Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 167 597 zn. | 92160 zdjęcia | 882 wideo | 118 audio | 1973 miejscowości

Getto w Łomży

Zabytki – Miejsca martyrologii
Polska / podlaskie

ARTYKUŁ ZWERYFIKOWANY

Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej, w czerwcu 1941 r., do Łomży wkroczyli Niemcy. W połowie lipca 1941 r. z rozkazu władz niemieckich powołano Judenrat, na czele którego stanął Mendel Moszyński, a jego zastępcą został Mendel Koliński. W skład 24-osobowej Rady Żydowskiej weszli m.in. dr Hefner, Jankiel Gałczyński, inż. Mojżesz Rozenthal, Tabulicki oraz Szymon Goldlust. Powstała także 25-osobowa policja żydowska, której komendantem został Salomon Herbst. W sierpniu 1941 r. Niemcy utworzyli getto, które objęło teren całej ul. Senatorskiej do Zielonego Targu i dzielnicę Rybaki od strony ul. Zielonej. 12.08.1941 r. wszystkim Żydom przebywającym w Łomży rozkazano przenieść się do getta. W efekcie zgromadzono w nim ok. 10 tys. Żydów. Byli to Żydzi łomżyńscy oraz przesiedleńcy i uciekinierzy z Jedwabnego, Piątnicy, Stawisk, Wizny i Rutek. Na przeniesienie się do „dzielnicy żydowskiej” okupanci dali Żydom jeden dzień. W czasie przesiedlenia nałożono na nich kontrybucję w wysokości 25 kg złota. Niemcy grozili spaleniem dzielnicy żydowskiej. Nie doszło jednak do tego, ponieważ Judenrat bardzo szybko zapłacił kontrybucję.

W getcie działały jadłodajnia dla najuboższych, ochronka dla dzieci, dom starców i szpital. Próbowano również organizować tajne nauczanie. W związku z przeludnieniem dzielnicy panował w niej głód oraz wybuchały epidemie chorób (m.in. dezynteria, tyfus). Spowodowało to wysoką śmiertelność mieszkańców getta. Żydzi byli zmuszani przez Niemców do pracy w różnych fabrykach oraz warsztatach, także do prac drogowych w Ostrołęce i Rutkach. 

Od czerwca do września 1941 r. ok. 3800 Żydów poniosło zostało zamordowanych przez Niemców; ok. 2200 osób (ok. 200 – 16 sierpnia, ok. 2000 – 17 sierpnia) zastrzelono w lasach niedaleko Giełczyna. W tych dwóch przypadkach przed egzekucją Niemcy spędzili wszystkich mieszkańców na Zielony Targ, gdzie dokonali selekcji.

Likwidacja łomżyńskiego getta nastąpiła 01.11.1942 roku. Wcześniej teren getta został otoczony przez żandarmerię niemiecką. Nad ranem Judenrat otrzymał rozkaz ewakuacji wszystkich mieszkańców. Każdy z nich mógł zabrać nie więcej niż 20 kg bagażu. Szacuje się, że do obozu przejściowego w Zambrowie deportowano ok. 8 tys. osób. Po likwidacji obozu, 10.01.1943 r., większość łomżyńskich Żydów została przetransportowana do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady Auschwitz-Birkenau[1.1].

W 1986 r. na murze budynku przy ul. Senatorskiej 6, w miejscu po spalonej synagodze, umieszczono tablicę pamiątkową z brązu. Została ona ufundowana przez lokalną społeczność w 44. rocznicę zagłady łomżyńskiego getta. Na tablicy, pod gwiazdą Dawida widnieje napis w jęz. polskim i hebrajskim: 

„Od lipca 1941 roku do listopada 1942 roku na terenie ulic: Dwornej – obecnie 22 Lipca, Senatorskiej, Woziwodzkiej, Zielonej, Żydowskiej – obecnie Zatylnej, Rybaki, hitlerowcy utworzyli getto, w którym poddali eksterminacji 9 tysięcy Polaków narodowości żydowskiej. 3,5 tysiąca spośród nich rozstrzelano w lasach koło wsi Giełczyn i Sławiec. Niemieccy okupanci utworzyli na Ziemi Łomżyńskiej getta w 15 miejscowościach. Tragiczna droga przebywających w nich około 40 tysięcy ludzi prowadziła do obozu zagłady w Treblince. Niech pamięć o nich i niosących im pomoc w tych strasznych dniach trwa”.

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] Szczepański J., Społeczność żydowska Mazowsza w XIX i XX wieku, Pułtusk 2005, ss. 437–438; Lomzha, [w:] Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, t. 2, red. S. Spector, G. Wigoder, New York 2001, s. 747.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować. Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@polin.pl

Lokalizacja

Większa mapa

GPS:
53.1780° N / 22.0830° E
53°10'40" N / 22°04'58" E
Lokalizacja dokładna

Galeria