Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 013 767 zn. | 84164 zdjęcia | 731 wideo | 116 audio | 1920 miejscowości

ARTYKUŁ ZWERYFIKOWANY

Pierwsze wzmianki o Żydach w Dębicy pochodzą z z 1293 r., kiedy osada była własnością możnego rodu Gryfitów.

W tekście umowy z 1471 r., podpisanej przez księdza Piotra i dziedzica miasta Jana z Podgrodzia wynika, że wszyscy mieszkańcy miasta, z wyjątkiem Żydów i przedstawicieli innych wyznań, byli zobowiązani płacić Kościołowi dziesięcinę. Brak jednak innych źródeł potwierdzających ich obecność w tym czasie w mieście. Prawdopodobnie mieszkała tu niewielka grupka Żydów[1.1].

W połowie XVI w. społeczność żydowska była już obecna w pobliskim Pilźnie dzięki staraniom starosty Jana Tarły. Jednakże w 1629 r., musiała opuścić miasto z rozkazu króla Stefana Batorego. W dalszej konsekwencji wprowadzony został tam przywilej de non tolerandis Judaeis, który obowiązywał de facto do połowy XIX wieku[1.2]. Można domniemywać, że właśnie Żydzi zmuszeni do opuszczenia Pilzna stali się pierwszymi osadnikami w Dębicy.

W rejestrze poborowym z 1676 r. pojawia się wzmianka o dwóch Żydach mieszkających na terenie dóbr Jacka Winiarskiego[1.3]. Większy napływ Żydów do Dębicy widoczny był dopiero w latach 1676–1690. W statucie cechu rzeźnickiego z 1690 r. pojawiła się następująca wzmianka: uczeń będzie ubijał bydło dla Żyda – to ma najpierw wyciąć osierdzie, kiszki, śledzionę. Gdyby natomiast Żydzi nie pozwolili uczniom rżnąć bydła i sami chcieli to czynić, wówczas zakaże się im przywożenia do Dębicy skądkolwiek mięsa koszernego”[1.4]. Wprowadzone „zabezpieczenia” świadczą o obecności Żydów w mieście oraz próbie ograniczania ich udziału w uboju bydła. Statut ten jest pierwszym dowodem istnienia w Dębicy znacznej społeczności żydowskiej, która w tym czasie mogła tworzyć już samodzielny kahał.

W 1660 r. w mieście wybuchł wielki pożar, który zniszczył część miasta z ratuszem. Wtedy to powstała osada nazwana Nową Dębicą. Jej obszar rozciągał się wokół obecnego rynku, gdzie istniał kościółek św. Barbary. Pewne jest, że pierwsi osadnicy zamieszkiwali teren Starej Dębicy, a nowi, którzy osiedlili się po pożarze z 1660 r., częściej wybierali teren Nowej Dębicy. W 1673 r. mieszkało tutaj 5 rodzin żydowskich. Wszystkie budynki wyznaczające cztery pierzeje rynku zostały wzniesione przez Żydów. W życiu gospodarczym, zwłaszcza w handlu, Żydzi uzyskiwali coraz większe wpływy.

W tym czasie funkcjonowały dwie odrębne gminy żydowskie – przewodniczącym gminy w Nowym Mieście w roku 1712 był Lewi syn Jicchaka (po polsku zwany Lewkiem Isakowiczem). Przewodniczącym gminy staromiejskiej był natomiast Herszel (zwany Herszkiem)[1.5].

W początku XVIII w. w dokumentach figurują żydowscy właściciele placów przy rynku w Starej Dębicy – Micel i Judy oraz właściciel zabudowań, Kielman. Więcej Żydów było w Nowej Dębicy. Tu, przy Rynku, znajdowały się domy Lewka, Lubeckiego, Eliasza, Szai, Lewka Robczyckiego, Eyzyka, Zenona Pilzneńskiego, Szlomy Straszęckiego, Józefa Jakubowicza, Rzepki, Efraima Korzennika, Szmai Doktorowicza, Szmula Bafii, Icka Czapnika, Dawida Turczyna, Abelii Efraima Buchy, Mośka Lipińskiego, Leyzora Krawca. Również przy okolicznych ulicach Nowej Dębicy mieszkało wielu Żydów: na Dworskiej – Litwaczki, Pilzneńskiej – rzeźnicy Berek i Lewek. Sporą cześć żydowskiej społeczności stanowiła w mieście biedota (51 osób)[1.6].

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] Gelber M. N., Historia Żydów w Dębicy, [w:] Księga Pamięci Dębicy [online] http://www.jewishgen.org/yizkor/debica/demp005.html#Page9 [dostęp: 24.04.2014].

[1.2] Szczeklik J., Pilzno i jego dzieje, Pilzno 1994, s. 266.

[1.3] Dębica. Zarys dziejów miasta i regionu, red. J. Buszko, F. Kiryk, Kraków 1995, s. 143.

[1.4] Dębica. Zarys dziejów miasta i regionu, red. J. Buszko, F. Kiryk, Kraków 1995, s. 143.

[1.5] Gelber M. N., Historia Żydów w Dębicy, [w:] Księga Pamięci Dębicy [online] http://www.jewishgen.org/yizkor/debica/demp005.html#Page9 [dostęp: 24.04.2014].

[1.6] Dębica. Zarys dziejów miasta i regionu, red. J. Buszko, F. Kiryk, Kraków 1995, s. 150.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować. Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@polin.pl

Galeria