Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 87 278 784 zn. | 93058 zdjęcia | 879 wideo | 118 audio | 1889 miejscowości

Synagoga w Rymanowie (ul. Piękna)

Zabytki – Synagogi, domy modlitwy i inne
Polska / podkarpackie

Synagoga w Rymanowie znajduje się w pobliżu Rynku, pomiędzy ulicami: Bieleckiego, Kilińskiego i Piękną.

Feliks Kiryk w opracowaniu „Miasto Rymanów od XV do schyłku XVIII w.” pisze, że bożnicę murowaną mamy poświadczoną dopiero w 1744 r. „Judeai In hac civitatete Rymanowiensi reperriunriur plures, habentque aedificatem synagogam muratam”. [1.1]. Ks. Przemysław Macnar w informacji „Synagoga młodsza?” zamieszczonej w „Naszym Rymanowie” nr 54 podaje, że z protokołu powizytacyjnego biskupa Jana Krzysztofa Szembeka z 1772 r. wynika, że dopiero wówczas Żydzi rymanowscy starali się o pozwolenie na budowę murowanej bożnicy „...ut exttructae murrataeque Synagogae suee famltatetem...”.
Ale z 1712 r. pochodzi informacja, że Żydzi rymanowscy pożyczyli od Jana Gorzkowskiego ołtarzysty krośnieńskiego 300 złp. i zabezpieczyli pożyczkę m.in. na „synagoga murata”. Tak więc na pewno już w 1712 r. była murowana synagoga w Rymanowie.

Wobec tych niedających się pogodzić sprzeczności podzielam pogląd Stanisława Szczęka[1.2], architekta z Krakowa, który przebadał ponad 60 synagog z terenu Małopolski i na podstawie analizy porównawczej doszedł do wniosku, że synagoga rymanowska została wzniesiona na przełomie XVI i XVII w. Jest w formie bardziej archaiczna od bożnicy Kuppa w Krakowie pochodzącej z 1648 r., a nawet w pewnym względzie bardziej archaiczne są w niej zastosowania architektoniczne niż w starej synagodze rzeszowskiej pochodzącej z 1610 r. Ale Szczęk dopuszcza także możliwość, że synagoga krakowska synagoga Kuppa mogła być wzorcowa i rymanowska powstała tuż po niej, chociaż jak zaznacza, wygląda na starszą.

Nie można jednak wykluczyć, że owa wzmianka z protokołu powizytacyjnego biskupa Jana Krzysztofa Szembeka z 1772 r. nie dotyczy istniejącej synagogi, ale w istocie odnosi się do bejt ha-midrasza, który Żydzi też chcieli mieć murowany. Księga ławniczo-wójtowska Rymanowa pod rokiem 1700 wymienia m.in. Lewka szkolnika synagogi, co oznacza, że istniała już wówczas w jakiejś formie religijna szkoła żydowska w mieście. Trzeba wszakże pamiętać i o tym, że dla społeczności żydowskiej zdecydowanie ważniejsza jest szkoła niż synagoga i że oba te terminy używano dawniej zamiennie.

Zbudowana z kamieni rzecznych, otoczaków z piaskowca oraz cegły palonej, wkom-ponowana była w system obronny miasta. Główna bryła budowli ma kształt prostokąta 17 x 21 m, z murami o wysokości 11 m i grubości 2 m. Pierwotnie posiadała dach brogowy kryty gontem. W końcu XIX w. została przebudowana. Zmieniono kształt dachu, pokryto go blachą, przebudowano strop z kolebkowego na Kleina. Bima wsparta na czterech filarach 50 x 50 cm, o wysokości 8 m i rozstawie 2,5 m, pochodzi z okresu przebudowy. Gipsowe kapitele kolumn reprezentują eklektyzm wiedeński. Jednocześnie w czasie przebudowy północno-wschodni narożnik świątyni umocniono skarpą.

Równolegle z synagogą powstała sala modlitewna dla kobiet, stanowiąca nieistniejącą już (rozebraną w latach 50-tych XX w.) przybudówkę od strony południowej. Świadczy o tym symetryczne rozmieszczenie okien, łączących ją z nawą synagogi oraz materiał nadproży i glifów. Natomiast przybudówka zachodnia powstała w końcu XIX w. w trakcie gruntownej przebudowy synagogi. Również już nie istnieje.

Wieża synagogi wzniesiona na rzucie koła jest częściowo wtopiona w bryłę korpusu nawy. Posiada największą średnicę wśród zachowanych wież synagogalnych w Małopolsce. Murowana jest wyłącznie z kamienia. Wewnątrz były drewniane schody. Mogła służyć jako więzienie – carcer Judaicum. Pod wieżą rymanowską brak lochu, takiego jak choćby w Lesku.

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] Rymanów, Dzieje miasta i zdroju, pr. zbiorowa pod red. F. Kiryka, Rymanów 1985, s.32

[1.2] Stanisław Szczęk, Odbudowa synagogi w Rymanowie, „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”, nr 28, 1984.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl

Lokalizacja

Większa mapa

GPS:
49.5773° N / 21.8669° E
49°34'38" N / 21°52'00" E
Lokalizacja dokładna

Galeria

Więcej