Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 166 391 zn. | 84126 zdjęcia | 738 wideo | 116 audio | 1920 miejscowości

Nowy cmentarz żydowski w Piotrkowie (ul. Spacerowa)

Nowy cmentarz żydowski powstał w miejscu, gdzie dziś łączą się ulice Spacerowa i Kręta. Gdy zakładano go w ostatniej dekadzie XVIII w., ten podmiejski teren nazywano Zagórkami. To jeden z większych cmentarzy żydowskich w Polsce. Na powierzchni 13 hektarów zachowało się około 1740 nagrobków.

Widoczne na macewach inskrypcje w języku hebrajskim, jidysz, niemieckim, polskim i rosyjskim to prawdziwa lekcja historii. Szczególną jej część stanowią wydarzenia z 1863 r., gdy z rozkazu generała von Redena żydowscy radni i przedstawiciele gminy zostali uwięzieni za przychylność powstaniu, a Mosze Nuesa [Najmarka] poddano publicznej chłoście. Za murem żydowskiego cmentarza władze carskie dokonywały wówczas egzekucji i niedbałego pochówku powstańców styczniowych; ich uroczysta ekshumacja odbyła się dopiero w 1928 roku.

Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z końca XVIII wieku. Na macewach zapisywano wówczas tylko imiona zmarłych i ich ojców; nazwiska zaczęto umieszczać dopiero pod koniec XIX wieku. Ewidencja Wojewódzkiego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków jako najdawniejsze z zachowanych imion (a z czasem i nazwisk) wymienia[1.1]:

  • Efraima Fisza, syna Hirsza (zm. 1796);
  • Hindę córkę Jow Jego (zm. 1800);
  • Bejlę córkę Moszego (zm. 1801);
  • Gitlę córkę Salomona (zm. 1805);
  • Samuela syna Hirsza (zm. 1807);
  • Łachę córkę Jehudy (zm. 1808);
  • Bejlę córkę Dana (zm. 1810);
  • Gitę córkę Icchoka Kona (zm. 1815);
  • Jentę córkę Chaima (zm. 1822);
  • Perl córkę Efraima (zm. 1823);
  • Deborę Brajndl (zm. 1825);
  • Chaję córkę Izraela (zm. 1836);
  • Chanę, córkę Lipmana (zm. 1841);
  • Chanę córkę Jom Towa (zm. 1843);
  • Itę córkę Icchaka Ajzyka (zm. 1868);
  • Fajgę córkę Jakuba (zm. 1872);
  • Annę Koppelman (zm.1884).

W latach II wojny światowej Niemcy na różne sposoby profanowali cmentarz niszcząc nagrobki i przeprowadzając egzekucje.

W latach PRL w ceglanym murze przy bramie umieszczone zostały tablice z brązu, upamiętniające kaźń narodu żydowskiego, a w masowych mogiłach pochowano ofiary nazizmu: w jednej spoczęły szczątki zabitych na cmentarzu, a w drugiej – ekshumowanych z Lesie Rakowskim. Z czasem odrestaurowano trzy ohele cadyków (Meira Menachema Finklera z Radoszyc, Isachara Dowa Bera ha-Kohena Tornheima z Wolborza i Menachema Mosze Waltfrieda z Roprzy) oraz odsłonięto tablice upamiętniające postacie ważne dla żydowskiej społeczności Piotrkowa (cadyka Chaima Dawida Bernarda, ostatniego rabina Piotrkowa, Mosze Chaima Laua, i twórcy wielu tutejszych macew, Arona Horowicza). Z nagrobków odzyskanych przy remoncie dróg utworzone zostało lapidarium.

Ostatnie pochówki na piotrkowskim cmentarzu żydowskim odbyły się w XXI wieku. W 2005 r. pochowany tu został Roman Hipszer, nazywany „ostatnim Żydem w Piotrkowie”. Administracyjnie piotrkowski cmentarz żydowski należy do łódzkiej gminy wyznaniowej.

W 2014 na zlecenie Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN Fundacja Dokumentacji Cmentarzy Żydowskich wykonała spis 1739 nagrobków, zawierający dane osobowe zmarłych oraz fotografie macew. Projekt zrealizowano dzięki wsparciu udzielonemu z funduszy norweskich i EOG przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię (projekt „Żydowskie Dziedzictwo Kulturowe”, komponent „Sąsiedzi – świadkowie. Przedmioty, ludzie, opowieści”). Dane dostępne są na stronie www.sztetl.org.pl/gfx/piotrkow_jewish_cemetery.pdf [dostęp: 22.03.2016].

Cmentarz jest wpisany do rejestru zabytków pod numerem 408 z 27.12.1989 roku.

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] Rzędowska A., Żydowski cmentarz w Piotrkowie, „The Voice od Piotrkow Survivors”, 2007, nr 48 (1457), s. 39.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować. Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@polin.pl

Lokalizacja

Większa mapa

GPS:
51.4202° N / 19.6983° E
51°25'12" N / 19°41'53" E
Lokalizacja dokładna

Galeria

Więcej

Wideo