Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 77 058 400 zn. | 94873 zdjęcia | 877 wideo | 118 audio | 1885 miejscowości

Lwów został zajęty przez wojska radzieckie 22.09.1939 roku. Hasła zniesienia prywatnej własności i stworzenia społeczeństwa bezklasowego trafiały do wyobraźni ludzi z najniższych warstw społecznych, również żydowskich[6.1]. Stąd głównie brało się neutralne lub czasem przyjazne przyjęcie, z jakim na ogół spotykały się nowe władze w środowisku lwowskich Żydów, co z kolei dało asumpt do wzmożenia się antagonizmu polsko-żydowskiego i ukraińsko-żydowskiego[6.2]. To nastawienie zmieniało się wraz z krzepnięciem władzy sowieckiej we Lwowie, likwidacją i nacjonalizacją przedsiębiorstw żydowskich, wprowadzeniem zakazu działania żydowskich partii politycznych, oraz rosnącą falą mordów, dokonywanych przez NKWD na przedstawicielach inteligencji[6.3].

Wojska radzieckie wycofały się ze Lwowa 30.06.1941 r., w ich miejsce niemal natychmiast pojawiły się oddziały niemieckie. Zmiana okupanta wywołała erupcję nienawiści w stosunku do Żydów, których powszechnie posądzano o współpracę z okupantem radzieckim. Na terenie niemalże całej Galicji Wschodniej dochodziło do pogromów żydowskich, w samym zaś Lwowie przedstawiciele najniższych warstw polskich i ukraińskich prowokowali starcia z miejscową ludnością żydowską, podjudzani niemiecką propagandą, oskarżającą Żydów o dokonywanie zbrodni na ludności polskiej i ukraińskiej w okresie okupacji sowieckiej[6.4]. Niemiecki okupant kierował Żydów do najcięższych i najbardziej poniżających prac porządkowych, mycia zwłok, zbierania rozbitego szkła itp. Rozpoczęto również akcję zorganizowanego mordowania Żydów, wykonywaną przez Einsatzkommando oraz rzadziej, przez milicję ukraińską. Żydzi zostali objęci różnego rodzaju ograniczeniami, np. zezwolono im na dokonywanie zakupów w sklepach tylko w określonych godzinach – od 15 do 17, wydzielono sklepy, restauracje i kawiarnie, w których mogli przebywać oraz zakazano wstępu do parków, kąpielisk, kin i teatrów[6.5].
W dziele eksterminacji i szykanowania Żydów, okupantowi niemieckiemu pomagała milicja ukraińska, zorganizowana po zajęciu okolicznych terenów[6.6]. Już 1 lipca 1941 r. nacjonaliści ukraińscy zorganizowali pogrom ludności żydowskiej we Lwowie. Żydów łapano na ulicy, wyciągano z mieszkań i zabijano. Wielu zgromadzono w koszarach na Zamarstynowie i tam zamordowano[6.7]. W czasie największego pogromu, trwającego od 25 do 28 lipca 1941 r., zamordowano ponad 2000 Żydów[6.8]. Rozpoczęto również grabież ludności żydowskiej, często dokonywaną przez żołnierzy niemieckich na własną rękę, jak również oficjalnie –  na lwowskich Żydów nałożono kontrybucję w wysokości 20 milionów rubli. Do czasu wpłacenia żądanej sumy uwięziono około 1000 żydowskich zakładników, których następnie zamordowano już po otrzymaniu kontrybucji. Kolejnym krokiem było wysadzenie w powietrze i spalenie lwowskich synagog: Wielkiej przy ul. Boimów, przy ul. Sykstuskiej, Złotej Róży oraz Tempel przy ul. Żółkiewskiej[6.9].

Niemcy przystąpili też do organizacji Rady Żydowskiej, której jeden z wydziałów – Urząd Zaopatrywania (Besorgungsamt) miał służyć im pomocą w organizowaniu wywłaszczania Żydów. Po włączeniu dystryktu Galicja do Generalnego Gubernatorstwa lwowskich Żydów zaczęły obowiązywać różnego rodzaju ograniczenia: noszenie obowiązkowych opasek, wykluczenie z niektórych zawodów, zakaz zmiany miejsca pobytu, ograniczenia majątkowe i inne.

Lwowskich Żydów zaczęto przesiedlać do getta w lipcu 1941 roku. Jako dzielnice żydowskie wyznaczono najbiedniejsze części miasta: Zamarstynów i Kleparów. W czasie akcji przesiedleńczej zamordowano tysiące Żydów, z reguły wywożonych w tym celu do podmiejskich lasów. W trakcie Akcji Reinhard, w 1942 r. wywożono lwowskich Żydów do obozów zagłady. W marcu 1942 r. odszedł pierwszy transport około 15 000 Żydów do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Bełżcu. W dniu 5 maja tegoż roku rozstrzelano na miejscu kilka tysięcy Żydów. Kolejne transporty śmierci do Bełżca odchodziły w sierpniu (ok. 40 000) i w listopadzie (ok. 10 000). W styczniu 1943 r. około 4000 Żydów wysłano do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Sobiborze. W czasie akcji likwidacyjnej, w czerwcu 1943 r., na miejscu zabito około 10 000 osób, a kilka tysięcy przewieziono do obozu przy ul. Janowskiej[6.10]. Obóz ten, funkcjonujący w hitlerowskim systemie zagłady jako ciężki obóz pracy, założony przy ul. Janowskiej 134 na terenie dawnej fabryki Steinhausa, stał się miejscem kaźni ponad 150 000 Żydów, Polaków i Ukraińców[6.11].

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[6.1] J. Honigsman, Zagłada Żydów lwowskich (1941-1944), Warszawa 2007, s. 22.

[6.2] G. Hryciuk, Polacy we Lwowie 1939-1944. Życie codzienne, Warszawa 2000, s. 156-157.

[6.3] J. Honigsman, Zagłada Żydów lwowskich (1941-1944), Warszawa 2007, s. 23.

[6.4] F. Friedmann, Zagłada Żydów lwowskich, Łódź 1945, s. 6.

[6.5] G. Hryciuk, Polacy we Lwowie 1939-1944. Życie codzienne, Warszawa 2000, s. 204-205.

[6.6] F. Friedmann, Zagłada Żydów lwowskich, Łódź 1945 s. 6-7. Szerzej o tym pogromie pisze Edmund Kessler w swoich wspomnieniach: E. Kessler, Przeżyć Holokaust we Lwowie, Warszawa 2007, s. 50-52.

[6.7] T. Berenstein, Eksterminacja ludności żydowskiej w dystrykcie Galicja (1941-1943), "Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego" 1967, nr 61, tab. 2, poz.1.

[6.8] J. Honigsman, Zagłada Żydów lwowskich (1941-1944), Warszawa 2007, s. 31.

[6.9] F. Katzmann, Rozwiązanie kwestii żydowskiej w Dystrykcie Galicja, oprac. A. Żbikowski, Warszawa 2001, s. 9.

[6.10] T. Berenstein, Eksterminacja ludności żydowskiej w dystrykcie Galicja (1941-1943), "Biuletyn ŻIH" 1967, nr 61, tab. 2, poz. 1.

[6.11] R. Myrs’kyj, Dramat Janowskiego obozu koncentracyjnego we Lwowie: od przemilczenia Holokaustu do jego badania, w: Żydzi w Lublinie - Żydzi we Lwowie. Miejsca – Pamięć – Współczesność, red. Joanna Ziętar, Elżbieta Żurek, Sławomir Jacek Żurek, Lublin 2006, s. 88.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl

Galeria