Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 123 959 zn. | 84124 zdjęcia | 738 wideo | 116 audio | 1920 miejscowości

ARTYKUŁ ZWERYFIKOWANY

We wczesnym średniowieczu pograniczny gród obronny, wzmiankowany 981; przedmiot walk pol.-rus.; ośrodek handlu na drodze z Krakowa na Ruś, w X w. kolonia kupców żydowskich; 1018 zajęty przez Bolesława I Chrobrego, 1031 odebrany przez książąt rus., na przeł. XII i XIII w. stolica odrębnego księstwa rus.; w XIII w. stolica biskupstwa prawosławnego, od 1375 — diecezji katolickiej, od 1992 — archidiecezji; 1340 włączony przez Kazimierza III Wielkiego do Polski; prawa miejskie przed 1359 (1323?), potwierdzone 1389; od XIV w. duża gmina żydowska (1670 na Sejmie Żydów Korony najważniejsza gmina Rusi Czerwonej); 1498 Przemyśl zniszczony w wyniku najazdu hospodara wołoskiego Stefana. Do końca XVIII w. stolica ziemi przemyskiej, kasztelania i starostwo grodowe. Największy rozkwit miasta w XV i XVI w.; ośrodek kult. i oświat. (m.in. 1432 założono szkołę katedralną), powstało wiele kościołów, zbudowano kamienice mieszczańskie, rozwinęła się produkcja rzem. i wymiana towarowa, miasto otrzymało wodociągi i kanalizację. W XVI–XVII w. w Przemyślu i pobliskim Dubiecku ośrodek reformacji. W 1656 bezskutecznie oblegany przez Szwedów, a 1657 przez wojska Jerzego II Rakoczego. W 1772–1918 w zaborze austr.; po 1831 rozwój ruchu spiskowego (m.in. organizacja Wolnych Haliczan, związanych ze Stow. Ludu Pol.); ożywienie gosp. w 2. poł. XIX w. związane z budową 1860 linii kol. do Krakowa (warsztaty kol., fabryka maszyn roln., handel), 1861 do Medyki (Lwów), 1872 do Malhowic. Od 1854 budowa twierdzy — w czasie I wojny świat. oblegana IX 1914–III 1915) i zdobyta przez wojska ros., VI 1915 odzyskana przez wojska austr.-węgierskie i niem.; na pocz. XI 1918 Przemyśl przejściowo opanowany przez Ukraińców. W okresie międzywojennym drobny przemysł; strajki robotn. i chłopskie; siedziba Dowództwa Okręgu Korpusu X; ośrodek nauk.-wydawniczy i prasowy. 11–14 IX 1939 walki obronne załogi Przemyśla z Niemcami; IX 1939–1941 Przemyśl podzielony wzdłuż Sanu na części okupacyjne sowiecką i niem.; w strefie sowieckiej deportacje ludności w głąb ZSRR, w tym ok. 7 tys. Żydów; w czasie ewakuacji więzienia VI 1941 NKWD wymordowało kilkuset więźniów pol. i ukr.; 22–28 VI 1941 rejon walk sowiecko-niem.; następnie do VII 1944 cały Przemyśl pod okupacją niem.; IX–XI 1939 dwa obozy przejściowe i punkt zborny dla jeńców pol. (ok. 10 tys. osób); 1941–44 obóz dla jeńców, głównie sowieckich, także włoskich i holenderskich (ok. 12 tys. osób); VII 1942–IX 1943 getto (ok. 22 tys. osób — większość wywieziono do ośrodka zagłady w Bełżcu); ludność pol. uratowała ok. 500 miejscowych Żydów; rejon konspiracji AK, BCh, NOW-NSZ, m.in. liczne akcje sabotażowo-dywersyjne i partyzanckie, punkt przerzutowy przez Karpaty na Zachód, prasa konspiracyjna; 1944–45 aresztowania i deportacje przez NKWD ludności cyw. i członków pol. organizacji niepodległościowych w głąb ZSRR (w dzielnicy Bakończyce duży obóz przeładunkowy dla czł. AK wysyłanych na Wschód); 1944–46 w okolicy Przemyśla zbrojna działalność oddziałów UPA; 1944–52 rejon działalności organizacji antykomunist., m.in. 9 V 1945 oddział Delegatury Sił Zbrojnych obwodu Przemyśl pod dowództwem por. S. Kostki-Dąbrowy („Dzierżyński”) uwolnił kilkudziesięciu więźniów polit. z miejscowego więzienia UB. W okresie międzywojennym, do 1975 i od 1999 miasto powiat., 1975–98 stolica województwa; 1954–77 do Przemyśla przyłączono m.in. w. Zielonka, część w.: Buszkowice, Nehrybka, Żurawica, Krówniki, Kuńkowce, Ostrów.

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować. Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@polin.pl

Galeria