Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 87 278 784 zn. | 93249 zdjęcia | 879 wideo | 118 audio | 1888 miejscowości

Getto w Łomży

Zabytki – Miejsca martyrologii
Polska / podlaskie

Getto w Łomży powstało w dniu 12 sierpnia 1941 roku na terenie ograniczonym ulicami: Woziwodzką, Żydowską, Rybaki, Zieloną, Senatorską, Starym Rynkiem. Budynek Ratusza był wyłączony z getta. Główna brama znajdowała się na ul. Senatorskiej, u wylotu na Stary Rynek. Z czasem getto otoczono ogrodzeniem z drutu kolczastego. Przekraczanie jego granic było surowo zakazane.

W getcie stłoczono Żydów łomżyńskich oraz przesiedleńców i uchodźców z innych miejscowości, między innymi Jedwabnego, Piątnicy, Stawisk, Wizny, Rutek. Na przeniesienie się do nowej "dzielnicy żydowskiej" Niemcy dali tylko jeden dzień. Na krótko przed utworzeniem getta, naziści nałożyli na ludność żydowską kontrybucję w postaci 25 kg złota.

Administrowanie gettem powierzono podporządkowanej władzom okupacyjnym Radzie Żydowskim (Judenratowi), w skład którego wchodzili m. in.: Mendel Moszyński, Mendel Koliński, Szymon Goldlust, Mojżesz Rozental, Jankiel Gałczyński. Powołano do życia policję żydowską, dowodzoną przez Salomona Herbsta. W getcie działała jadłodajnia dla najuboższych, ochronka dla dzieci, dom starców i szpital. Żydowscy nauczyciele próbowali organizować tajne nauczanie.

W dniu 16 sierpnia 1941 r. wszystkich mieszkańców getta spędzono na Zielony Targ. Po selekcji wybrano około dwieście osób oskarżonych o działalność komunistyczną. Zostali oni wywiezieni do lasu koło Giełczyna i rozstrzelani.

Kolejna "akcja" została przeprowadzona w dniu 17 września 1941 roku. W związku z przepełnieniem getta, naziści wezwali wszystkich do stawienia się wczesnym rankiem na Zielonym Targu. Niemcy wybrali około dwóch tysięcy osób nie posiadających kart pracy i zgładzili ich w lesie giełczyńskim.

Warunki socjalne w getcie były katastrofalne - w wyniku przepełnienia jedną izbę zajmowało kilka rodzin. Oficjalne przydziały żywności dostępne na talony były dalece niewystarczające. Bardzo szybko ludziom zaczęło zaglądać w oczy widmo głodu. Brak odpowiedniej infrastruktury sanitarnej powodował choroby, między innymi dezynterię i tyfus. Wszystko to było przyczyną wysokiej śmiertelności. Na porządku dziennym były też doraźne egzekucje. Dla Niemców życie Żyda nie miało żadnej wartości.

Żydzi byli zmuszeni do świadczenia niewolniczej pracy na rzecz okupanta. Pracowali w różnych fabrykach oraz w warsztatach. Wykorzystywano ich między innymi do prac drogowych w Ostrołęce i Rutkach.

Likwidacja getta rozpoczęła się w dniu 1 listopada 1942 r. Teren getta został otoczony przez żandarmerię niemiecką. Nad ranem Judenrat otrzymał rozkaz ewakuacji wszystkich mieszkańców. Każdy z nich mógł zabrać nie więcej niż 20 kg bagażu. Większość Żydów została deportowana do obozu przejściowego w Zambrowie, skąd później trafili do obozu zagłady w Oświęcimiu. Innych wywieziono do obozów w Kiełbasinie, Wołkowysku i Białymstoku.

W 1986 r. na murze budynku przy ul. Senatorskiej 6, w miejscu po spalonej synagodze, umieszczono tablicę pamiątkową z brązu. Została ona ufundowana przez lokalną społeczność w 44-rocznicę zagłady łomżyńskiego getta. Na tablicy, pod gwiazdą Dawida widnieje napis w języku polskim i hebrajskim: "Od lipca 1941 roku do listopada 1942 roku na terenie ulic: Dwornej - obecnie 22 lipca, Senatorskiej, Woziwodzkiej, Zielonej, Żydowskiej - obecnie Zatylnej, Rybaki, hitlerowcy utworzyli getto, w którym poddali eksterminacji 9 tysięcy Polaków narodowości żydowskiej. 3,5 tysiąca spośród nich rozstrzelano w lasach koło wsi Giełczyn i Sławiec. Niemieccy okupanci utworzyli na Ziemi Łomżyńskiej getta w 15 miejscowościach. Tragiczna droga przebywających w nich około 40 tysięcy ludzi prowadziła do obozu zagłady w Treblince. Niech pamięć o nich i niosących im pomoc w tych strasznych dniach trwa."

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl

Lokalizacja

Większa mapa

GPS:
53.1780° N / 22.0830° E
53°10'40" N / 22°04'58" E
Lokalizacja dokładna

Galeria