Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 609 493 zn. | 84246 zdjęcia | 783 wideo | 117 audio | 1925 miejscowości

ARTYKUŁ ZWERYFIKOWANY

Przez pierwsze dwa wieki istnienia Elbląga Żydzi pojawiali się w mieście tylko sporadycznie. Działo się tak wskutek restrykcyjnej polityki Krzyżaków. Po włączeniu miasta do Rzeczpospolitej, król polski spośród czterech kandydatów przedstawionych przez radę miejską wybierał jednego na stanowisko starosty-burgrabiego. Jego kompetencje były niewielkie, gdyż ograniczały się jedynie do spraw policyjno-sądowych, wśród których było również sądzenie spraw dotyczących Żydów[1.1]. Wnioskować stąd należy o obecności Żydów w Elblągu i okolicy. Podobna sytuacja miała miejsce na przełomie XVI i XVII w. – wzmiankowano wówczas o pojedynczych żydowskich mieszkańcach miasta, trudniących się przede wszystkim handlem, a rzadziej rzemiosłem[1.2]. Nie mogli oni jednakże, podobnie jak Szkoci, liczyć na uzyskanie praw obywateli Elbląga[1.3]. Chrześcijanie obawiali się przede wszystkim konkurencji ekonomicznej, nie bez znaczenia była także niewiedza dotycząca religii i kultury „obcych”. Żydów oskarżano o przyczynianie się do rozprzestrzenienia wszelkich epidemii[1.4].

Przez kolejne stulecia, a nawet po 1772 r., elbląscy mieszczanie stosunkowo skutecznie bronili się przed konkurencją żydowską. Między innymi w 1731 r. w Prusach prawo do handlu rękodzielniczymi wyrobami tekstylnymi na terenie pogranicza polsko-pruskiego, ale bez Gdańska i Elbląga, otrzymało dwóch Żydów z Szyrwinty (ob. Kutusowo, Rosja) i Biskupca Pomorskiego[1.5]. W innym jednak przypadku, 6 września 1742 r. królewiecka kamera skarbowa wydała postanowienie dotyczące swobody handlu szlachetnymi kruszcami przez tamtejszych Żydów, którzy wyroby ze srebra i złota sprzedawali m.in. w Gdańsku, Elblągu i Braniewie[1.6].

Pierwszym Żydem, któremu udało się uzyskać prawa obywatela miasta, był Moses Levin z Berlina, później znany jako Moses Simon. Osiedlił się on w Elblągu w 1783 r. Nie mógł jednak trudnić się handlem – zezwolono mu wyłącznie na zajmowanie się prowadzeniem koszernej „garkuchni” oraz pełnienie roli tłumacza podczas rozmów z Żydami przybywającymi do miasta w celach handlowych[1.7]. Jednakże w 1800 r., mimo protestów elblążan, wcześniej wspomniany otrzymał zezwolenie na prowadzenie działalności handlowej oraz prawo do nabycia placu na składowanie drewna na terenie Łasztowni. W 1809 r. uzyskał prawa obywatela miasta wraz z trzema innymi Żydami[1.8]. Byli to najpewniej najzamożniejsi elbląscy Żydzi, bowiem od lat dziewięćdziesiątych XVIII w. w Elblągu mieszkało co najmniej kilkanaście rodzin żydowskich (w 1791 r. – 12, w 1804 – 23). Żydzi stanowili wówczas ok. 0,5–1% wszystkich mieszkańców.

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] Szczuczko W., Polityczno-gospodarcze przesłanki rozwoju miasta, [w:] Historia Elbląga, t. 2, cz. 1, red. A. Groth, Gdańsk 1996, s. 16.

[1.2] Tandecki J., Rozwój przestrzenny miasta i jego stosunki ludnościowe, [w:] Historia Elbląga, t. 2, cz. 1, red. A. Groth, Gdańsk 1996, s. 28.

[1.3] Włodarski J., Społeczeństwo i życie codzienne, [w:] Historia Elbląga, t. 2, cz. 1, red. A. Groth, Gdańsk 1996, s. 122.

[1.4] Włodarski J., Społeczeństwo i życie codzienne, [w:] Historia Elbląga, t. 2, cz. 1, red. A. Groth, Gdańsk 1996, s. 140.

[1.5] Stern S., Der Preussische Staat und die Juden, t. 1, cz. 2, Tübingen 1962, s. 95.

[1.6] Stern S., Der Preussische Staat und die Juden, t. 3, cz. 2, Tübingen 1971, s. 982.

[1.7] Tandecki J., Zmiany terytorialne i demograficzne, [w:] Historia Elbląga, t. 2, cz. 2, red. A. Groth, Gdańsk 1997, s. 72; Groth A., Ustrój miasta i zmiany demograficzne, [w:] Historia Elbląga, t. 3, cz. 1, red. A. Groth, Gdańsk 2000, s. 27; Józefczyk M., Z problematyki religijnej Elbląga, [w:] Historia Elbląga, t. 3, cz. 1, red. A. Groth, Gdańsk 2000, s. 235.

[1.8] Groth A., Ustrój miasta, [w:] Historia Elbląga, t. 3, cz. 1, red. A. Groth, Gdańsk 2000, s. 27; Wajda K., Obszar i ludność Elbląga, [w:] Historia Elbląga, t. 3, cz. 1, red. A. Groth, Gdańsk 2000, s. 118.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować. Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@polin.pl