Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 87 278 784 zn. | 93088 zdjęcia | 879 wideo | 118 audio | 1888 miejscowości

ARTYKUŁ ZWERYFIKOWANY

Sławków od XIII w. do 1790 r. był miastem należącym do biskupów krakowskich. Z tego powodu w mieście obowiązywał zakaz żydowskiego osadnictwa. Pomimo tego zakazu w 1746 r. pewna rodzina żydowska dzierżawiła karczmę w Sławkowie nad rzeką Białą Przemszą[1.1]. Z tego wynika, że biskupi krakowscy udzielali przywilejów na osiedlanie się na tym terenie wybranym rodzinom żydowskim. Ważnym momentem było zniesienie w 1790 r. ograniczeń w żydowskim osadnictwie w Królestwie Polskim. Pomimo tego, przez długi czas w Sławkowie nie osiedlali się Żydzi.

W 1820 r. w Sławkowie żyło zaledwie 20 Żydów. W 1821 r. usunięto ich z miasta. Banicja nie trwała jednak długo, bowiem już w 1826 r. osiedliło się tutaj kilku drobnych żydowskich handlarzy. W 1838 r. Szlomo Szajn (zm. w 1919 r.) założył duży zakład metalowy, który bardzo szybko stał się jednym z największych w Zagłębiu. Po 1850 r. Michał Zejtler wybudował dobrze prosperującą Fabrykę Drutu. Rozwój tych żydowskich zakładów przemysłowych był głównym czynnikiem wpływającym na wzrost żydowskiego osadnictwa w mieście. Napływająca ludność żydowska w większości była bardzo biedna i poszukiwała miejsc pracy.

W 1865 r. w Sławkowie mieszkało 64 Żydów, co stanowiło 2,4% ogółu mieszkańców. W 1890 r. ich liczba wzrosła do 246, co stanowiło 7% ogółu mieszkańców. Podlegali oni kahałowi w Olkuszu, gdzie chowali swoich zmarłych. W 1896 r. w mieście wybudowano synagogę.

Pod koniec XIX w. Fabrykę Drutu w Sławkowie przejęli bracia Szajn, którzy w 1924 r. zmienili nazwę zakładu na: „Bracia Szajn, Fabryka Śrub i Gwoździ, Spółka Akcyjna z siedzibą w Będzinie”. W fabryce pracowało około 1200 pracowników, z czego około 300 było Żydami. Bracia Szajn sfinansowali budowę synagogi, szkoły żydowskiej i mykwy.

W 1900 r. społeczność żydowska Sławkowa liczyła 714 osób. W 1904 r. utworzono samodzielną gminę żydowską. Pierwszym rabinem został rabin Szulim Zając (zmarł w listopadzie 1928 r.), syn Mosze Judy Zająca. W tym samym czasie założono cmentarz żydowski, przy którym rozpoczęło działalność towarzystwo pogrzebowe Chewra Kadisza. W 1917 r. założono bibliotekę żydowską, w której regularnie organizowano kursy nauki jęz. hebrajskiego, wykłady oraz spotkania literackie.

W 1921 r. w Sławkowie żyło 610 Żydów, którzy stanowili 16,3% ogółu mieszkańców. Większość z nich utrzymywała się z drobnego handlu i usług. W 1927 r. Joint utworzył w miejscowości fundusz filantropijny Kupat Gmilot Chassidim, który udzielał niskooprocentowanych pożyczek na rozwój przedsiębiorczości żydowskiej. Ubóstwo społeczności żydowskiej Sławkowa wpływało na niedostateczne warunki higieniczno-sanitarne. Z tych powodów w 1928 r. władze miejskie zamknęły pięć tutejszych piekiarni należących do Żydów. W latach 1930 i 1936 doszło do kilku poważnych pożarów w Sławkowie, podczas których 10 żydowskich rodzin straciło dach nad głową. Dodatkowe trudności związane z krachem finansowym, nakłaniały wielu sławkowskich Żydów do emigracji do Stanów Zjednoczonych.

Po śmierci rabina Szulima Zająca (1928 r.), obowiązki religijne w gminie przejął Josek Lederman. W 1931 r. nowym rabinem został rabin Baruch Gad Hepner. Wspomagał go rabin Szlomo Pinchas Markus (zm. w 1962 r.). Sekretarzem gminy był Icek Berek Makowski, a od 1931 r. jego syn Mendel Makowski. Przewodniczącym Zarządu gminy był Gutman Libermensz.

W mieście istniały liczne żydowskie organizacje społeczne, kulturalne i polityczne. Szczególnie aktywne były organizacje i partie syjonistyczne. W Sławkowie założono obóz szkoleniowy dla chętnych do wyjazdu do Palestyny. Nazwano go kibucem szkoleniowym Hachszara „Owadija” (należał do ruchu Ha-Szomer ha-Dati). W mieście aktywnie działały również środowiska ortodoksyjne, początkowo – partia Agudat Israel, a od 1929 r. – również towarzystwo Szomer Szabat we-Daat.

W 1934 r. w Radzie Miejskiej zasiadło 4 Żydów. W 1939 r. w Sławkowie przebywało około 960 Żydów. Przewodniczącym Zarządu gminy był w dalszym ciągu Gutman Libermensz. 

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] Inwentarze i Lustracje Klucza Sławkowskiego z XVII i XVIII wieku, wyd. S. Witkowski, J. Krajniewski, Dąbrowa Górnicza–Sławków 2013, s. 25.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl

Galeria