Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 588 174 zn. | 84246 zdjęcia | 783 wideo | 117 audio | 1925 miejscowości

ARTYKUŁ ZWERYFIKOWANY

W początkach listopada 1918 r. powstała w mieście Żydowska Rada Ludowa, która zastąpiła dotychczasowe władze gminy żydowskiej. W czasie walk polsko-ukraińskich o miasto Żydzi w zasadzie pozostawali neutralni, chociaż obie strony podejrzewały ich o sprzyjanie przeciwnikowi. Na tym tle doszło 11 listopada 1918 r. do wystąpień antyżydowskich. Trwały one także w dniach następnych. W ich efekcie zginął Żyd, 10 zostało rannych, splądrowano ponad 140 mieszkań i sklepów żydowskich. Jednakże, w tamtym czasie liczni Żydzi publicznie zadeklarowali propolskie sympatie. Wielu z nich zginęło w obronie polskich granic w latach 1918–1920, w tym także w wojnie z bolszewikami w 1920 r. Józef Mantel, żydowski adwokat, podpisał w imieniu PPSD jedno z porozumień, kończące walki polsko-ukraińskie o miasto.

W 1921 r. liczebność Żydów osiągnęła 18 360 osób, tj. 38,3% ogółu mieszkańców, natomiast w całym powiecie mieszkało ich 22 427. W ciągu następnych 10 lat liczba Żydów w mieście zmalała o ponad 1 tys. osób, w związku z migracją i emigracją, w tym także do Palestyny. W 1928 r. wiceburmistrzem wybrany został dr Henryk Reichman, co spowodowało protesty lokalnej endecji.

W 1939 r. w Przemyślu mieszkało ok. 20 tys. Żydów, stanowiąc 34,1% ogółu mieszkańców. Należało do nich 30,1 % budynków wg stanu z 1932 r., ale w Śródmieściu – aż 68,4%. W 1926 r. ok. 90% placówek handlowych w mieście było w posiadaniu Żydów; do końca okresu międzywojennego liczba ta zmalała o ok. 10%. W 1930 r. odebrano koncesje ok. 40 straganiarzom, bowiem nie spełniali oni wymogów higieny.

W okresie międzywojennym w Przemyślu działało Kółko Gospodarskie Żydowskiego Towarzystwa Rolniczego. Na czele Stowarzyszenia Kupców, skupiającego 512 osób w 1939 r., stał Szymon Morgenroth. Stowarzyszenie Rękodzielników Żydowskich Jad Charuzim, którego prezesem był Leon Nussenfeld, liczyło ok. 250 członków. Czeladnicy piekarscy byli zrzeszeni w Stowarzyszeniu Dobroczynnym Pomocników Piekarskich Chesed Uemed. Działały także: Związek Robotników Zawodowych przy Wypieku Macy, Stowarzyszenie Żydowskich Mistrzów Igły, Związek Zawodowych Majstrów Krawieckich, Stowarzyszenie Robotników Rzeźnickich, Zawodowy Związek Żydowskich Handlowców oraz Związek Zawodowy Żydowskich Urzędników Prywatnych, który w 1938 r. miał 209 członków. Inteligencja spotykała się w Żydowskim Klubie Towarzyskim i Czytelni Naukowej. Stowarzyszenie Kupców utworzyło Spółdzielczy Bank Kupców i Przemysłowców. Poza tym funkcjonowały także: Towarzystwo Dyskontowe, Związek Kredytowy (z 988 członkami w 1932 r.), Towarzystwo Bankowe Kredytowe oraz Stowarzyszenie Bankowe dla Handlu i Przemysłu, a także Spółdzielczy Bank Handlowy, który w 1938 r. miał 490 udziałowców oraz kasy Gemilut Chesed.

Gmina wyznaniowa i stowarzyszenia żydowskie dysponowały ośmioma synagogami. Były to: stara synagoga z 1590 r., położona w Śródmieściu przy ul. Żydowskiej, z polichromią z 1810 r., restaurowaną w latach 1910–1914; synagoga na Zasaniu; synagoga Templ, będącą w dyspozycji Stowarzyszenia Świątyni Postępowców; synagoga przy ul. Słowackiego (tzw. Scheinbacha); synagoga przy ul. Unii Brzeskiej (dwiema ostatnimi dysponowało Stowarzyszenie Nowej Świątyni Izraelickiej); synagoga przy ul. Serbińskiej, należąca do Stowarzyszenia Klaus; synagoga przy ul. Wałowej, należąca do Stowarzyszenia Bejs ha-Midrasz Wielki; synagoga przy ul. Serbińskiej, będąca w dyspozycji Fundacji barona Mojżesza Hirsza.

W Przemyślu istniały dwa cmentarze: stary z XVI w. oraz nowy, założony w 1822 r. Na starszym znajdowało się do czasu jego dewastacji co najmniej 27 macew z XVII w., z najstarszą z 1574 r. Był tu także nagrobek Samuela Szmelke z 1628 r., przewodniczącego kahału przemyskiego i seniora Żydów ziemi przemyskiej. Do gminy i stowarzyszeń należały też inne budynki, pełniące funkcję obiektów religijnych i oświatowych: łaźnie rytualne, rzeźnie koszerne, domy dla ubogich, ochronka dla dzieci żydowskich, gimnazjum koedukacyjne. Towarzystwo Warsztatów Rękodzielniczych prowadziło żeńską szkołę krawiecką, a Żydowskie Towarzystwo Szkoły Ludowej i Średniej – gimnazjum koedukacyjne. Szkołę religijną prowadziło także Stowarzyszenie Szkoły Izraelickiej w Przemyślu Bejt Talmud, jak powiedzieliśmy – wspierane finansowo przez cadyka Arona Rokeacha z Bełza. Na rzecz ubogich działały 4 fundacje: Mojżesza Schiffera, Fischlera Goldmana, Perli Tombak oraz fundacja na rzecz ubogiej młodzieży żydowskiej.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować. Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@polin.pl

Galeria

Więcej