraz osób zmarłych w czasie II wojny światowej znajdują się nazwiska 5 osób urodzonych w Tolkmicku. Były one deportowane do gett w Rydze, Theresienstadt i Litzmannstadt (Łodzi). Zmarli w Berlinie, Rydze oraz w obozach zagłady w Auschwitz i Kulmhof (Chełmnie nad Nerem)[1.8].

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] Archiwum Państwowe w Gdańsku, Akta miasta Tolkmicka, Zestawienia opłat kultowych, 1774-1811, sygn. APG 495/327, 342; Statystyka urodzeń i małżeństw żydowskich w mieście, 1774-1863, sygn. APG 495/329-330.

[1.2] General-Verzeichniss sämmtlicher in dem Departament der Königl. Regierung von Westpreussen vorhandenen Juden welchen das Staatsbürger-Recht ertheilet worden, Marienwerder [1812?], s. 5-69, http://kpbc.umk.pl/dlibra/doccontent?id=26796&dirids=1 [stan na 4 XI 2010].

[1.3] Archiwum Państwowe w Gdańsku, Akta miasta Tolkmicka, Cmentarz żydowski, 1802-1804, sygn. APG 495/554-555.

[1.4] Archiwum Państwowe w Gdańsku, Akta miasta Tolkmicka, Szkoły żydowskie, 1827-1858, sygn. APG 495/331.

[1.5] Z Tolkmicka do Danii, Rozmowy z Hildegardą F. i jej siostrami, http://www.jugendzeit-ostpreussen.de/pl/tolkmicko.html [stan na 20 X 2010].

[1.6] Z Tolkmicka do Danii, Rozmowy z Hildegardą F. i jej siostrami, http://www.jugendzeit-ostpreussen.de/pl/tolkmicko.html [stan na 20 X 2010].

[1.7] J. Gugała, Podobozy Stutthofu i obozy pracy przymusowej na terenie Elbląga w latach 1939-1945, „Rocznik Elbląski”, t. VII, 1976, s. 20.

[1.8] Gedenkbuch. Opfer der Verfolgung der Juden unter der nationalsozialistischen Gewaltherrschaft in Deutschland 1933–1945, http://www.bundesarchiv.de/gedenkbuch/directory.html#frmResults [stan na 20 X 2010], wyniki wyszukiwania dla hasła: Tolkemit; The Central Database of Shoah Victims' Names, http://www.yadvashem.org/wps/portal/IY_HON_Entrance [stan na 20 X 2010], wyniki wyszukiwania dla hasła: Tolkemit.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować. Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@polin.pl