Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 012 567 zn. | 84160 zdjęcia | 731 wideo | 116 audio | 1920 miejscowości

Cmentarz żydowski w Pasłęku (ul. Wojska Polskiego)

Cmentarz żydowski w Pasłęku[1.1] założono poza miastem, na niewielkim pagórku, niedaleko ówczesnej ul. Krośnieńskiej (Krossenerstraße, obecnie ul. Wojska Polskiego). Stało się to w 1817 r. (lub w 1814 r.). Wówczas to przedstawiciele diaspory za 30 talarów nabyli działkę od piekarza Zerloha, która przylegała do polnej drogi (dziś bezimiennej alei lipowej) położonej na krawędzi skarpy (droga ta była w przybliżeniu równoległa do ul. Krośnieńskiej). W 1864 r. nekropolia została powiększona o grunt zakupiony od cukiernika Zachowskiego, co spowodowało poszerzenie cmentarza w kierunku południowo-zachodnim (w kierunku ul. Krośnieńskiej). Zapewne też wówczas, lub krótko potem, nekropolia została otoczona ceglanym murem z żelazną bramą od strony ul. Krośnieńskiej. W południowym narożniku wzniesiono niewielki dom pogrzebowy. Ostatecznie cmentarz funkcjonował na planie pięciokąta zbliżonego do prostokąta, o powierzchni ok. 0,3 ha.

Nekropolia została zdewastowana jeszcze w czasie II wojny światowej. Zamknięto także dojście od ul. Krośnieńskiej. Do dzisiaj zachowały się ślady po ok. 100 grobach. W starszej północno-zachodniej części przeważają mogiły ziemne, w części nowszej południowej – mogiły otoczone tumbami (najczęściej z lastriko) z podstawami pod macewy. Ocalały 22 macewy z piaskowca oraz nieliczne z marmuru, na których można odczytać personalia zmarłych, zapisane w języku hebrajskim i niemieckim (zazwyczaj oddzielnie po obu stronach macewy). Najstarsza pochodzi z 1860 r., najmłodsza – z 1902 r. Daty zapisywane są według kalendarza hebrajskiego oraz gregoriańskiego (czasami występuje zapis mieszany). Na płytach można podziwiać symbolikę funeralną charakterystyczną dla nagrobków żydowskich, m.in. dłonie w geście błogosławieństwa, połamane drzewo, skrzydlatą klepsydrę, Gwiazdę Dawida. Na niektórych macewach znajdują się sygnatury wytwórców: C. Mathias, Elbing (Elbląg) i S. Goldbaum, Braunsberg (Braniewo).
Zachowały się także relikty ceglanego muru (od strony południowej i częściowo wschodniej) oraz fundament ogrodzenia (na pozostałej części wschodniej). Część nekropolii otacza także płot z siatki drucianej. Ogrodzenia brakuje od strony północnej (ze skarpą), od której znajduje się współczesne wejście na cmentarz, do którego dojść można starą aleją lipową. Na cmentarzu zachował się także starodrzew (przede wszystkim klon zwyczajny i jesion wyniosły, ale także lipa i osika). Rosną tutaj krzewy lilaka pospolitego, tui, głogu jednoszyjkowego, maliny właściwej i jeżyny fałdowanej. Całość nekropolii porośnięta jest bluszczem pospolitym oraz roślinnością łąkową. Na wiosnę kwitną tutaj zawilce, przebiśniegi pospolite i przylaszczki.

Kirkut został wpisany do rejestru zabytków 10 I 1990 r. pod nr 137/90[1.2]. W 2004 r. cmentarz zdewastowali nieznani sprawcy: na nagrobkach wymalowali nazistowskie znaki i hasła. Ślady profanacji zostały usunięte. Władze lokalne starają się dbać współcześnie o relikty nekropolii, która jednakże ze względu na odludną lokalizację jest nadal narażona na akty wandalizmu i zaśmiecania.

 

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] Podstawa opracowania: Cmentarz żydowski w Pasłęku. Opracowanie historyczno-konserwatorskie, red. K. Panimasz, Pasłęk 1996, za: http://www.kirkuty.xip.pl/paslek.htm [stan na 30 XI 2010]; J. Salm, Z problematyki rozwoju przestrzennego Pasłęka, w: Pasłęk. Z dziejów miasta i okolic. 1297-1997, red. J. Włodarski, Pasłęk 1997, s. 233.

[1.2] A. Mrozek, Zabytkowe obiekty kształtowanej zieleni, w: Dziedzictwo kulturowe Warmii – Mazur – Powiśla. Stan zachowania, potencjały i problemy, red. J. Wysocki, Olsztyn 2006, s. 239.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować. Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@polin.pl

Lokalizacja

Większa mapa

GPS:
54.0666° N / 19.6511° E
54°03'59" N / 19°39'03" E
Lokalizacja dokładna

Galeria

Więcej

Wideo