Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 77 055 769 zn. | 94868 zdjęcia | 877 wideo | 118 audio | 1885 miejscowości

Cmentarz przy ul. Borowcowej

Zabytki – Cmentarze
Polska / małopolskie

"Duży" cmentarz żydowski w Chrzanowie (ul. Borowcowa) prawdopodobnie zastał założony na początku XIX w. W kolejnych latach wybudowano mur ogrodzenia, który otoczył teren "dużego" i sąsiedniego "małego" cmentarza żydowskiego (założony w 1763 r.). Oba cmentarze można zobaczyć na planach Chrzanowa z 1842 r., 1843 r. i 1848 r.
Podczas II wojny światowej Niemcy zniszczyli "mały" cmentarz. Przez jego teren poprowadzono drogę, a macewy użyto do jej utwardzenia.

W 1961 r. Kongregacja Krakowska Związku Religijnego Wyznania Mojżeszowego wystosowała do Ministerstwa Gospodarki Komunalnej pismo, z którego dowiadujemy się, że "duży" cmentarz przetrwał wojnę w stosunkowo dobrym stanie. Dewastacja nekropolii nastąpiła w kolejnych latach po wyzwoleniu, kiedy to ówczesne władze miejskie usunęły stróża cmentarza. "Zarówno budynek przycmentarny, jak i cmentarz stały się przedmiotem brutalnej dewastacji. Zerwano okna, drzwi, papę z dachu itd, co spowodowało niszczenie stropów i innych urządzeń. Na samym zaś cmentarzu zniszczono i powalono większość pomników, mur cmentarny w wielu miejscach rozebrano. (...) Cmentarz (...) stał się siedliskiem różnych mętów społecznych, coraz bardziej go dewastujących"[1.1].

W latach 2005-2007 przeprowadzono gruntowną renowację nekropolii. Odbudowano i wzmocniono mur, wykonano nową bramę wejściową, poskładano rozbite nagrobki i usunięto zbędny drzewostan. Całość prac przeprowadzono staraniem gmin żydowskich i samorządu lokalnego Chrzanowa. W uroczystości otwarcia odnowionego cmentarza wziął udział naczelny rabin Polski, Michael Schudrich, oraz potomkowie żydowskich mieszkańców Chrzanowa z Izraela, Stanów Zjednoczonych, Szwajcarii i Niemiec, a także przedstawiciele tamtejszych gmin żydowskich oraz placówek dyplomatycznych Izraela, Stanów Zjednoczonych i Niemiec.

W marcu 2009 r. nieznani sprawcy zniszczyli 50 nagrobków na chrzanowskiej nekropolii. Po tym wydarzeniu, dyrektor Muzeum w Chrzanowie podjął decyzję o zatrudnieniu pracowników firmy ochraniarskiej dla zapewnienia bezpieczeństwa i spokoju cmentarza.

Na powierzchni 1,6 ha zachowało się około 1500 nagrobków, z których najstarszy pochodzi z 1802 r. Dzięki wykonanym pracom inwentaryzacyjnym sporządzono spis nagrobków. Wiele nagrobków ma znaczną wartość zabytkową i artystyczną. W północnej części cmentarza znajdują się trzy wyjątkowe nagrobki z połowy XIX w., które mają wyryte trzy ryby splecione w Gwiazdę Dawida. Warto dodać, że pochowano tam ludzi zajmujących znaczne stanowisko w społeczności żydowskiej. Jest tu nagrobek Fanny i Leopolda Cyferów - rodziców dr Samuela Cyfera, wiceburmistrza Chrzanowa.
Na cmentarzu znajdują się dwa ohele - rabina Salomona Bochnera (zm. w 1828 r.), oraz rabinów z rodu Halbersztamów: Dawida syna Chaima - protoplasty rodu, trzech synów Dawida: Mojżesza, Jozefa Zewa i Naftalego oraz dwóch synów Mojżesza: Józefa Elimelecha i Barucha. Dawid, Naftali, oraz Józef Elimelech pełnili w Chrzanowie funkcje rabinów od połowy XIX w. do 1943 r.
Brak informacji o jakichkolwiek masowych grobach na cmentarzu.

Teren jest w całości ogrodzony murem. Granice nekropolii nie zachowały się. Wejście przez zamkniętą bramę prowadzi na cmentarz od strony drogi publicznej. W bezpośrednim sąsiedztwie stoją domy mieszkalne. Cmentarz jest sporadycznie odwiedzany. Wandalizm na jego terenie stanowi niewielkie zagrożenie. Teren jest uporządkowany, porośnięty drzewami i krzewami.

Na cmentarzu znajduje się ponadto pomnik upamiętniający 27 Żydów z Chrzanowa rozstrzelanych we wrześniu 1939 r. w Trzebini. Pomnik wspomina także ostateczną zagładę Żydów z Chrzanowa w lutym 1943 r.

Spis zachowanych macew można znaleźć na stronie www.gidonim.com

Zobacz także:

Film autorstwa p. Magdaleny Płoszaj.

 

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] http://www.kirkuty.xip.pl/chrzanow.htm [stan na 22.03.2011].

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl

Lokalizacja

Większa mapa

GPS:
50.1352° N / 19.4024° E
50°08'06" N / 19°24'08" E
Lokalizacja dokładna

Galeria

Więcej