Historia
Społeczność żydowska przed 1989 – Ukraina / Тернопільська область (obwód tarnopolski)
Miasteczko Podhajce leży 70 km od Tarnopola i 30 km od Brzeżan, nad dopływem Dniestru- rzece Koropiec. Pierwsza udokumentowana wzmianka o mieście odnosi się do 1519 roku, kiedy właściciel miasta Jakub Buczacki pozwolił na przeprowadzenie jarmarku w Podhajcach. Istnieją wspomnienia z listu szlachcica Bilskoho z 1516 r., w którym informuje on, że w tym roku Kamieniecki, Lanckoroński i Tworowski rozbili oddział tatarski.
Buczacki wkrótce sprzedał miasto sandomierskiemu kasztelanowi, Mikołajowi Wolskiemu. W 1539 r. Zygmund I Stary nadał miastu prawo magdeburskie. W 1630 r. miasto przeszło na własność rodu Potockich. Stanisław Rewera Potocki od razu zaczął budować kościół, cerkiew, rozbudowywać miasto, zapraszać Ormian, a w 1630 r. dzień targowy przeniesiono na sobotę.
Pierwsze wzmianki o istnieniu w Podhajcahch żydowskiej wspólnoty pochodzą z początku XVІ w., być może, nawet XV w., przecież istnieją świadectwa o macewach, które były na kіrkucie w Podhajcach, datowane na rok 1420. W 1519 r. Podhajce otrzymują przywilej przeprowadzania targów i jarmarków co jednoznaczne miało doprowadzić do wzrostu już istniejącej wspólnoty żydowskiej, która mieszkała w południowej części miasteczka.
Według niektórych danych, pierwszymi rabinami Podhajców byli: rabbi Mosze (Rabbi Moshe) i rabbi Jehuda Lejb ben Mosze (Rabbi Yehuda Leib ben Moshe). Wspomina się o nich w książkach « Ansze Szem » (Anshe Shem) i « Mecwet Kodesz » (Matzevet Kodesh). Byli i rabinami, i gaonami - dosłownie « wielkość », « duma », a w dzisiejszym języku hebrajskim także « geniusz ». Gaoni byli uważani u Żydów za najwyższe autorytety w interpretacji Talmudu i stosowaniu jego zasad w codziennym życiu. Zazwyczaj kierowali oni żydowskimi szkołami - jeszywami. Na macewіe Jehudy Lejba (Yehuda Leib) napisano: « Wierny Bogu i świętemu narodowi Jehuda, był przewodnikiem i gaonem, świętym oświecicielem, mistrzem interpretacji Tory w jej skarbach i tajemnicach, studiował on Torę dzień i noc i był opiekunem tutejszej jeszywy, przewodniczącym rabinackiego sądu kahału miasta Podhajce, nasz rabbi Jehuda Lejb jest synem wielkiego rabbi Mosze, który także był przewodniczącym rabinackiego sądu miasta Podhajce, który rozpowszechniał Torę wśród Izraela, stale studiował Torę i zamienił swoje noce na dnie, i oświecił oczy Izraela, uczył naród Boży, jak podążać drogami Tory, i nauczył wielu uczniów, którzy zostali wielkimi znawcami Tory i pili z jej źródła. A po śmierci niech jego dusza odrzuci wszystkie ciężary w wyższym życiu. Zmarł 1 dnia miesiąca cheszwan w 5473 roku ».
Od 1580 do 1620 r. rabinem Podhajców był rabbi Benjamin Aaron Solnik (Rabbi Benjamin Aharon Solnik), syn Abrahama Solnika (Avraham Solnik). Był on słynny w świecie żydowskim dzięki swojemu traktatowi « Masat Binyamin » (1602), oryginał dzisiaj jest przechowywany w nowojorskiej synagodze. Następnym rabinem został rabbi Jakow ben Binjamin (Rabbi Yaakov ben Binyamin).
Synagoga, która się zachowała, została zbudowana w pierwszej połowie XVII w. Bożnica była budowlą obronną, która służyła jako forpoczta przy galicyjskich wrotach miasta. To najstarsza budowla miasta. Ona do dziś stoi w centrum miasta, na południe od placu rynkowego. Po przeciwległej stronie placu umieszczono szkołę żydowską - cheder. Kirkut, który zachował się częściowo, pochodzi z XVI w. i znajduje się na zboczu góry, pod adresem ul. Lesi Ukrainki.
Ze znanych rabinów XVI w. należy wspomnieć rabbі Jakowa been Barucha z Podhajców (Rabbi Yaakov ben Baruch mi-Podhajce).
Cały XVII w. był czasem wojen z Turkami i Tatarami. W 1667 r. Jan Sobieski z powodzeniem odparł ich napad, ale już w 1675 r. miasto zostało całkowicie zniszczone przez wojska Ibrahima Szyszmana-paszy. Lata 1672-1699 były latami tureckiego panowania w Podhajcach. Turcy otworzyli dla kupców z Podola atrakcyjne rynki Smyrny/Izmiru i Stambułu.W 1676 r. Turcy zaczęli prześladować Żydów w Podhajcach. Pisze o tym rabbі Zejew Wolf (Rabbi Zeev Wolf), syn rabbі Jehudy Lejba Mrazni (Rabbi Yehuda Leib Mrazni) w swojej książce « Hefen Jechidit » (Geffen Yechidit, Berlin, 1699). Wiadomo, że w czasie inwazji tureckiej rabinem Podhajców był rabbі Mosze ben Szach (Rabbi Moshe ben Shach).
Wojna trzydziestoletnia w Niemczech w latach 1618-1648 zmusiła wielu niemieckich Żydów do szukania ratunku na Podolu, w szczególności w Podhajcach.
Po wojnach i zamieszkach w 1677 r. Sejm Rzeczypospolitej i Potocki na 12 lat zwolnili miasto Podhajce ze wszystkich podatków.
Następny napad Tatarów w 1690 r. odparł Feliks Kazimierz Potocki.
Miasto często przechodziło z rąk do rąk. Potocki sprzedał je Bilskim, Bilski - Roginskim. I w końcu, pod koniec XVIII w. Podhajce przechodzą w ręce księżnej Czartoryskiej.
Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl
