Historia
Społeczność żydowska przed 1989 – Ukraina / Івано-Франківська область (obwód iwanofrankowski)
Kuty –górskie miasteczko huculskie na brzegu rzeki Czeremosz, leżące niedaleko Kosowa, 52 km od Kołomyi, 112 km od Iwano-Frankowska i 6 km od Czerniowców.
Najstarsze udokumentowane informacje o mieście znajdującym się na granicy galicyjsko-bukowińskiej, po stronie galicyjskiej, zamieszkiwanym przez społeczność żydowską, pochodzą z 1448 roku. Ówczesnym właścicielem Kutów był Michał z Wojnyłowa. Niektórzy badacze podają też inne daty: 1427 i 1442 r., gdy Kuty były starą osadą bez statusu miasta. Niedaleko Kutów ocalały resztki grodu z X-XIII w. Wielu badaczy wiąże osadnictwo w tym rejonie z warzelnictwem, ponieważ sól była jednym z najważniejszych towarów Rusi Halicko-Wołyńskiej.
Po drugiej stronie rzeki Czeremosz leży miasteczko Wyżnica, które, tak jak Kuty i Kosiw, słynie z tradycji hebrajskich, szczególnie chasydzkich. Wyżnica była rezydencją cadyków z Wyżnickiej Dynastii Chasydzkiej, słynnych cudotwórców. Obie miejscowości łączy kuty most o długości 400 metrów.
Wraz z Galicją w XIV wieku Kuty weszły w skład Rzeczpospolitej. W 1503 roku wojska mołdawskie zniszczyły fortyfikacje na Czeremoszu. W 1565 roku Kuty wchodziły w skład starostwa śniatyńskiego, czyli były własnością króla. Już w połowie XVI wieku w Kutach był młyn i warzelnia soli. Kuty były miastem przygranicznym, dlatego zaznawały częstych najazdów turecko-tatarskich, a także najazdów wołoskich, głównie w XVI-XVII w. Szczególnie dużych strat społeczność Kutów zaznała podczas najazdów w latach 1621-1624.
W 1648 roku miejscowi zniszczyli majątek szlachcica Szaniawskiego. W 1649 roku napadli na dwór dziedziców w Kutach.
Kuty doświadczyły również napadu w 1673 roku podczas wojny Turcji i Rzeczpospolitej. W organizacji odsieczy dla miasta pomagał watażka Biłohołowyj, który sam przy tym poniósł śmierć.
W końcu XVII wieku i na początku XVIII znacznie wzrosła liczba ludności w Kutach. Miasteczko miało dogodne położenie geograficzne – przechodziła tędy granica między Rzeczpospolitą a Mołdawią, będącą tureckim wasalem. Przecinały się szlaki handlowe. Panował sprzyjający klimat i społeczność powiększała się o polskich kolonistów, szlachtę i urzędników.
W tym okresie w Kutach osiedlili się Ormianie, którzy przybywali z Mołdawii ratując się przez uciskiem tureckim. Szczególnie dużo przyjechało ich do Kutów po upadku ich głównej faktorii w Kamieńcu Podolskim. Ormianie handlowali solą, bydłem, mięsem, wytwarzali ubrania i buty ze skór, które wcześniej odpowiednio obrabiali w garbarniach. Podobnie było też w Tyśmienicy, dokąd Ormianie przynieśli kulturę obróbki skór i futer. Ormianie specjalizowali się również w handlu tkaninami.
W XVIII wieku z rynku wypchnęli Ormian Żydzi, których społeczność w Kutach szybko rosła.
W 1715 roku rodzina Potockich niedaleko wsi Kuty (obecnie Stare Kuty) na nowo założyła miasto i została jego właścicielem. W 1715 roku Kuty dzięki staraniom dziedziców Potockich otrzymały prawo magdeburskie i zostały miastem z własnym samorządem, herbem i innymi przywilejami. Trzy razy w roku odbywały się tu jarmarki, a we wtorki i piątki – targ, który przynosił mieszkańcom spore dochody. Przygraniczne położenie Kutów też było ich zaletą w handlu. Pod tym względem Kuty przypominały późniejsze Brody – śródlądowy port należący do Austrii. Dlatego bardzo szybko w Kutach powstała zamożna i niezależna gromada żydowska. Od razu rozpoczęto budowę synagogi, powstał cmentarz hebrajski.
Najbardziej znanym z kuckich Żydów był Rabbi Avraham Gersom Kitever, zięć Rabbi Baal Shem Tov (Rabbi Yisroel (Israel) ben Eliezer, 1698-1760), założyciela ruchu zwanego chasydyzmem. Wiadomo, że Baal Shem Tov spędził w górach miedzy Kutami a Kosowem całe siedem lat, wtedy wykrystalizowały się jego nauki.
Pierwszym spośród znanych rabinów z Kutów był Rabbi Mosce Ben Menachem Mendel Kitever. Na początku nie przyjmował on nauczania Baal Shem Tova, ale z czasem się z nim pogodził. Umarł w 1738 roku i został pochowany na kirkucie w Kutach. Właśnie on przyciągnął do chasydyzmu wielu naśladowców z Kutów, Kosowa i Wyżnicy.
Kuty i okoliczne wsie były związane z ruchem zbójnickim, który nasilił się w XVIII wieku. Pierwsze informacje o zbójach datuje się na początek XVIII wieku, gdy szlachtę kucką gnębili zbóje watażki Werby. A w 1739 roku zagon kozacki, przechodzący przez terytorium Pokucia, zniszczył w Kutach bogate majątki, w tym majątek wójta. Od 1738 roku do 1750 na czele miejscowych zbójów stał Ołeksa Dowbusz, a w latach 1722-1754 – zbój Wasyl Bajurak. Między chasydami krąży legenda o spotkaniu Baal Shem Tova i Oleksy Dowbusza.
Zgodnie ze spisem ludności z roku 1765 w Kutach było 360 domów, w których mieszkało 165 rodzin polskich i ukraińskich, 70 ormiańskich i 124 rodziny żydowskie.
Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl
