Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 87 278 784 zn. | 94937 zdjęcia | 879 wideo | 118 audio | 1889 miejscowości

ARTYKUŁ ZWERYFIKOWANY

Do końca XVIII w. Pabianice były własnością biskupów krakowskich. Miasto posiadało przywilej zakazujący Żydom osiedlania się w jego granicach. Dopiero, gdy znalazło się w zaborze pruskim zniesiono ograniczenia w osadnictwie ludności wyznania mojżeszowego. W 1794 r. Pabianice liczyły 482 mieszkańców, w tym 15 Żydów.

Na początku XIX w., wraz z rozwojem przemysłu włókienniczego i sukienniczego, w mieście osiedliło się 19 zamożnych przedstawicieli wyznania mojżeszowego. Od 1836 r. miejscowi Żydzi mieli już własną gminę wyznaniową. Początkowo osiedlali się tylko w części zwanej Starym Miastem. Po 1848 r. ci, którzy udowodnili swoją przydatność zawodową oraz uzyskali specjalne pozwolenie mogli przenosić się do Nowego Miasta. Społeczność została mocno przetrzebiona przez epidemię cholery, panującą w latach 1848–1852[1.1]. W 1860 r. czyniono próby osiedlenia Żydów w wyznaczonym rewirze obejmującym ul. Bóżniczą i Tuszyńską, ale carski ukaz o równouprawnieniu pokrzyżował te plany.

Od 1864 r. w Pabianicach rozpoczęła działalność szkoła dwuklasowa przeznaczona zarówno dla katolików, jak i Żydów. Na dwóch pracujących w niej nauczycieli jeden był Żydem. Do placówki uczęszczało 190 uczniów, w tym 19 dzieci żydowskich. Pod koniec XIX w. gmina wzbogaciła się o własną szkołę wyznaniową znajdującą się przy ul. Kaplicznej.

Nabożeństwa początkowo odbywały się w domach prywatnych, później w wynajętym domu przy ul. Bóżniczej. W 1880 r. wybudowano w Pabianicach murowaną synagogę. Utworzono także cmentarz przy ul. Cmentarnej. W okresie I wojny światowej, kiedy sytuacja ludności, szczególnie najbiedniejszej, uległa materialnemu pogorszeniu powstało w mieście kilka organizacji o charakterze samopomocowym. Żydowscy filantropi powołali do życia własne stowarzyszenia: „Strzechę Robotniczą” związaną z partią Poalej Syjon oraz „Żydowską Tanią Kuchnię” funkcjonującą pod protektoratem Żydowskiego Towarzystwa Dobroczynności.

W 1897 r. mieszkało tu 5017 Żydów, stanowiąc 19% mieszkańców[1.1]. Od początku XX w. rozwijała się aktywna działalność polityczna w szeregach Polskiej Partii Socjalistycznej, Bundu oraz organizacji syjonistycznych. Niebawem znaczącą siłą stała się także Aguda.

W 1919 r. Pabianice zamieszkane liczyły 35 335 mieszkańców, z czego 18% stanowili Żydzi. Od okresu pierwszej wojny światowej działała wyższa szkoła polsko-hebrajska ze 150 uczniami, ale zamknięto ją w 1925 roku[1.1]. Aż do Zagłady przetrwała natomiast związana z Agudą Talmud-Tora, do której uczęszczało 500 uczniów.

Według spisu ludności z 1931 r. miasto zamieszkiwało 8177 osób wyznania mojżeszowego, co stanowiło 17,8% ogółu mieszkańców. Większość z nich nadal zamieszkiwała tradycyjną dzielnicę żydowską – Stare Miasto mieszczącą się wokół ul. Bóżniczej, Kaplicznej, Batorego, Stary Rynek, Garncarskiej, Konopnej, a od południa – ul. Piotra Skargi. Pabianice stanowiły wielki ośrodek żydowskiego życia religijnego. Reprezentowane były tu liczne grupy chasydzkie, funkcjonowało także kilka sądów rabinackich[1.1]. W mieście wychodziła gazeta żydowska „Pabiancer Cejtung”, a w latach 30. XX w. – dwa tygodniki. Żydzi pabianiccy starali się włączać też w ogólne życie społeczne. Wzięli udział w budowie Pomnika Niepodległości, a najzamożniejsi spośród nich: Gerson Weinstejn, Izaak Urbach i Mojżesz Pikus weszli w skład komitetu zbiórki funduszy na ten cel.

Po wkroczeniu do miasta wojsk niemieckich 08.09.1939 r. rozpoczął się okres prześladowań społeczności żydowskiej. Podobnie jak w całym województwie łódzkim Żydom nakazano noszenie opasek z gwiazdą Dawida i napisem „Jude”. Wprowadzono również godzinę policyjną, według której Żydzi mogli poruszać się po mieście tylko w godzinach 8.00–17.00, bez prawa przeprowadzki czy wyjazdu poza Pabianice. Nie wolno im było poruszać się chodnikiem. Mogli chodzić tylko ulicami. Musieli także kłaniać się napotykanym Niemcom.

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] Pabianice, [w:] Encyclopedia of Jewish Life before and during the Holocaust, t. II, red. Sh. Spector, G. Wigoder, New York 2001, s. 960.

[1.2] Pabianice, [w:] Encyclopedia of Jewish Life before and during the Holocaust, t. II, red. Sh. Spector, G. Wigoder, New York 2001, s. 960.

[1.3] Pabianice, [w:] Encyclopedia of Jewish Life before and during the Holocaust, t. II, red. Sh. Spector, G. Wigoder, New York 2001, s. 960.

[1.4] Pabianice, [w:] Encyclopedia of Jewish Life before and during the Holocaust, t. II, red. Sh. Spector, G. Wigoder, New York 2001, s. 960.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl

Galeria