Historia
Społeczność żydowska przed 1989 – Ukraina / Івано-Франківська область (obwód iwanofrankowski)
Miasto Kołomyja było ważnym ośrodkiem kontaktów między Ukraińcami a przedstawicielami innych narodów na wszystkich etapach swego rozwoju historycznego. Narodowości wspólnoty zamieszkujące Kołomyję przeszły drogę niezwykle skomplikowanych stosunków. Wpisują się w nie zarówno owocna współpraca i tolerancja, jak i ostre konflikty, przeradzające się niekiedy w walkę zbrojną lub nieuzasadniony rozlew krwi ludności cywilnej.
Podobnie jak w innych miastach Ziemi Halickiej, do połowy XVII w. większość mieszkańców Kołomyi stanowili Ukraińcy. Stopniowo jednak inne narodowości – Polacy, Żydzi, a w pewnym okresie Niemcy - stały się warstwą panującą w mieście, pojawiły się także mniej liczne mniejszości (Czesi, Ormianie, Bułgarzy), które asymilowały się z miejscową ludnością.
Nieprzypadkowo austriacki pisarz i krajoznawca Leopold von Sacher-Masoch (1836-1895) zwracał uwagę: “...jeśli ktoś chciałby namalować niewielki obrazek z Galicji, to niechaj pojedzie na jarmark do Kołomyi. Tam znajdzie się na forum dawnej kolonii rzymskiej. Wśród tłumu handlarzy, którzy oferują, kupują, kręcą się to w jedną, to w drugą stronę, będzie przepływać przed jego oczami przedziwna kraina o różnych obliczach. Będzie mu się zdawać, że znajduje się to na bagdadzkim bazarze, to na kościelnym placu w jakiejś wsi w Schwarzwaldzie. Podobnie jak tam, dobija targu smagły Ormianin z długim cybuchem w zębach z jasnowłosym Szwabem z krótką fajką w kąciku ust. Odczuwając alegoryczny sens tej sceny przybysz widzi, jak Wschód i Zachód podają sobie ręce. Żaden z krajów wielonarodowego imperium, ani Węgry, ani Dalmacja, nie zaproponuje mu takiego obrazu, żaden – takiej pełni przeciwieństw.”.
Dość liczną grupę narodową stanowili w Kołomyi Żydzi. Od najdawniejszych czasów w mieście stykał się świat chrześcijański z żydowskim, a mieszkańcy Kołomyi byli świadkami niezwykle barwnych stosunków między chrześcijanami a wyznawcami judaizmu.
W Kołomyi skupiska Żydów były etnicznymi enklawami w dzielnicach ukraińskich, polskich, ormiańskich i niemieckich. Różnice społeczne, etniczno-kulturowe i wyznaniowe sprzyjały powstawaniu konfliktów między nimi a innymi mieszkańcami miasta. Korporatywizm średniowiecznej Kołomyi i tendencje do wyobcowania poszczególnych grup nieuchronnie prowadziły do separacji Żydów od życia pozostałej części społeczeństwa. W związku z tym zaczęli się oni jednoczyć wokół swej narodowo-religijnej tożsamości, tworząc jeden z najtrwalszych, a jednocześnie najbardziej elastycznych elementów średniowiecznego miasta.
Pierwsze wzmianki o osiedleniu się Żydów w Kołomyi pochodzą z XIII wieku. W 1364 i 1367 r. król Kazimierz III Wielki nadał im przywileje, które potwierdzały przywilej nadany w 1264 r. przez księcia Bolesława Pobożnego. Kołomyjscy Żydzi, znajdujący się pod opieką króla, byli zobowiązani do płacenia podatków zarówno do skarbca monarchy, jak i do kasy miasta, ciążyły na nich ponadto inne świadczenia. Zgodnie z postanowieniami lubelskiego sejmu koronnego z 1569 r. w osobnej dzielnicy Kołomyi, w pobliżu rynku, pojawili się Żydzi ze Lwowa. Osiedlili się oni w centrum miasta, co sprzyjało powstaniu poglądu o ich przewadze w strukturze etnicznej miasta. To (początkowo mylne) wyobrażenie wpływało nie tylko na faktyczny wzrost liczby ludności żydowskiej w Kołomyi, lecz także na kształtowanie się narodowościowej mapy miasta. Dążenie kupców i rzemieślników do osiedlania się w ważnym ośrodku handlowym nie było bynajmniej sprzeczne z interesami wspólnoty żydowskiej, która chciała wyodrębnić dla siebie fragment przestrzeni miejskiej.
Jak wynika ze spisu własności w 1616 r., komisja królewska nakazała kołomyjskiemu staroście Piotrowi Korycińskiemu wybudować bożnicę i wydzielić miejsce na cmentarz żydowski, pod warunkiem zwolnienia z podatku dzielnic Kołomyi, w których miały powstać te obiekty. Z aktu lustracyjnego z 1616 r. dowiadujemy się zaś, że Żydzi rokrocznie płacili urzędowi starosty 20 talarów, a żydowscy rzeźnicy (razem z chrześcijańskimi) – 40 kamieni łoju, co pozwala określić status ekonomiczny społeczności żydowskiej w tych czasach.
Po zniszczeniu miasta wskutek licznych napadów Turków w pierwszej połowie XVII w. i przeniesieniu go z prawego brzegu rzeki Prut na lewy w 1629 r., władze miejskie postarały się o dokument potwierdzający, że “prawa i świadczenia Żydów powinny być zachowane”. Dowodem na to może być dzierżawa miejskiego młyna, za którą Żydzi co roku płacili do królewskiego skarbca 3000 złotych.
Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl
