Historia
Społeczność żydowska przed 1989 – Ukraina / Тернопільська область (obwód tarnopolski)
Tarnopol, jako miasto, założył prawdopodobnie krakowski kasztelan koronny hetman Jan Tarnowski. W 1540 r. król Zygmunt I Stary podarował mu to miasto i powiat terebowlański twierdzę celu zbudowania twierdzy. W 1548 r. został zbudowany zamek i mury fortecy.
Tarnopolska twierdza i jej właściciel został wspomniany w przywileju z 1566 r. W związku ze znacznymi wydatkami na budownictwo miasto zostało zwolnione z wielu podatków. Umocnił i dokończył budowę zamku syn Jana Tarnowskiego - Krzysztof. środków pokaźne środki na dokończenie budowy i rozbudowę zamku przekazał Tomasz Zamojski, który dostał miasto, jako posag swojej żony Jekateriny, córki księcia Konstantyna Ostrowskiego, znanego ukraińskiego działacza kulturalnego i mecenasa.
W 1548 r. miasto otrzymało prawo magdeburskie, a także prawo do przeprowadzania cotygodniowych targów i trzech jarmarków rocznie. Najdawniejsze dane o wspólnocie żydowskiej w Tarnopolu odnoszą się do 1540 r. W XVII w. w Tarnopolu mieszkało już około 300 rodzin żydowskich.
Odbywszy w latach 70-tych XVII wieku podróż przez Rzeczpospolitą, fryzyjski podróżnik Ulrich von Werdum w swoim « Dzienniku podróży... » pisał o Tarnopolu: « To miasto na Wołyniu - dziedziczna własność pana Koniecpolskiego, starosty dolińskiego. Leży on koło zbocza wspomnianego łagodnego wzgórza. Z trzech stron otacza je wielkie jezioro i rozległe bagna. Z czwartego boku jest ogrodzony od pola dostatecznie szerokim rowem i wałem z dwoma masywnymi wieżami na rogach i jednej na środku, która służy jako wrota. Zamek wznosi się na północny zachód od miasta, akurat na środku stawu, posiada wielkie, zbudowane we włoskim stylu budynki z kamienia: mury i wieże na zachodzie i południu chronią zamek nawet tam, gdzie dookoła rozciąga się jezioro. Od miasta biegnie suchy rów z wałem ziemnym i częstokołem ».
Do obrony zamku był utrzymywany niewielki oddział załogi. Jak mówi spis inwentarza z 1672 roku, wtedy na jego czele stał burgraf, kupiec i mieszczanin Elizar Kuncewycz, który otrzymywał 80 złotych rocznie. Oprócz tego, szeroki dziedziniec był wykorzystywany także jako miejsce musztry mieszczan, w szczególności i Żydów, którzy od czasu do czasu byli zobowiązani do przychodzenia tutaj z osobistą bronią (muszkietami, prochem, lontami).
Poważnych zniszczeń zamek doświadczył w czasie najazdu Turków i Tatarów w latach 1575, 1589, 1672, a w 1675 roku pasza Ibrahim Szyszman kilka tygodni stał z wojskami pod Tarnopolem i trzymał miasto w oblężeniu. Rozzłoszczeni niepowodzeniem pod Trembowlą, ordyńcy spalili zamek, całkowicie zburzyli pozostałe budowle fortyfikacyjne, wysadzili w powietrze obydwie wieże, spuścili wodę ze stawu. Ślady zniszczeń pozostały na długo. W spisie inwentarza z 1690 roku wspomina się, że zamek był w całkowitej ruinie, most - bez łańcuchów, wrota wjazdowe - bez dachu. Wtedy również uszkodzono wały i fundamenty, a spalone pomieszczenia mieszkalne zamieniono na stajnie.
Miasto i Żydzi Tarnopola doznali cierpień również w czasie powstania Chmielnickiego, kiedy jego wojsko szło marszem ze Złoczewa. W czasie konfederacji barskiej w 1770 r., kiedy szturmowano Tarnopol, miały miejsce pogromy Żydów.
WTarnopolu w tym czasie kwitło żydowskie życie intelektualne. Jednym z najbardziej znanych żydowskich myślicieli XVII w., w Tarnopolu, był talmudysta rabbi Abraham ben Benjamin Aaron (Rabbi Abraham ben Benjamin Aaron, zmarł w 1642 r. w Brześciu). W 1636 r. był rabinem Tarnopola. Jego książka « Tur Orah Chajim » (Tur Orah Hayyim) kontynuowała myśli, przedstawione w książce jego ojca rabbi Benjamina Aarona (Rabbi Benjamin Aaron, zmarł w 1620 r.) pod nazwą « Masat Binjamin » (Masat Binyamin).
Nie mniej ciekawą osobowością jest i rabbi Arije Loeb ben Saul (Rabbi Aryeh Loeb ben Saul, 1690-1755). Urodził się w rodzinie krakowskiego rabina. Uczył się w Altoni (Niemcy), u swojego teścia rabbi Zebi Aszkenazi (Rabbi Zebi Ashkenazi), a później w Amsterdamie. Wróciwszy do Rzeczypospolitej, zostaje rabinem Dukli i wreszcie Tarnopola. Tu mu się nie powiodło - byli również miejscowi kandydaci na to stanowisko. Zmarł w Amsterdamie. Nie napisał ani jednej książki, jednak był aktywnym uczestnikiem dyskusji teologicznych tego czasu w środowisku żydowskim, w szczególności dyskusji pomiędzy Jacobem Emdenem (Jacob Emden) i Jonatanem Ejbeszucem (Jonathan Eybeschutz).
Innym żydowskim myślicielem, który mieszkał w tym czasie w Tarnopolu, był rabbi Szmuel Moisej Pinchas (Rabbi Samuel Moses Phinhas, zmarł w 1806 w Poznaniu). W Tarnopolu żył w latach 1795-1801, był potomkiem znanego rabbi Joszuy (Rabbi Joshua, zmarł w 1648 r.), autora traktatu « Magine Szelomo » (Maginne Shelomoh). Sam zaś napisał książkę « Bet Szmuel Aaron » (Bet Shemuel Aharon, Novidvor, 1806).
Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl
