Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 87 278 784 zn. | 93091 zdjęcia | 879 wideo | 118 audio | 1888 miejscowości

„Duży” cmentarz (ul. Borowcowa)

Zabytki – Cmentarze
Polska / małopolskie

ARTYKUŁ ZWERYFIKOWANY

„Duży” cmentarz żydowski w Chrzanowie (ul. Borowcowa) prawdopodobnie został założony na początku XIX wieku. W kolejnych latach wybudowano mur ogrodzenia, który otoczył teren „dużego” i sąsiedniego „małego” cmentarza żydowskiego (założony w 1763 r.). Oba cmentarze można zobaczyć na planach Chrzanowa z 1842 r., 1843 r. i 1848 roku.

W 1961 r. Kongregacja Krakowska Związku Religijnego Wyznania Mojżeszowego wystosowała do Ministerstwa Gospodarki Komunalnej pismo, z którego dowiadujemy się, że „duży” cmentarz przetrwał wojnę w stosunkowo dobrym stanie. Dewastacja nekropolii nastąpiła w kolejnych latach po wyzwoleniu, kiedy to ówczesne władze miejskie zwolniły stróża cmentarza:

„Zarówno budynek przycmentarny, jak i cmentarz stały się przedmiotem brutalnej dewastacji. Zerwano okna, drzwi, papę z dachu itd., co spowodowało niszczenie stropów i innych urządzeń. Na samym zaś cmentarzu zniszczono i powalono większość pomników, mur cmentarny w wielu miejscach rozebrano. [...] Cmentarz [...] stał się siedliskiem różnych mętów społecznych, coraz bardziej go dewastujących”[1.1].

W latach 2005–2007 staraniem gmin żydowskich i samorządu lokalnego Chrzanowa została przeprowadzona gruntowna renowacja nekropolii. Został odbudowany i wzmocniony mur, wykonano nową bramę wejściową, poskładano rozbite nagrobki i usunięto zbędny drzewostan. W uroczystości otwarcia odnowionego cmentarza wziął udział naczelny rabin Polski, Michael Schudrich, oraz potomkowie żydowskich mieszkańców Chrzanowa z Izraela, Stanów Zjednoczonych, Szwajcarii i Niemiec, a także przedstawiciele tamtejszych gmin żydowskich oraz placówek dyplomatycznych Izraela, Stanów Zjednoczonych i Niemiec.

W marcu 2009 r. nieznani sprawcy zniszczyli 50 nagrobków na chrzanowskiej nekropolii. Po tym wydarzeniu dyrektor Muzeum w Chrzanowie podjął decyzję o zatrudnieniu pracowników firmy ochroniarskiej dla zapewnienia bezpieczeństwa i spokoju cmentarza.

Na powierzchni 1,6 ha zachowało się około 1500 nagrobków, z których najstarszy pochodzi z 1802 roku. Dzięki wykonanym pracom inwentaryzacyjnym sporządzono spis nagrobków. Wiele nagrobków posiada wartość zabytkową i artystyczną. W północnej części cmentarza znajdują się trzy wyjątkowe nagrobki z połowy XIX w., które mają wyryte trzy ryby splecione w gwiazdę Dawida. Warto dodać, że pochowano tam ludzi zajmujących znaczące stanowisko w społeczności żydowskiej. Jest tu nagrobek Fanny i Leopolda Cyferów: rodziców dr Samuela Cyfera, wiceburmistrza Chrzanowa. Na cmentarzu znajdują się dwa ohele: rabina Salomona Bochnera (zm. w 1828 r.) oraz rabinów z rodu Halbersztamów: Dawida syna Chaima – protoplasty rodu, trzech synów Dawida: Mojżesza, Jozefa Zewa i Naftalego oraz dwóch synów Mojżesza: Józefa Elimelecha i Barucha. Dawid, Naftali, oraz Józef Elimelech pełnili w Chrzanowie funkcję rabinów od połowy XIX w. do 1943 roku. Na cmentarzu znajduje się ponadto pomnik upamiętniający 27 Żydów z Chrzanowa rozstrzelanych we wrześniu 1939 r. w Trzebini. Pomnik wspomina także ostateczną zagładę Żydów z Chrzanowa w lutym 1943 roku.

Teren jest w całości ogrodzony murem. Granice nekropolii nie zachowały się. Wejście przez zamkniętą bramę prowadzi na cmentarz od strony drogi publicznej. W bezpośrednim sąsiedztwie stoją domy mieszkalne. Cmentarz jest sporadycznie odwiedzany. Obecnie wandalizm na jego terenie stanowi niewielkie zagrożenie. Teren jest uporządkowany, porośnięty drzewami i krzewami.

Spis zachowanych macew można znaleźć na stronie www.gidonim.com [dostęp: 08.04.2014].

 

 

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] Cyt. za Chrzanów, [w:] Cmentarze żydowskie w Polsce [online] http://www.kirkuty.xip.pl/chrzanow.htm [dostęp: 08.04.2014].

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl

Lokalizacja

Większa mapa

GPS:
50.1352° N / 19.4024° E
50°08'06" N / 19°24'08" E
Lokalizacja dokładna

Galeria

Więcej