Historia
Społeczność żydowska przed 1989 – Ukraina / Івано-Франківська область (obwód iwanofrankowski)
Nadworna jest położona 38 km na południe od Iwano-Frankowska. Chociaż osadnictwo istniało dużo wcześniej, pierwsze pisemne wzmianki o Nadwornej odnoszą się do 1589 roku. Wtedy miasto należało do pniowskiego zamku Mikołaja Kuropatwy, na którego napadli Tatarzy. W XIV w. w Nadwornej był już zamek. Rozwojowi miasta sprzyjały bogate solne złoża znajdujące się w okolicy. Z czasem Nadworna stała się własnością Potockich.
Można zaryzykować przypuszczenie, że pierwsi Żydzi pojawili się w Nadwornej na początku XVI w., bo już w 1594 r. jest adnotacja o tym, że podczas kozackiego powstania Seweryna Naliwajko wspólnota ucierpiała.
Zorganizowana żydowska wspólnota pojawiła się w Nadwornej gdzieś na początku 1700 lat, bo najstarsze zachowane akty pogrzeby są datowane na 1709 r.
Duży wpływ na nadworniański kahał, zwłaszcza w połowie XVII w., miała późna forma heretyckiego ruchu frankizmu i sabataizmu. Wyznawcy istniejących odłamów pozostawali głęboko wierzącymi ludźmi. Kierowali się oni zasadą, że Тоrа i jej przykazania dotyczą tylko świata po grzechu pierworodnym. Natomiast ratunek może nastać po przyjściu mesjasza, który odda siebie w ofierze. W tym świecie będą kierować się nową Torą. A dla Żyda największą ofiarą jest wyrzeczenie się wiary i odrzucanie zaleceń Tory. Przekonywali, że im drastyczniejsze będzie zaprzeczanie przykazań, tym prawdopodobniejsze przyjście nowego świata. Praktykowali nawet przejście na islam (jak to zrobił założyciel sekty, Sabataj Cwi) czy katolicyzm (jak to zrobił jeszcze jeden jej lider Jakub Frank). W ślad za Frankiem 25 maja 1759 roku taki sam akt dokonał były rabin Nadwornej Jehuda Lejb ben Natan Krisa, którego postulaty były zbliżone do Frankowskich. To niewątpliwie wstrząsnęło żydowską wspólnotą Nadwornej.
W Nadwornej, jak prawie w każdym z galicyjskich sztetlów, pojawiła się własna nadworniańska chasydzka dynastia. Dynastię założył wielki rabin Isachar Ber "Berczi" Leifer z Nadwornej. Był on synem rabina Icchaka z Kalisza, bratem znanego lidera chasydzkiego ruchu admora Meir'la z Przemyślan, syna rabina Arona Lejby z Przemyślan, syn rabina Meira Hagadola z Przemyślan. Jak widać, fundament tej licznej chasydzkiej dynastii był niemały. Ta sama dynastia, która istnieje do dziś, liczy sobie równie dużą ilość rabinów jak w przeszłości. Dała ona sporo "wielkich rabinów" - "admorów". "Admor" - to akronim od hebrajskiego wyrażenia "Adonainu Morainu V'Rabainu", co oznacza "nasz panie, nasz nauczycielu i nasz rabin (czyli ojciec)". Przez admorа Meir'la z Przemyślan dynastia bezpośrednio jest związana z jego nauczycielem i założycielem chasydyzmu rabin Izraela Bааl Szel Tow.
Oto kilka pierwszych pokoleń z bardzo dużej i rozwidlonej dynastii:
- wielki rabin Aron Lejb z Przemyslan;
- wielki rabin Dawid z Kalisza, syn wielkiego rabina Meira z Przemyślan;
- wielki rabin Izaak z Kalisza, syn wielkiego rabina Arona Lejba z Przemyślan;
- wielki rabin Isachar Ber "Berczi" Leifer z Nadwornej, autor księgi "Sisrei Płótna";
- wielki rabin Aron Lejb Leifer z Nadwornej (1819-1897), autor księgi "Jad Aron" , syn rabina Berczi;
- wielki rabin Mosze Leifer z Nadwornej, syn rabina Arona Lejby;
- wielki rabin Icchak Leifer z Hartzreman, syn rabina Arona Lejba;
- wielki rabin Mordechai Leifer z Nadwornej (1835-1894), autor księgi "Maamar Мордехай", syn rabin Berczі;
- duży Rabin Icchak Leifer ze Stanisławowa, syn rabina Mordechaja z Nadwornej;
- wielki rabіn Chaim Leifar ze Stanisławowa, syn rabina Icchaka Leifera ze Stanisławowa;
- wielki rabin Isachar Berel Leifer ze Stanisławowa, syn rabina Chaima Leifera ze Stanisławowa;
- wielki rabin Isachar Berczi Leifer z Nadwornej i Satmar (zm. 1906).
Nadworniańska wspólnota żydowska żyła aktywnym religijnym i intelektualnym życiem. Jednym ze znanych żydowskich teologów z Nadwornej był rabin Zewi Hirsz. Był on Av Bet Din - głową rabińskiego sądu Nadwornej. Uczył się u ucznia Baal Szem Towa - rabin Dow Bera z Międzyrzecza i rabin Echilej Michel, magika ze Złoczowa. Rabin Zewi Hirsz jest znany jako autor wielu traktatów poruszających kwestie żydowskiej etyki. Napisał między innymi takie księgi: "Hagadah szel Pesach" ( Brooklyn, 1977), księga z żydowskiej etyki "Alfa beta іm mile de-awot" (Breznitz, 1796), kabalistyczny traktat "Sifte Kedoszim" (London, 1962), komentarze do Tory "Kol sifre ha-Magid ha-kadosz mi-Nadworna" (Brooklyn, 1990) i "Cemach ha-Szem li-Cewi" (Berditshov, 1818, Lemberg, 1891).
Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl
