Historia
Społeczność żydowska przed 1989 – Polska / świętokrzyskie
Żydowscy mieszkańcy gminy Radków prawdopodobnie należeli do gminy w Przedborzu (przed powstaniem gminy włoszczowskiej). Z danych statystycznych wynika iż w XVIII w. na terenie gminy można odnotować obecność pojedynczych rodzin żydowskich i tak: - w Podłaziu wsi należnej do Radkowa mieszkało 4 Żydów: rodzina arendarza Abrahama z żoną Rywką, wnukiem Mośkiem i palarzem Lewkiem. - w Kwilinie mieszkała jedna rodzina żydowska, Jakób Palarz, z żoną i synem[1.1] - w Dzierzgowie w roku 1787 r. – spośród 484 mieszkańców było 7 Żydów[1.2] - w Radkowie w 1791 r. spośród 189 mieszkańców było 5 Żydów., Ponadto warto zaznaczyć, że w 1841 r. ksiądz Teodor Radoński dysponujący częścią Radkowa wydzierżawił go Żydowi Sameulowi Kopik, a rok później Izraelowi Światły[1.3]. W XIX i XX w. na terenie gminy Radków mieszkało kilka rodzin żydowskich. Przedstawiony poniżej przykład grupy Żydów ze wsi Dzierzgów, dobrze obrazuje przekrój społeczny ludności żydowskiej, która mieszkała na tych terenach. Ze wspomnień przytoczonych przez Jana Halbę wynika iż w Dzierzgowie mieszkało w 1942 r. około 50 Żydów w 9 rodzinach. Byli to: - Herszlik Fajgenblatt - najbogatszy Żyd we wsi, handlował zbożem, „wiejski bankier”, w czasie wojny mieszkał u niego zięć Lenczer ze Szczekocin (zastrzelony w lesie biegańskim wraz z kilkoma młodymi Żydami, którzy pracowali przy melioracji łąk), w domu Herszlika było wydzielone miejsce modlitwy gdzie w szabat schodzili się żydowscy mieszkańcy wsi. Herszlik został zastrzelony przez Niemców jesienią 1942 r. pochowany na drodze koło mostu. - Wygański Eliasz – prowadził sklep spożywczy, miał żonę, dwie córki i syna. Wygański wraz z żoną zostali jesienią 1942 r. zastrzeleni na podwórku swojego gospodarstwa. - Pawłowa Szkło – miała dwie córki oraz syna – który prowadził sklep spożywczy - Pływak – z żoną, córką, zięciem i wnuczkiem - Mordka – z żoną, dwoma córkami, zięciem i synem, zajmował się skupowaniem pierza - Mosiek z żoną, dwoma córkami i synem - Judka Fajgenbatt – z żoną – posiadał sklep oraz kilka mórg pola - Zelik - krawiec mieszkający na Zalesiu z dwiema córkami - Żydówka ze Śląska z dwiema córkami Z wymienionej grupy dzierzgowskich Żydów, większość trafiła do szczekocińskiego getta. Jedynie 3 osoby nie zostały jesienią 1942 r. zatrzymane przez Niemców: Berek syn Herszlika, Łajka córka Wygnańskiego oraz Judka. Żaden jednak nie przeżył wojny. Wg relacji J. Halaba we wsi ukrywała się w czasie wojny jedna żydowska rodzina adwokata Taedlinga z Poznania, którym udało się przeżyć wojnę.[1.4]
Pokaż przypisy
Ukryj przypisy
[1.1] na podstawie Rejestru Ludności w Parafii Kossów. Dobrach dziedzicznych JW. Imć Pa. Antoniego Michałowskiego Podkom.Krak. w Województwie Krak. W Powiecie Xiązkim i Lelowskim leżący. Roku 1791. Dnia 10 marca. Spisany przez X. Szczepana Kopcińskiego Plebana Kossow. W: Gmina Radków" pod redakcją R. Mirowskiego T: 6 Dzieje i zabytki małych ojczyzn, wydane przez Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w Kielcach, Kielce 2007., s. 212 - 217
[1.2] op. cit., s. 90
[1.3] op. cit., s. 116 - 118
[1.4] Halba J., Likwidacja Żydów dzierzgowskich w 1942 r., Włoszczowskie Zeszyty Historyczne., R: 6 2001, T: 12, s. 253 - 257
Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl
