Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 240 762 zn. | 84210 zdjęcia | 780 wideo | 116 audio | 1921 miejscowości

ARTYKUŁ ZWERYFIKOWANY

Pierwsze wzmianki o obecności Żydów w Przemyślu odnoszą się już do lat 30. XI w. Jest to najstarsze świadectwo pobytu społeczności żydowskiej w Polsce.

Następna wzmianka o Żydach w Przemyślu pochodzi natomiast z 1367 r. W księgach ławniczych z lat 1402–1452 znajduje się 305 zapisków, dotyczących Żydów. Już w 1419 r. istniała w Przemyślu ulica Żydowska, położona zapewne w wyodrębnionej pod osadnictwo Żydów części miasta. Synagoga była wzmiankowana po raz pierwszy w 1518 r. W 1521 r. istniało w mieście 5 domów żydowskich, natomiast w 1538 r. odnotowano istnienie mykwy. W 1542 r. mieszkało tu 18 rodzin żydowskich. W 1550 r. wzmiankowana jest drewniana synagoga. W 1559 r. król Zygmunt II August nadał miejscowej gminie żydowskiej odrębne prawa, w wyniku czego mogła oni m.in. prowadzić swobodną działalność gospodarczą. Do pierwszego tumultu w Przemyślu doszło 28 marca 1561 r.; pospólstwo wtargnęło do synagogi i podpaliło ją oraz obrabowało żydowskie mieszkania.

W 1563 r. mieszkało tu 169 rodzin żydowskich, zaś w 1578 r. – już 206. W 1568 r. powstał cmentarz, położony poza ówczesnymi murami miejskimi. Król Stefan Batory wydał w 1576 r. ordynację, normującą stosunek kahału przemyskiego do władzy państwowej. W latach 1590–1594 wybudowano za zgodą biskupa Wawrzyńca Gostyńskiego murowaną synagogę w miejscu, gdzie wcześniej, przez co najmniej 20 lat, stała jej drewniana poprzedniczka. W 1595 r. magistrat przemyski zawarł umowę ze starszymi kahału, dotyczącą współfinansowania przez Żydów fortyfikacji miasta. W 1618 r. Żydzi przemyscy oskarżyli Wojciecha Wojnę i Łukasza Trzebnickiego o zbrojny najazd na ul. Żydowską i zajęcie domu, w którym obradowała starszyzna żydowska. W 1625 r., jak wynika z instrukcji przedsejmowej wisznieńskiej, Żydów w mieście Przemyślu było więcej niż chrześcijan. W 1629 r. posiadali oni w mieście 64 kamienice i domy. Funkcjonowało bractwo dobroczynności. W połowie XVII w., jak wskazują dane szacunkowe, mieszkało tu ok. 900 osób.

W XVII w. przemyska gmina żydowska przewodziła żydowskiemu ziemstwu czerwonoruskiemu. W 1638 r. król Władysław IV wydał przywilej dla kahału przemyskiego, zgodnie z którym społeczności żydowskie w miastach w pobliżu Przemyśla zobowiązane były „uznać to miasto jako najstarsze, umarłych tam chować, obrządki w przemyskiej bóżnicy odprawiać, podatki dawać, jabłka rajskie według zwyczaju od nich brać, doktorów czyli rabinów pensje naznaczone po 3 zł. od arendarza płacić, wszelkie apelacje od sądów do tegoż rabina zakładać...”.

Z początkiem XVII w. seniorem kahału przemyskiego był Samuel Szmelke, równocześnie rektor jesziwy, zmarły w 1628 r. Po nim funkcję tę sprawował Moszko Stryjski, dzierżawca starostwa stryjskiego i żup solnych koło Starego Sambora oraz dzierżawca ceł przemyskich. Na mocy przywileju Władysława IV, wydanego w 1638 r. żydowskiej starszyźnie przemyskiej, miejscowemu kahałowi podlegali Żydzi z cyrkułów: dynowskiego, jarosławskiego, kańczuckiego i pruchnickiego. Mieli obowiązek grzebać swoich zmarłych w Przemyślu, płacić podatki tutejszemu kahałowi; podlegali też sądownictwu miejscowego rabina.

W 1630 r. przemyski Żyd Moszko Szmuklerz został oskarżony o współudział w profanacji hostii. Po procesie i torturach został skazany na śmierć przez spalenie na stosie. Z tego powodu doszło do kolejnego tumultu w mieście. Z kolei w 1646 r. wójt Birczy Sieńko oskarżył Żyda przemyskiego Jelonka o mord rytualny na jego córce. Proces nie dowiódł winy Jelonka, w wyniku czego wójt Sieńko został skazany na śmierć jako oszczerca. Około 1692 r. Jehuda z Przemyśla oskarżony o świętokradztwo, po torturach został powieszony. Od połowy XVI w. do połowy XVIII w. w mieście było 9 tumultów, podczas których dochodziło do rabunków mienia żydowskiego. W trakcie największego z nich w 1746 r. uczniowie collegium jezuickiego napadli na dzielnicę żydowską, obrabowali wiele domów, w tym dom rabina Moszka Szmujłowicza, oraz zdewastowali synagogę, niszcząc m.in. 22 pergaminowe zwoje Tory. W związku z tym napadem zakon jezuitów wypłacił gminie żydowskiej rekompensatę w postaci 15 tys. złp.

W czasie oblężenia miasta przez Szwedów, podczas „potopu”, Żydzi włączyli się w obronę Przemyśla. Podobnie było podczas najazdu Tatarów w 1672 r. W drugiej połowie XVII w. mogli zakładać swoje cechy rzemieślnicze. W 1654 r. wzmiankowano żydowski cech kuśnierski, a w 1689 r. – krawiecki. W kolejnych latach do synagogi dobudowano szereg przybudówek, w których znajdowały się: jesziwa, sala do studiowania Tory, dwie sale modlitwy oraz dom modlitwy (klojz) cechu krawców.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować. Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@polin.pl

Galeria

Więcej