Historia
Społeczność żydowska przed 1989 – Polska / mazowieckie
Skupisko żydowskie w Makowie zaczęło rozwijać się w XVI w. Gmina istniała już połowie XVI w. Oficjalnie podlegała kahałowi w Ciechanowie. Dzielnica żydowska znajdowała się w północnej części miasta. Gmina dysponowała łaźnią rytalną, synagogą i przytułkiem dla starców. Na lewym brzegu rzeki istniał cmentarz żydowski.
Znaczne straty gmina odnotowała w czasie „potopu“ szwedzkiego w latach 1655 – 1660. Wojska polskie wypierające Szwedów wymordowały wielu Żydów, którym zarzucano współpracę z wojskami napastników. Nowym zjawiskiem, było pojawienie się w drugiej połowie XVII w. procesów o czary. Ofiarami podali także Żydzi. Na karę śmierci przez ścięcie skazano Nachmana Ben Nathana z Makowa, za rzekome zamordowanie chrześcijańskiego chłopca. Jego proces stał sięokazają do niszczenia i plądrowania żydowskich sklepów w Makowie. Mimo wzrostu nietolerancji religijnej od końca XVII i początku XVIII w. skupisko żydowskie w Makowie zaczęło się intensywnie rozwijać. Wszyscy mieszkańca miasta, w tym i Żydzi, otrzymali potwierdzenie posiadanych wcześniej przywilejów.
W XVIII w. utworzono kilka bractw religijnym. W XVIII w. przystapiono do budowy okazałej synagogi. Jednak prace przerwano w 1717 r. Poza żydowskim handlem czynnikiem sprzyjającym rowzwojowi miasta i gminy stało się rzemiosło. Wśród żydowskich rzemieślników zaczęli dominować krawcy. W 1731 r. władze Makowa nałożyły na żydowskich krawców opłatę roczną w wysokości 10 złp. W tym samym okresie niejaki Joel uzyskał zgode na wybudowanie browaru przy ul. Mostowej. Rajcy miejscy dostrzegając korzyści płynące z obecności żydowskich rzemieślników działających poza cechami brali ich w obronę przed atakami ze strony chrześcijańskich mistrzów cechowych. Znacznych dochodów miastu przynosiła dzierżawa żydowskim kupcom monopolu solnego i naftowego.
W wyniku starań władz Makowa 3 kwietnia 1750 r. doszło do porozumienia między ludnością katolicką a żydowską. Żydzi, którzy posiadali w mieście place mogli prowadzić handel różnymi towarami, zajmować się wyszynkiem miodu i wina, pędzić gorzałkę, korzystać z miejskiego pastwiska oraz lasu. W zamian mieli płacić podatek pogłówny i hibernę po 400 złp rocznie. 22 czerwca 1750 r. August III Sas udzielił makowskim Żydom przywileju zezwalając na szynkowanie trunków w domach. Przywilej potwierdził w 1766 r. Stanisław August Poniatowski. Także stosunki z miejscowym kościołem układały się poprawnie. Kościół odstapił Żydom 5 placów ciągnących się w kierunku ulicy Przasnyskiej w zamian za opłatę czynszową. W 1775 r. władze kahału (Gedalia Gerszowicz, Gerszon Lewkowicz, K. Nachmanowicz, Hersz Notkowicz, Szmul Zacharowicz) pożyczyły od miejscowej parafii 1000 złp na 5% w skali rocznej. W 1758 r. kahał makowski liczył 1528 osób, w tym 820 Żydów mieszkało w ościennych wsiach.
W 1765 r. 113 żydowskich rodzin mieszkało w 54 domach. Wśród żydowskich rzemieślników dominowali krawcy, kusnierze i piekarze. Członkowie gminy opanowali handel zbożem i wełną. Kilku kupców eksportowało do Rosji płotno wyrabiane w makowskich warsztatach tkackich. Nieliczni czerpali dochody z produkcji wódki. Kilku trudniło się rolnictwem i hodowlą bydła. Mieszkający we wsiach Żydzi należący do gminy w Makowie zajmowali się pracą w dworskich karczmach i browarach. W XVIII w. makowskim Żydom podległość kahałowie w Ciechanowie zaczęła coraz bardziej przeszkadzać. W 1753 r. zbuntowali się i zerwali kontakty z tamtejszym kahałem. Wybrali własnego rabina Abrahama Abisza Dinsurga. Sprawę rozpatrywał komitet rabinów powołany przez waad w Jarosławiu. Okazało się, że kwestia ta pozostała poza kompetencjami komitetu. Ostatecznie w 1758 r. potwierdzono samodzielność kahału w Makowie. W 1798 r. makowskiemu kahałowi podporzadkowano gminę żydowską w Wyszkowie. Wcześniej włączono do Makowa także Żydów z Pułtuska.
Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl
