Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 271 765 zn. | 84236 zdjęcia | 781 wideo | 116 audio | 1921 miejscowości

Synagoga w Bytomiu (pl. Grunwaldzki 8)

Zabytki – Synagogi, domy modlitwy i inne
Polska / śląskie

ARTYKUŁ ZWERYFIKOWANY

Synagoga w Bytomiu znajdowała się przy pl. Grunwaldzkim 8 (dawna ulica Friedrich Wilhelm Ring). Została wybudowana w latach 1867–1869 r. na miejscu wcześniejszej bożnicy, pochodzącej z 1809 roku.

3 kwietnia 1868 r. zarząd gminy żydowskiej pod przewodnictwem Michała Guttmanna skierował do magistratu wniosek o udzielenie pozwolenia na budowę nowej synagogi. Pozwolenie to uzyskano 18 kwietnia 1868 roku[1.1] Projektantem budynku był berliński architekt Freuding, budowniczym – Paul Jackisch, a wykonawcą – bytomska firma Ritter. Uroczyste otwarcie nowej bożnicy z udziałem rabina Ferdynanda Rosenthala miało miejsce według kalendarza żydowskiego 28 miesiąca kislew 5630 r., tj. 2 grudnia 1869 roku. Pierwszym głównym kantorem został Józef Singer, wykształcony w konserwatorium muzycznym w Pradze, późniejszy wybitny specjalista od muzyki synagogalnej. Funkcję tę pełnił do 1873 roku.

Synagoga została wybudowana w stylu mauretańskim, a wzorowana była na słynnej synagodze w Budapeszcie przy ul. Dohany, projektowanej przez Ludwika von Frostera. Charakterystyczną cechą bytomskiej synagogi były dwie wieże zdobiące fasadę frotową na osiach skrajnych, tworzące wyrazisty akcent przestrzenny, zwieńczone cebulastymi hełmami z Gwiazdami Dawida. Boczne pole fasady wypełniały wąskie, wydłużone okna. Ściany zewnętrzne dekorowane były horyzontalnymi pasami dwukolorowej cegły. Na szczycie pomiędzy wieżami widniały Tablice Mojżeszowe. Do środka wiodły trzy wejścia podwyższone o piedestał schodowy. Synagoga była orientowana na osi wschód – zachód. Wewnątrz posiadała trójdzielny schemat wzorowany na układzie Świątyni Jerozolimskiej. Sala główna była jednonawowa. Nadano jej charakter trójnawowej poprzez podział ściany wschodniej na dwie empory wsparte drewnianymi słupami. Synagoga posiadała chór muzyczny i organy. Od wschodu w późniejszym okresie dobudowano przybudówkę, która pełniła funkcję rytualnej rzeźni drobiu. Na tyłach synagogi znajdowała się również łaźnia rytualna[1.2]. W 1889 r. przeprowadzono rozbudowę budynku, a następnie w latach 1897–1901 przebudowano wnętrze.

Podczas tzw. Nocy Kryształowej (9 na 10 listopada 1938 r.) dokonano spalenia synagogi. Parę dni po tym wydarzeniu władze miasta kazały gminie żydowskiej szybkie rozebranie ruin, uporządkowanie terenu oraz jego sprzedaż. Decyzja ta spotkała się z odmową strony żydowskiej, która w tej sprawie napisała skargę do ministra spraw wyznaniowych. Uznał on wywłaszczenie nieruchomości za niecelowe, ale nie brał pod uwagę możliwości odbudowy bożnicy. Cegły i kamienie z budynku zostały wykorzystane do zasypania stawów na przedmieściach Bytomia. Władze miasta planowały wykorzystać plac po spalonej synagodze pod budowę hali targowej[1.3].

9 listopada 2007 r. w miejscu tym odsłonięto tablicę pamiątkową z napisem w języku polskim, angielskim, niemieckim i hebrajskim: „W tym miejscu stała wybudowana w 1869 roku bytomska synagoga będąca świadectwem wiekowego pokojowego współistnienia wspólnoty żydowskiej w historii miasta. Została zburzona przez niemieckich nazistów w noc kryształową 9/10 listopada 1938 roku.”

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] Jedynak Z., Ślęzak W., Historia starego cmentarza żydowskiego w Bytomiu, s. 5 (tekst niepublikowany).

[1.2] Walerjański D., Żydzi bytomscy  dzieje i kultura, [w:] Nadolski P., Hałaś M., Walerjański D., Ślad przeszłości. Bytom wielokulturowy, Bytom 2004, ss. 53–54

[1.3] Walerjański D., Żydzi bytomscy  dzieje i kultura, [w:] Nadolski P., Hałaś M., Walerjański D., Ślad przeszłości. Bytom wielokulturowy, Bytom 2004, s. 57.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować. Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@polin.pl

Lokalizacja

Większa mapa

GPS:
50.3492° N / 18.9296° E
50°20'57" N / 18°55'46" E
Lokalizacja dokładna

Galeria