Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 87 278 784 zn. | 93085 zdjęcia | 879 wideo | 118 audio | 1888 miejscowości

Przypuszcza się, iż Żydzi zaczęli osiedlać się w Łomazach w 2 połowie XVI stulecia[1.1], choć najstarsze zachowane wzmianki źródłowe potwierdzające żydowskie osadnictwo w mieście pochodzą dopiero z 1589 roku. Według niektórych źródeł, już na początku XVII wieku funkcjonowała tu samodzielna, dobrze zorganizowana gmina[1.1], co sugeruje iż w tym okresie mogła tu istnieć synagoga lub dom modlitwy, a być może również kirkut i inne obiekty gminy. Być może gmina została zniszczona w połowie XVII wieku i odrodziła się w dopiero w ciągu XVIII stulecia, jednakże nie zachowały się żadne materiał źródłowe pozwalające na potwierdzenie tej hipotezy. W ciągu XIX wieku nastąpił szybki wzrost demograficzny gminy. Podczas gdy w 1827 roku w Łomazach mieszkało 725 osób wyznania mojżeszowego, pod koniec stulecia w mieście żyło już niemal 1.800 Żydów, stanowiących ponad 56% ludności osady. Większość z nich zajmowała się handlem i rzemiosłem, działało tu wówczas także kilka zakładów prowadzonych przez żydowskich przedsiębiorców, m.in. garbarnia, fabryka mydła i świec oraz olejarnia[1.1].

Dwudziestolecie międzywojenne

Niewiele wiadomo o dziejach Żydów w Łomazach w latach 20. i 30. W okresie międzywojennym pod zarządem gminy znajdowała się bożnica, mykwa, rzeźnia rytualna oraz kirkut[1.4]. Na skutek zniszczeń wywołanych przez I wojnę światową oraz trudne warunki życia, populacja miasta, w tym także liczba Żydów, znacząco zmniejszyła się. Sytuacja ekonomiczna mieszkańców osady była bardzo trudna – wg danych z 1933 roku, ponad połowa mieszkających tu rodzin żydowskich potrzebowała wsparcia finansowego ze strony gminy[1.1].

Lata okupacji

Podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 r. Łomazy zajęły wojska sowieckie. Gdy w ramach porozumień wojska sowieckie wycofały się z wioski, w dniu 8 X 1939 r. w Łomazach doszło do pogromu ludności żydowskiej. Przyczyną pogromu była zemsta Polaków za wcześniejszą profanację kościoła rzymsko-katolickiego dokonaną przez kilku Żydów. W pogromie zginęła 1 osoba i spłonął 1 dom.

Na początku 1940 roku, w Łomazach utworzono getto. W maju 1942 roku mieszkało w nim około 1.700 osób, w tym – oprócz mieszkańców osady, także żydowscy uchodźcy z innych ośrodków, m.in. z miejscowości Rossosz (ok. 400 osób), a także z Międzyrzeca Podlaskiego, Serocka, Podedwórza, Sławatycz oraz z Warszawy. W dniu 18 lub – według innych źródeł – 19 sierpnia 1942 roku, żołnierze 101 batalionu rezerwy żandarmerii niemieckiej wraz z członkami oddziału Hilfswillige, zamordowali w domach i rozstrzelali w pobliskim lesie, zwanym Hały, według różnych źródeł – od 1.000 do ponad 2.000 Żydów z getta w Łomazach[1.1]. Po wyzwoleniu, w 1949 roku szczątki ofiar ekshumowano z masowych grobów i przeniesiono na zdewastowany kirkut w Łomazach, gdzie pochowano je w dwóch zbiorczych mogiłach[1.7]. W miejscu gdzie odbyła się egzekucja wzniesiono pomnik poświęcony pamięci ofiar.

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1]  Lomazy [hasło], w: The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, ed. S. Spector, G. Wigoder, vol. 2, New York 2001, s. 746.

[1.2]  Lomazy [hasło], w: The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, ed. S. Spector, G. Wigoder, vol. 2, New York 2001, s. 746.

[1.3]  Lomazy [hasło], w: The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, ed. S. Spector, G. Wigoder, vol. 2, New York 2001, s. 746.

[1.4]  Archiwum Państwowe w Lublinie, Urząd Wojewódzki Lubelski 1918-1939, Wydział Społeczno-Polityczny, sygn. 756, s. 5.

[1.5]  Lomazy [hasło], w: The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, ed. S. Spector, G. Wigoder, vol. 2, New York 2001, s. 746.

[1.6]  Lomazy [hasło], w: The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, ed. S. Spector, G. Wigoder, vol. 2, New York 2001, s. 746.

[1.7]  Za: http://trobal.pulawy.pl/node/69 [stan na 03.03.2011]

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl