Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 87 278 784 zn. | 93241 zdjęcia | 879 wideo | 118 audio | 1888 miejscowości

Getto w Gorlicach

Zabytki – Miejsca martyrologii
Polska / małopolskie

17 sierpnia rozpoczęto ostateczną akcję likwidacji Żydów gorlickich. Poprzedzono ją mordami mającymi sterroryzować żydowską społeczność i przygotować do uporządkowanego transportu. Do getta wkroczyły ukraińskie i niemieckie patrole dokonując przeglądu mieszkań żydowskich i mordując osoby stare, chore i kalekie. Licznych mordów dokonano na ulicach getta. Jednocześnie załadowano na samochody członków Judenratu z doktorem H. Arnoldem na czele i większą część policjantów żydowskich oraz grupki spędzonych na Dworzysko Żydów - i wywieziono na teren Buciarni, gdzie zostali rozstrzelani.
Po wymordowaniu Judenratu i członków policji żydowskiej , do Buciarni zwożono następne grupy Żydów lokując ich przejściowo w halach fabrycznych z przeznaczeniem do transportu do obozu zagłady w Bełżcu.
Na stacji kolejowej formowano 19 sierpnia ogromny, złożony z ok. 60 wagonów transport. Dowożono tam Żydów z placu Dworzysko samochodami ciężarowymi, a część popędzano pieszo mordując po drodze osoby nienadążające w szybkim marszu. Pieszo sprowadzono również grupy przetrzymywane w pobliskiej Buciarni. Pociąg składał się z około 60 wagonów i z uwagi na długość nie mieścił się w całości na torze przyjęciowym. Bezpośrednio po przybyciu podzielony został na 3 części, z czego jedna część pozostała na torze przyjęciowym, druga na torze nr 2, zaś trzecia część to jest około 20 wagonów została podstawiona na tor nr 7 pod załadunek z rampy.
Około godz. 10-ej zaczęły przybywać pierwsze grupy pod strażą służby niemieckiej. W akcji załadunku brało udział gestapo, jako koordynator akcji, a także policja niemiecka i wojsko. Każda grupa ludzi była obstawiona uzbrojonymi i w ten sposób doprowadzana do rampy załadowczej.
Akcja ładowania pierwszej grupy wagonów zakończona została w porze południowej i wagony te zostały przestawione na tor 3, zaś pod rampę podstawiona druga grupa wagonów. Do stacji doprowadzane były następne grupy ludzi do załadowania. Po podstawieniu trzeciej grupy wagonów załadunek odbywał się w dalszym ciągu. Po załadowaniu ostatniej grupy wagonów pociąg został zestawiony i odbywały się czynności związane z przygotowaniem pociągu do odjazdu. Niemcy zatrudnieni przy załadunku opuszczali teren stacji, zaś ci, którzy stanowili obsługę pociągu, ściągali ku czołu składu do swojego wagonu na posiłek. Gestapowcy odjechali i opuścili teren stacji. W wyniku akcji polskich kolejarzy z wagonów uciekło ok.40 osób. Większość z nich po stwierdzeniu, że ich mieszkania są puste, a ulice getta patrolowane przez Niemców i Ukraińców wróciła do wagonów dobrowolnie. Kilkanaście z nich skorzystało jednak z gościnności znajomych Polaków, przetrwała i dopiero po wojnie rozproszyła się po świecie.
Gorliccy Żydzi zostali zamordowani w Bełżcu 20 sierpnia 1942 r.

19 sierpnia 1942 roku stał się ostatnim dniem gorlickiej społeczności Żydów.

Gestapo i wszystkie organy niemieckich służb policyjnych długo tropiły poprzez sieć konfidencką niedobitków żydowskich. Wyśledzeni i zdradzeni przez konfidentów, schwytani Żydzi byli
rozstrzeliwani na miejscu wraz z przechowującymi ich Polakami. Czasem przywożono schwytanych na gorlicki kirkut i tu mordowano. Egzekucje trwały praktycznie do nadejścia frontu w początku 1945 roku. Holokaust przeżyło ok.200 Żydów z Gorlic.

Ustalono listę Polaków Ziemi Gorlickiej, którzy ponieśli śmierć za przetrzymywanie lub pomoc udzieloną Żydom:
1. Stanisław Radzik z Łużnej - aresztowany przez gestapo w 1943 r. za przetrzymywanie Żydów i rozstrzelany na kirkucie w Gorlicach
2. Józef Pietrzykowski - lekarz z Bobowej (32 lata) rozstrzelany w Rdziostowie k. Nowego Sącza za przetrzymywanie dziecka żydowskiego.
3. Andrzej Marszałek - Głęboka, członek AL - rozstrzelany w 1944 r. za przechowywanie Żydów
4. Piotr Oleśkiewicz z Pagorzyny - aresztowany i wywieziony do Oświęcimia, gdzie zginął w 1943 r. - za przetrzymywanie Żydów
5. Stefania Krzysztofiak z Siepietnicy - rozstrzelana w Bieczu za ukrywanie Żydów
6. Józef Pruchniewicz z Biecza - rozstrzelany w 1944 r. za ukrywanie żydowskiej rodziny Plummerów (Medal Sprawiedliwy wśród Narodów Świata Józef i Maria -2008)
7. Piotr Dragan rolnik z Rozdziela - rozstrzelany przez żandarmerię za ukrywanie Żydów
8. Stanisław Goleń z Biecza - zginął w obozie za udzielanie po¬mocy Żydom
9. Franciszek Bieleniak z Głębokiej - rozstrzelany w jesieni 1943 roku za ukrywanie Żydów
10. Julia Brońska z Szymbarku - rozstrzelana w 1943 roku za ukrywanie Żydów
11. Tadeusz Czochara z Biecza - rozstrzelany w 1944 roku za udzielanie pomocy Żydom
12. Adam Czajka z Lipinek - rozstrzelany na kopalni Lipa za przechowywanie kupca Pinkasa.
13. Jan Benisz z Gorlic - aresztowany i rozstrzelany w 1943 r. za organizowanie pomocy Żydom w akowskiej Radzie Pomocy Żydom. Jan Benisz był naczelnikiem Miejskiego Biura Aprowizacji w Gorlicach, działał też w Armii Krajowej. Postać niepospolita, wielkiego ducha i wielkiej odwagi. Często wykorzystywał możliwości, jakie dawało zajmowane stanowisko do organizowania pomocy Żydom. Zdobywał dodatkowe kartki żywnościowe, gromadził prowiant zarówno dla Żydów jak i Polaków: partyzantów, wysiedlonych, ukrywających się. Ówczesny burmistrz Gorlic wiedząc, że można polegać na pracownikach tego Biura starał się pomagać, przedstawiając listy osób, wśród których nie było już żyjących, aby zwiększyć przydziały kartek żywnościowych.
Swoją odwagę Jan Benisz przypłacił życiem. W roku 1943 wraz z dwoma synami został aresztowany i rozstrzelany przez Niemców w Rozwadowie. W roku 2010 Jan Benisz został pośmiertnie odznaczony przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Odznaczenie to odebrała córka Jana Benisza – Maria Boczoń zd. Benisz.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl

Lokalizacja

Większa mapa

GPS:
49.6567° N / 21.1543° E
49°39'23" N / 21°09'15" E
Lokalizacja dokładna

Galeria