Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 85 928 633 zn. | 95768 zdjęcia | 879 wideo | 118 audio | 1888 miejscowości

Miasto Sławków od XIII do XVIII w. było miastem należącym do biskupów krakowskich (do 1790 r.). Z tego powodu w mieście obowiazywał zakaz żydowskiego osadnictwa. Pomimo to, pod koniec XVII w. kilku Żydów zdołało się osiedlić w Sławkowie i dzierżawiło kopalnie i gospody.

Ważnym momentem było zniesienie w 1790 r. ograniczeń w żydowskim osadnictwie w Królestwie Polskim. Pomimo to, przez długi czas w Sławkowie nie osiedlali się Żydzi.
W 1807 r. utworzono pronapoleońskie Księstwo Warszawskie. Ustrój państwa regulowała nadana 22 lipca 1807 r. Konstytucja Księstwa Warszawskiego, która w art. 4 gwarantowała równość wszystkich obywateli względem prawa. W dniu 19 grudnia 1807 r. wydano uzupełniający dekret, który wprowadził zasadę, że obywatelem państwa może zostać każdy obywatel urodzony na terenie Księstwa (bądź mieszkający tutaj od 10 lat) i posługujący się językiem polskim. Jednocześnie w Księstwie Warszawskim wprowadzono w życie Kodeks Cywilny Napoleona z 1801 r., który znosił wszystkie ograniczenia w używaniu prawa cywilnego bez względu na wyznanie[1.1]. Tym samym Żydzi zostali dopuszczeni do pełni praw obywatelskich. Jednak w rzeczywistości, już w 1808 r. nieformalnie ograniczono prawa ludności żydowskiej.

Upadek w 1815 r. Księstwa Warszawskiego przyniósł kolejne zmiany w położeniu Żydów. W dniu 3 maja 1815 r. Rosja, Austria i Prusy zawarły porozumienie w sprawie podziału ziem Księstwa Warszawskiego i utworzenia prorosyjskiego Królestwa Polskiego, pozostającego w unii personalnej z Imperium Rosyjskim. 27 listopada 1815 r. cesarz Aleksander I nadał Konstytucję Królestwa Polskiego. Jej uzupełnienie stanowił nadany w 1825 r. nowy kodeks cywilny. Uznawały ona równość tylko ludności chrześcijańskiej, pozbawiając Żydów większości praw obywatelskich. W ten sposób Żydzi zostali pozbawieni prawa zajmowania urzędów publicznych i brania udziału w wyborach miejskich[1.2].
W 1820 w Sławkowie żyło zaledwie 20 Żydów. W 1826 r. Sławkowie osiedliło się kilku drobnych żydowskich handlarzy. W 1838 r. Szlomo Szajn (zm. w 1919 r.) założył duży zakład metalowy, który bardzo szybko stał się jednym z największych w Zagłębiu. Po 1850 r. Michał Zejtler wybudował dobrze prosperującą Fabrykę Drutu. Rozwój tych żydowskich zakładów przemysłowych był głównym czynnikiem wpływającym na wzrost żydowskiego osadnictwa w Sławkowie. Napływająca ludność żydowska w większości była bardzo biedna i poszukiwała miejsc pracy.

W 1862 r. car wydał edykt emancypacyjny dla Żydów w Cesarstwie Rosyjskim. W 1865 r. w Sławkowie mieszkało już 64 Żydów, stanowiąc 2,4% ogółu mieszkańców. W 1890 r. było ich już w mieście 246 i stanowili 7% ogółu mieszkańców. Podlegali oni kahałowi z Olkusza, i tam też chowano swoich zmarłych. W 1896 r. w Sławkowie wybudowano synagogę.
Pod koniec XIX w. Fabrykę Drutu w Sławkowie przejęli bracia Szajn, którzy w 1924 r. zmienili nazwę zakładu na: "Bracia Szajn, Fabryka Śrub i Gwoździ, Spółka Akcyjna z siedzibą w Będzinie". W fabryce pracowało około 1,2 tys. pracowników, z czego około 300 było Żydami. Bracia Szajn sfinansowali budowę synagogi, szkoły żydowskiej i mykwy[1.3].

W 1900 r. społeczność żydowska Sławkowa liczyła 714 osób.
W 1904 r. w Sławkowie utworzono samodzielną gminę żydowską. Pierwszym rabinem został rabin Szulim Zając (zmarł w listopadzie 1928 r.), syn Mosze Judy Zająca. W tym samym czasie założono cmentarz żydowski, przy którym rozpoczęło działalność towarzystwo pogrzebowe Chevrah Kaddisha. W 1917 r. założono bibliotekę żydowską, w której regularnie organizowano kursy nauki hebrajskiego, wykłady oraz spotkania literackie.

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] A Eisenbach, Emancypacja Żydów na ziemiach polskich 1785-1870 na tle europejskim, Warszawa 1988, s. 128-129.

[1.2] http://www.law.uj.edu.pl/users/khpp/fontesu/1815.htm [stan na 15 XI 2009].

[1.3] red. Bolesław Ciepiela, Małgorzata Sromek, Śladami Żydów z Zagłębia Dąbrowskiego. Wspomnienia, Stowarzyszenie Autorów Polskich Oddział Będziński, Będzin 2009, s. 169-170.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl

Galeria