Synagoga Maharszala i Maharama (Plac Zamkowy)
Wielka synagoga została wzniesiona w Lublinie na mocy przywileju króla Zygmunta Augusta z dnia 25 sierpnia 1567 roku. Był to okazały, murowany budynek usytuowany przy ulicy Jatecznej. Wzniesiona po północnej stronie wzgórza zamkowego, została nazwana Maharszal-szul – na cześć pierwszego rektora jesziwy, rabbiego Salomona Lurii.
Kilka lat później, w tym samym budynku pomieszczono drugą, mniejszą synagogę, noszącą imię rabbiego Majera ben Gedalii, zwanego Maharamem[1.1]. Z biegiem czasu wokół bożnicy, stanowiącej wówczas centrum życia żydowskiego, powstał cały kompleks synagogalny obejmujący: biura kahału, jesziwę, bet ha-midrasz, mykwę oraz koszerne jatki. W całym kompleksie mogło się jednocześnie modlić ok. 3 tys. osób[1.2].
Obie bóżnice spłonęły wraz z całą dzielnicą żydowską w czasie najazdu Kozaków w 1656 roku. Zniszczone w 1856 roku, w czasie kolejnego pożaru bożnice, zostały odbudowane w 2 połowie XIX wieku[1.3]. Nie zachowały się żadne materiały umożliwiające odtworzenie pierwotnego układu bożnic, z okresu sprzed 1656 roku. Jedynym śladem wyglądu obiektów sprzed pożaru w 1856 roku są ich obrysy znajdujące się na planach miasta z lat: 1783, 1823 i 1829, gdzie wyróżniają się one swą wielkością[1.4].
Na podstawie zachowanych szkiców, można przypuszczać, że sala główna bóżnicy Maharszalszul wzniesiona na planie kwadratu o bokach 16,0 na 16,0 metrów[1.5]. Przekrywało ją sklepienie składające się z czterech, przecinających się w narożach kolebek z lunetami, rozpiętych między ścianami a filarem znajdującej się na środku sali bimy. Na kwadratowym podium znajdowały się cztery podpory, każda złożona z trzech wysmukłych kolumienek z korynckimi głowicami. Na nich, za pośrednictwem odcinków rozczłonkowanego belkowania, opierała się nadstawa, z wyciętymi półkoliście arkadami, zwieńczonymi gzymsem, na którym spoczywały spływy sklepienia. Konstrukcja bimy, detal architektoniczny i rodzaj użytych materiałów wskazują, iż zostały one wykonane w czasie ostatniej przebudowy po pożarze w połowie XIX wieku. Można jednak przypuszczać, że podobnie jak w przypadku innych obiektów, przy kolejnych odbudowach wykorzystano fundamenty i fragmenty murów wcześniejszych budowli, oraz że układ sali głównej był powtórzeniem układu bóżnicy z 1565 lub 1656 roku[1.6]. Od strony północnej i zachodniej do sali głównej przylegały niskie babińce, które dobudowane zostały prawdopodobnie w czasie odbudowy w 1656 roku.
Według opisu przytaczanego przez Majera Bałabana, przybudowana od południa sala bóżnicy Maharamszul podzielona była wzdłuż na dwa długie i wąskie, poprzedzone przedsionkiem pomieszczenia: salę dla mężczyzn przylegającą do sali Maharszalszul oraz salę dla kobiet od strony zewnętrznej – obie przekryte płaskimi stropami drewnianymi[1.7] . W połowie długości sali męskiej znajdowała się bima – niskie ośmioboczne podium otoczone balustradą.
Pierwotny wygląd zewnętrzny obu bóżnic nie jest znany. Przed 1939 rokiem sala główna bóżnicy Maharszal przekryta była łamanym dachem krytym blachą, który był widoczny ponad dachami dwukondygnacyjnych, otaczających ją pomieszczeń.
W budynku Wielkiej Synagogi na ul. Jatecznej miały swoją siedzibę: synagoga Maharszala, synagoga Maharama oraz bóżniczka Szywe Kryjem. Ponadto na Podzamczu znajdowały się także: synagoga Kahalna i synagoga Saula Wahla. Większość spośród pozostałych lubelskich domów modlitwy znajdowała się przy ul. Lubartowskiej, Szerokiej, Grodzkiej, Kowalskiej, Zamkowej, Ruskiej i Nadstawnej.
Własną synagogę miała też Jeszywas Chachmej Lublin i Szpital Żydowski przy Lubartowskiej. Osobne synagogi znajdowały się także na lubelskich przedmieściach: na Kalinowszczyźnie, Piaskach oraz na Wieniawie[1.8].
Pod nadzorem gminy znajdowały się 2 mykwy, szpital, sierociniec, dom starców, bractwo pogrzebowe i 2 biblioteki.
Pokaż przypisy
Ukryj przypisy
[1.1] M. Bałaban, Żydowskie miasto..., s. 14.
[1.2] Szersze omówienie architektury i dekoracji tego nieistniejącego budynku oraz całego kompleksu synagogalnego [w:] M. Bałaban, Żydowskie miasto..., s. 114-115.
[1.3] M. Bałaban, Żydowskie miasto w Lublinie, Lublin 1991, s. 112-113.
[1.4] M. i K. Piechotkowie, Bramy Nieba. Bożnice murowane na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa 1999, s. 172.
[1.5] M. i K. Piechotkowie, Bramy Nieba. Bożnice murowane na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa 1999, s. 172-173; M. Bałaban, Żydowskie miasto..., s. 88, 137.
[1.6] M. i K. Piechotkowie, Bramy Nieba. Bożnice murowane na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa 1999, s. 172-173.
[1.7] M. i K. Piechotkowie, Bramy Nieba. Bożnice murowane na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa 1999, s. 173; M. Bałaban, Żydowskie miasto..., s. 114, 115.
[1.8] Synagogi Lublina, Wikipedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/Synagogi_Lublina, [stan na 8 VIII 2008].
Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl
Lokalizacja
- GPS:
- 51.2534° N / 22.5704° E
51°15'12" N / 22°34'13" E
Lokalizacja dokładna
