Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 77 632 936 zn. | 94638 zdjęcia | 879 wideo | 118 audio | 1947 miejscowości

ARTYKUŁ ZWERYFIKOWANY

Przypuszcza się, iż Żydzi zaczęli osiedlać się w Łomazach w II połowie XVI stulecia[1.1], choć najstarsze zachowane wzmianki źródłowe potwierdzające żydowskie osadnictwo w mieście pochodzą dopiero z 1589 roku. Wg niektórych źródeł, już na początku XVII w. funkcjonowała tu samodzielna, dobrze zorganizowana gmina[1.2], co sugeruje, iż w tym okresie mogła istnieć synagoga lub dom modlitwy, a być może również kirkut i inne obiekty. Być może gmina została zniszczona w połowie XVII w., a odrodziła się w dopiero w ciągu XVIII stulecia, jednakże nie zachowały się żadne materiał źródłowe pozwalające na potwierdzenie tej hipotezy.

W ciągu XIX w. nastąpił szybki wzrost demograficzny gminy. Podczas gdy w 1827 r. w Łomazach mieszkało 725 osób wyznania mojżeszowego, pod koniec stulecia w mieście żyło już niemal 1800 Żydów, stanowiąc ponad 56% ludności miejscowości. Większość z nich zajmowała się handlem i rzemiosłem, działało tu wówczas także kilka zakładów prowadzonych przez żydowskich przedsiębiorców, m.in. garbarnia, fabryka mydła i świec oraz olejarnia[1.2].

Rabinami Łomaz w XIX i XX w. byli: Szaul, znany jako autor dzieła religijnego Giwat Szaul; Dawid Horowic, wnuk Widzącego z Lublina, zwolennik Menachema Mendla z Kocka; Zeb Wolf Hachoen; Jakub Rabinowicz (1903–1909); Eliakim Gecel Samberg (1914) oraz jako ostatni Icchak Grynberg (1924–1942), autor dzieła Bet Icchak, opublikowanego w Warszawie w 1928 roku. Rabin Grynberg zginął wraz z całą wspólnotą podczas Zagłady[1.4]. Gmina łomaska pozostawała pod wpływem chasydyzmu. Do ugruntowania pozycji tego nurtu przyczyniło się zamieszkiwanie w miasteczku w pierwszej ćwierci XX w. rabina Cwi Hersza Morgenszterna, wnuka Menachem Mendla z Kocka. Później jednak przeniósł się on do Warszawy, gdzie zmarł w 1926 roku.

W okresie międzywojennym pod zarządem gminy znajdowała się bożnica, mykwa, rzeźnia rytualna oraz kirkut[1.5]. Na skutek zniszczeń wywołanych przez I wojnę światową oraz trudne warunki życia, populacja miasta, w tym także liczba Żydów, znacząco zmniejszyła się. Sytuacja ekonomiczna mieszkańców osady była bardzo trudna – wedle danych z 1933 r. ponad połowa mieszkających tu rodzin żydowskich potrzebowała wsparcia finansowego ze strony gminy[1.2]. Nie było symptomów modernizacji gospodarki, Żydzi poprzestawali na tradycyjnych zajęciach: handlu i rzemiośle. Była to wyjątkowa jak na międzywojnie w Polsce sytuacja – gmina pogrążona w stagnacji, nie rozwijająca się[1.4].

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] Lomazy, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, red. S. Spector, G. Wigoder, t. 2, New York 2001, s. 746.

[1.2] Lomazy, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, red. S. Spector, G. Wigoder, t. 2, New York 2001, s. 746.

[1.3] Lomazy, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, red. S. Spector, G. Wigoder, t. 2, New York 2001, s. 746.

[1.4] Levin Sh., Orbach W., Lomazy, [w:] Pinkas hakehillot Polin: entsiklopedyah shel ha-yishuvim ha-Yehudiyim
le-min hivasdam ve-`ad le-ahar Sho'at Milhemet ha-`olam ha-sheniyah,
red. A. Wein, Jerusalem 1999 [online] http://www.jewishgen.org/yizkor/pinkas_poland/pol7_00273.html [dostęp: 03.03.2015].

[1.5] Archiwum Państwowe w Lublinie, Urząd Wojewódzki Lubelski 1918–1939, Wydział Społeczno-Polityczny, sygn. 756, k. 5.

[1.6] Lomazy, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, red. S. Spector, G. Wigoder, t. 2, New York 2001, s. 746.

[1.7] Levin Sh., Orbach W., Lomazy, [w:] Pinkas hakehillot Polin: entsiklopedyah shel ha-yishuvim ha-Yehudiyim
le-min hivasdam ve-`ad le-ahar Sho'at Milhemet ha-`olam ha-sheniyah,
red. A. Wein, Jerusalem 1999 [online] http://www.jewishgen.org/yizkor/pinkas_poland/pol7_00273.html [dostęp: 03.03.2015].

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować. Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@polin.pl