Synagoga Chewra Nosim (ul. Lubartowska 10)
Zabytki – Synagogi, domy modlitwy i inne
Polska / lubelskie
W budynku tym mieści się jedyna z dawnych lubelskich bóżnic, która przetrwała do czasów obecnych. Do bożnicy wchodzi się przez bramę kamienicy nr 8, następnie należy skierować się do pierwszych drzwi na prawo. O aktualnych terminach zwiedzania informuje tabliczka na drzwiach.
Bóżnica założona została około 1889 – 1890 roku przez członków Towarzystwa Pogrzebowego Chewra Nosim (z j. hebr. Bractwa Tragarzy Zwłok). W 1905 roku została ona przekazana na rzecz Gminy Wyznaniowej Żydowskiej, co było prawdopodobnie związane z przejęciem przez Gminę kontroli nad działalnością Bractwa. W 1914 roku bożnica przeszła gruntowny remont. W dwudziestoleciu międzywojennym, z inicjatywy Bractwa w bożnicy organizowane były wykłady tzw. Sziur be Cibur, prowadzone przez talmudystów: Mosze Ajzenberga i Dawida Muszkatblita. W czasie okupacji Niemcy zdewastowali wnętrze synagogi i urządzili w niej magazyn oraz warsztat, jednakże sam budynek, znajdujący się poza obrębem getta, nie został zniszczony. W latach powojennych synagoga została odremontowana i oddana na potrzeby kultu. Od 1945 roku aż do początku lat 80. XX wieku, służyła jako miejsce modlitw i spotkań świątecznych dla Żydów z Lublina i Lubelszczyzny. W 1984 roku, z powodu braku minjanu (tj. kworum modlitewnego wynoszącego 10 dorosłych mężczyzn), zawieszono odprawianie nabożeństw szabatowych i świątecznych. W 1987 roku, w 45. Rocznice likwidacji lubelskiego getta, budynek został odremontowany. Z inicjatywy Symchy Wajsa urządzono tu Izbę Pamięci Żydów Lublina, w której można zobaczyć m.in. archiwalne fotografie, stare księgi hebrajskie, sprzęty liturgiczne, itp. Okazjonalnie organizowane były tu także uroczystości religijne. W dniu 27. maja 1995 roku miało miejsce włamanie do Izby Pamięci, w wyniku czego część eksponatów zostało zrabowanych przez nieznanych sprawców. W 2006 roku, w związku z otwarciem odnowionej synagogi w Jeszywas Chachmej Lublin, bożnica przy Lubartowskiej utraciła pozycję głównej synagogi Lublina, jednak nadal pozostaje czynną bożnicą, a zarazem siedzibą oddziału lubelskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów o. w Lublinie.
Jest to murowany budynek w stylu klasycystycznym, na planie prostokąta, włączony w ciąg zabudowy miejskiej. Zwieńczony gzymsem budynek przykryty jest dwuspadowym dachem. Synagoga mieści się na pierwszym piętrze, podczas gdy lokale na parterze użytkowane były do celów handlowych, a dochody przeznaczane były na utrzymanie synagogi. We wschodniej elewacji rozczłonkowanej pilastrami, znajdują się cztery duże, zwieńczone półkoliście okna, doświetlające salę modlitw. Wewnątrz, na ścianie wschodniej, między oknami, znajduje się wnęka po aron ha-kodesz, przy której, od strony północnej, znajduje się pulpit dla kantora z dużą, elektryczną menora. Na środku sali umieszczona jest bima. Na ścianie północnej umieszczono tablicę upamiętniającą Polaków, którzy w czasie okupacji pomagali Żydów, z napisem: „Chwała Polakom, którzy nieśli pomoc Żydom w latach okupacji hitlerowskiej 1939-1945”. Prezentowane są tam także fotografie ukazujące życie Żydów w Lublinie w dwudziestoleciu międzywojennym. Przy ścianie południowej znajduje się szafa, w której mieszczą się eksponaty związane z liturgią – m.in. tałesy, tefiliny, modlitewniki, świece, kołatka purymowa, itp. Od 2008 roku w Izbie Pamięci prezentowana jest wystawa pt. „Jesteśmy”, na której można zobaczyć około 200 fotografii ukazujących dawne i współczesne życie lubelskich Żydów.
Synagogę można zwiedzać w niedziele w godz. 13.00-15.00 lub w inne dni po uprzednim uzgodnieniu telefonicznym (tel.602 473 118, 501 836 048).
Wejście przez bramę kamienicy nr 8.
Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl
