Historia
Społeczność żydowska przed 1989 – Ukraina / Івано-Франківська область (obwód iwanofrankowski)
Rożniatów był własnością rodu Skarbków. Rodzina Skarbków, jak i lasy, które rozciągają się do grzbietu karpackiego, wiernie służyła polskiej Koronie od XIII w. Herb rodziny Skarbków ”Abdank” w XVII w. stał się herbem miasta. Skarbkowie zbudowali w Rożniatowie, na brzegu już teraz nieistniejącego jeziora, zamek.
Po wejściu Galicji w skład imperium zaboru austriackiego, w 1785 r., cesarzowa Maria Teresa i cesarz Józef ІІ potwierdzili prawa miejskie Rożniatowa.
W Rożniatowie, w 1848 r., zatrzymywał się rosyjski korpus ekspedycyjny, który spieszył z pomocą austriackiej władzy, aby zdusić rewolucję wiosnę Ludów na Węgrzech.
Znaczenie i rola żydowskiej wspólnoty miasta wzrosło wzrosła szczególnie po reformach józefińskich, które ogłosiły zasady religijnej tolerancji w imperium austriackim. W 1910 r. w Rożniatowie było tylko 3,6 tys. mieszkańców. Wśród nich 38% greko-katolików, 19,9% rzymskich katolików, 42,1% Żydów. Obok zamku Skarbków, do lat 60-tych XIX w. stał ceglany kościół rzymskokatolicki, przy wjeździe do miasteczka znajduje się drewniany kościół Bożego Narodzenia Chrystusa, a na placu rynkowym - synagoga.
Od XVIII w. w Rożniatowie pojawiła się tradycyjna wspólnota żydowska. Chociaż przedstawiciele żydowskiej wspólnoty zajmowali się wszystkimi formami przedsiębiorczości i wolnymi zawodami – byli to zazwyczaj lekarze, prawnicy - większa część wspólnoty była nadzwyczaj biedna.
Większość mieszkała w samym Rożniatowie i tylko pięć rodzin żyło w sąsiedniej wsi Swarycziw, a w Strutyni nie więcej, niż jedna.
W sumie 20-30 domów zostało zbudowanych z cegły, reszta budynków była drewniana, na ogół, ze słomianym dachem. Tylko w śródmieściu budynki mały dachy dachówkowe i blaszane.
Ziemie i nieruchomości rodzina Skarbków posiadała do I wojny światowej, a potem przekazała lasy w zarządzanie firmie Glezingera (Glesinger).
Na placu rynkowym stała słynna karczma Szabtaja (Szpigelja) (Shabtai (Spiegel), którą odwiedzali liczni amatorzy trunków różnego rodzaju Centrum Rożniatowa nazywało się po prostu « miastem ». W centrum miasta był plac Rynek, obok którego była Wielka Synagoga. (Obok stał bet mіdrasz (dom do studiowania Tory). Chasydzki Stary kloiz był z innej strony Wielkiej Synagogi.
Po I wojnie światowej w chasydzkim starym kloizie uczono nie tylko Tory, ale też najmodniejszych tańców. Z czasem przeobraził się on w kulturalne i oświatowe centrum dla młodzieży. Od XVIII w. w Rożniatowie, jak i w całej Galicji, pośród prostego ludu rozpowszechnił się chasydyzm. Szczgólny wpływ na rozwój ruchu miał rabin Rożniatowa Arije Lejba Helera (Rabbi Aryeh Leib Heller). W 1745 r. w Kaluszi urodził się rabbi Josef Heler (Rabbi Yosef Heller), potomek autora znanej książki « Tosafot Jom Tow » (Tosafot Yom Tov) rabbi Jom Towa Lipmana Helera (Rabbi Yom Tov Lipman Heller). Był trzecim dzieckiem w rodzinie, nazwano go Arije Lejb. Bardzo dobrze się uczył, na tyle dobrze, że miejscowy nauczyciel poradził rodzicom, aby posłali syna do znanego gaona (dosłownie « wielkość » - oficjalny tytuł głów żydowskich szkół) jeszyw (dosłownie « posiedzenie » - wyższa szkoła religijna, gdzie studiuje się Ustne Prawo, głównie Talmud) rabbi Meszulama Igra z Tyśmienicy (RabbiMeshulam Igra mi-Tysmienica). Pobierał nauki od rabbiego Mordechaja Bennet z Nikolsburga (Rabbi Mordechai Bennet mi-Nikolsburg), rabbiego Naftalego Cwi Horowitza (Rabbi Naftali Tzvi Horowitz) - głowa chasydzkiej dynastii z Ropczyc (Ropszyce), rabbiego Barucha Frankel-Teomima z Lypnykiw (Rabbi Baruch Frankel-Teomim mi-Lipnik), rabbiego Jakowa Lorberbauma ze Stryja (Rabbi Yaakov Lorberbaum mi-Stryy), autora książki « Chawat-Daat » (Chavat-Daat).
Rabbi Meszulam był oponentem chasydów i wówczas, jednym z najbardziej cieszących się wielkim autorytetem chasydów Rabbi Chaim z Czerniowców (Rabbi Chaim mi-Czernowitz), autor traktatu « Beer Maim Chajm » (Beer Mayim Chayim) pisze o nim, jako o « księciu Tory, świetle świata …. koronie sławy Izraela ».
Według legendy, kiedy rabbi Baal Szem Tow (Baal Shem Tov, Rabbi Yisroel (Israel) ben Eliezer, 1698-1760), założyciel mistycznego żydowskiego pietyzmu, nazywanego chasydyzmem, zobaczył syna rabbi Szymszona (Rabbi Shimshon) - ojca rabbi Meszulama (Rabbi Meshulam), jako czteroletniego chłopca w Buczaczu, bacznie spojrzał mu w oczy i powiedział: « Przypatrzcie się baczniej, to dziecię jest czystą duszą i posłańcem niebios, nie widziałem takich już od kilku pokoleń » (z książki « Sarej Meach » (Sarei Meah).
Rabbi Meszulam nauczał Tory w Tysmenicy przez 27 lat, po czym został rabinem Petersburga.
Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl
