Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 064 843 zn. | 84146 zdjęcia | 738 wideo | 116 audio | 1920 miejscowości

ARTYKUŁ ZWERYFIKOWANY

Historię żydowskiego osadnictwa w Służewie można podzielić na dwa okresy. Pierwszy trwał od XVIII do końca XIX wieku. Charakteryzował go stały przyrost liczby ludności. Wraz jednak z pojawieniem się na mapie administracyjnej dwóch prężnie rozwijających się miejscowości – Aleksandrowa Kujawskiego i Ciechocinka, następuje regres demograficzny, trwający nieprzerwanie aż do wybuchu II wojny światowej.

Pierwsi Żydzi zaczęli osiedlać się w Służewie w pierwszej połowie XVIII wieku. W 1765 r. stanowili populację liczącą 22 osoby. Podlegali kahałowi w Inowrocławiu[1.1]. Gmina służewska usamodzielniła się w końcu XVIII wieku. Wybudowano wówczas drewnianą synagogę w stylu barokowym. W latach trzydziestych XX w., jeden z mieszkańców Służewa uznał, że była Bardzo piękna (...) posiadająca piękne starożytne wnętrze[1.2]. W tym samym okresie powstał w Służewie cmentarz. W połowie XIX w. wybudowano murowaną synagogę. W 1860 r. urzędnik dokonujący jej opisu zauważył: „bóżnica żydowska znajduje się jedna murowana, której tak budowa, jak i wewnętrzne jej urządzenie, na żadną szczególną uwagę nie zasługują”[1.3].

W 1812 r. gmina posiadała rabina, który zajmował się nauczaniem w chederze. Był nim Jakub Toruński (Torański)[1.4] . W 1860 r. Okręg Bóżniczy Służewo obsługiwało 2 rabinów[1.5]. Terytorialnie w granicach gminy żydowskiej w Służewie w XIX w. znajdowały się miejscowości leżące w powiecie nieszawskim. Z czasem rozrastająca się społeczność żydowska w ościennym Ciechocinku, zaczęła liczebnie dominować nad Służewem. W konsekwencji, w początkach XX w. przeniesiono siedzibę z gminy ze Służewa do Ciechocinka. Pozostawiono jednak w nazwie „Gmina Wyznaniowa Żydowska Ciechocinek – Służewo”. W XIX w. oderwała się od Służewa także społeczność żydowska w Nieszawie i Aleksandrowie Kujawskim.

Większość służewskich Żydów zajmowała się handlem i rzemiosłem. W 1793 r. naliczono 17 szewców Polaków, 26 krawców Żydów, 40 kupców żydowskich, 1 chirurga (Żyd), 2 położne (1 Żydówka), 1 grzebieniarza (Żyd), 3 pasamoników Żydów, 1 garbarza Żyda, 7 kuśnierzy Żydów, 5 rzeźników Żydów, 5 piekarzy (2 Żydów), 1 kotlarza, 1 bednarza, 3 kołodziejów, 1 stolarza, 1 cieślę, 1 szklarza, 1 oberżystę. Żydzi w tym czasie płacili z placów w mieście 1800 florenów, piekarze 737 złp 15 groszy i 2 denary [1.6]. W 1811 r. posiadali 38 domów. W XIX w. wysunęli się na czołowe pozycje w handlu tkaninami, korzeniami, winem, miodem, zagranicznymi likworami i tytoniem. Prowadzili wyszynk w karczmie. W 1798 r. kupcy żydowscy: Szarota, Nawrac i Markus Hirsz starali się o uruchomienie własnej przetwórni tytoniu. Mateusz Sobolewski do spółki z Markusem Hirszem i Chaimem Lewkowiczem uzyskali koncesję na dystrybucję tabaki i tytoniu[1.7]. W 1865 r. struktura narodowościowa według źródeł zarobkowania w Służewie przedstawiała się następująco: Żydzi: rzemiosło i przemysł –10 (Polacy 254, Niemcy 6); handel – 466 (Polacy 161); rolnictwo – brak Żydów (Polacy 120); inne branże – 139 (Niemcy 11, Polacy 230)[1.8].

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] Guldon Z., Żydzi w miastach kujawskich w XVIXVIII wieku, „Ziemia Kujawska” 1993, t. 9, ss. 104–105.

[1.2] Przedecki J., Służewo, „Głos Nieszawski“ 1935, nr 15, s. 3.

[1.3] Opisy miast Kujaw Wschodnich z 1860 r. (gubernia warszawska), red. M. Gruszczyńska, J. Poraziński, „Nowe Miscellanea Historyczne” 2002, t. 6, z. 1, s. 110.

[1.4] Paczkowski S., Służewo na Kujawach wschodnich. Zarys dziejów, Włocławek 1999, ss. 85–86.

[1.5] Opisy miast Kujaw Wschodnich z 1860 r. (gubernia warszawska), red. M. Gruszczyńska, J. Poraziński, „Nowe Miscellanea Historyczne” 2002, t. 6, z. 1, s. 110.

[1.6] |Paczkowski S., Służewo na Kujawach wschodnich. Zarys dziejów, Włocławek 1999, s. 77.

[1.7] |Paczkowski S., Służewo na Kujawach wschodnich. Zarys dziejów, Włocławek 1999, ss. 82–86

[1.8] |Paczkowski S., Służewo na Kujawach wschodnich. Zarys dziejów, Włocławek 1999, s. 95.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować. Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@polin.pl