Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 017 534 zn. | 84144 zdjęcia | 738 wideo | 116 audio | 1920 miejscowości

Nowa synagoga we Wrzeszczu (ul. Partyzantów 7)

ARTYKUŁ ZWERYFIKOWANY

Nowa Synagoga we Wrzeszczu została zbudowana w latach 1926–1927. Jako jedyna w Gdańsku przetrwała do dzisiaj.

Powstała dzięki adwokatowi i radnemu miejskiemu Gustawowi Zanderowi. Użytkownikiem i właścicielem synagogi była konserwatywna gmina z Wrzeszcza, powstała w wyniku rozłamu religijnego w gminie gdańskiej. Założycielem i przewodniczącym gminy konserwatywnej był radca prawny Herman Lewiński. Na zlecenie Gustawa Zandera projekt świątyni wykonali berlińscy architekci Imberg i Friedman, a pracami budowlanymi zajęła się gdańska firma dr inż. Reiharda Abrahama. Uroczyste otwarcie nowej synagogi nastąpiło 25 września 1927 roku. W czasie uroczystości otwarcia synagogi procesję ze zwojami Tory prowadził rabin gminy, dr Dawid Weiss.

Mimo że budynek synagogi powstał w latach dwudziestych XX w., idea formy przestrzennej nawiązuje do dziewiętnastowiecznych świątyń wzorowanych na stylu renesansowym. Synagoga jest budowlą centralną, założoną na planie krzyża greckiego. Środkowa jej część na rzucie kwadratu stanowi główny korpus budynku. Od zewnętrznej przykryta jest czterospadowym dachem pokrytym dachówką ceramiczną, natomiast od wewnątrz posiada sklepienie typu „klasztornego”. Centralną część synagogi zajmowała sala modlitewna na parterze, z galerią dla kobiet od strony zachodniej, północnej i południowej. Wnętrze oświetlały wysokie i niskie okna umieszczone w półkoliście zamkniętych wnękach. Dwanaście okien sali modlitewnej symbolizowało 12 plemion Izraela. Szczyty części środkowej zdobiły tablice Dekalogu. Po bokach sali modlitewnej od strony wschodniej i zachodniej umieszczono niskie dobudówki, a od strony północnej arkadowy przedsionek. W sali modlitewnej od strony wschodniej znajdowała się bima oraz szafa ołtarzowa. Synagoga dostępna była od strony północnej oraz południowej.

Od strony zachodniej pod galerią dla kobiet w przedsionku miał swoją siedzibę zarząd gminy. Od strony północnej znajdował się mały dziedziniec, z którego były dwa wejścia: jedno – do sali modłów, drugie – do kancelarii i pokoju rabina na parterze oraz poprzez klatkę schodową do chóru, ulokowanego na poziomie drugiej kondygnacji. Od strony południowej były trzy wejścia: wejście do sali modłów; wejście dla kobiet na galerię na poziomie drugiej kondygnacji oraz szkoły religijnej; wejście do pokoju zaślubin. Wewnątrz synagogi odnajdujemy wpływy architektury islamu, widoczne między innymi w zachowanych do dnia dzisiejszego filarach ze „schodkowymi” głowicami[1.1].

W 1938 r. hitlerowskie bojówki napadły na bożnicę, a rok później gmina zmuszona była sprzedać synagogę na skutek nasilających się wystąpień antyżydowskich. W czasie wojny budynek synagogi używany był przez gdańską firmę transportową „Bernhard Hagemann u. Sohne", która we wnętrzu urządziła magazyn mebli. Budynek przetrwał okres drugiej wojny światowej niezniszczony – jako jedyna synagoga w Gdańsku i Sopocie. Uratowane zostało wnętrze synagogi wraz ze sprzętem liturgicznym oraz wyposażeniem, między innymi: szafa ołtarzowa z haftowaną zasłoną i zwojami Tory. Po wojnie przedmioty kultu zostały zabezpieczone i następnie przekazane nowo utworzonej gminie żydowskiej. Synagoga użytkowana była przez gminę do 1950 roku, a następnym roku, na skutek emigracji dużej części wyznawców, budynek przekazano władzom miejskim.

W 1952 r. przejęła go Państwowa Średnia Szkoła Muzyczna. W latach 1952–1953 przeprowadzono modernizację budynku, zmieniając jego funkcję oraz wewnętrzny podział przestrzenny, co przy usunięciu od strony południowej i północnej napisów i emblematów żydowskich dodatkowo zatarło pierwotny charakter budynku. Najpoważniejszą zmianą, dokonaną w trakcie adaptacji budynku do nowych celów, było wykonanie nad salą modlitewną żelbetowego stropu, dzielącego salę modlitewną na dwie kondygnacje, przebudowa klatek schodowych oraz wykonanie dobudówki mieszkania z kotłownią. Usunięte zostały galerie dla kobiet oraz galeria chóru. Na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych od strony zachodniej dostawiono do budynku parterową dobudówkę z klasami. W latach 1982–1983 budynek został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa gdańskiego.

Budynek synagogi do dnia dzisiejszego używany jest przez Państwową Średnią Szkołę Muzyczną. Odbywają się w nim imprezy kulturalne, także o tematyce żydowskiej – organizowane przez Gminę Wyznaniową Żydowską w Gdańsku.

Synagoga została wpisana do rejestru zabytków pod numerem 993 w dniu 10.02.1987 roku.

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] Koncepcja rewitalizacji synagogi w Gdańsku-Wrzeszczu, Gdańsk 1995

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować. Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@polin.pl

Lokalizacja

Większa mapa

GPS:
54.3778° N / 18.6051° E
54°22'40" N / 18°36'18" E
Lokalizacja dokładna

Galeria

Więcej

Wideo