Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 87 278 784 zn. | 94943 zdjęcia | 879 wideo | 118 audio | 1889 miejscowości

ARTYKUŁ ZWERYFIKOWANY

Gmina żydowska w Busku-Zdroju powstała w latach osiemdziesiątych XIX wieku. W 1888 r. władze administracyjne zatwierdziły rabina. Zbudowano też drewnianą bożnicę i założono cmentarz[1.1]. Gmina wyznaniowa żydowska obejmowała miasto Busko i gminę wiejską Busko[1.2].

W 1673 r. miasto liczyło tylko 173 mieszkańców, a w 1827 r. już 674[1.3]. Do 1862 r. Żydzi mieli zakaz osiedlania się w Busku, ponieważ było ono własnością katolickiego zgromadzenia zakonnego norbertanek. Zamieszkiwali więc w okolicznych wsiach. Wiadomo jednak, że w 1850 r. mieszkało nielegalnie w Busku 30 rodzin żydowskich, które wynajmowały mieszkania u Polaków. Napływ ludności żydowskiej do Buska nastąpił po 1862 roku. Z końcem lat siedemdziesiątych XIX w. populacja ludności żydowskiej wynosiła 384 osób[1.4].

Już w latach dwudziestych XIX w. postulowano zezwolenie na osiedlenie się Żydów, albowiem mieszkańcy Buska zajmowali się wyłącznie rolnictwem. Po jednej z wizytacji pisano: „Mieszkańcy tutejsi są to próżniacy i oddani pijaństwu, zaprowadzić by tam należało klasę ludzi, którzy by trudnili się pieczeniem chleba i bułek, wychowaniem bydła...”[1.5]. Chodziło m.in. o lepsze zaopatrzenie coraz większej liczby kuracjuszy przebywających w Busku.

Żydzi odgrywali znaczącą rolę w życiu gospodarczym miasteczka. Wytwórnię cukierków posiadał M. Binansztok, wody sodowej – L. Szenkier, drukarnię – J. Tapioł, młyny: J. Guzendhajt, A. Rozen, olejarnie: H. Herszkowicz, Sz. Kasza, zakłady krawieckie: I. Bieda, Ch. Fajertak, S: Flajszakier, Ch. Dalewicz, Sz. Gdalewicz, F. Lajtman, Ch, Nisenbaum. Piekarzami byli: W. Birenbaum, J. Hefler, Sz. Lipkowicz, M. Nożyk. Zakłady szewskie prowadzili M. Berkowicz, I. Lewandowski, F. Oszenkier, B. Wajnberg, a zegarmistrzowskie: A. Erlich, B. Oberman, S. Klajnplac. Handlowali tekstyliami: Ch. Cukierman, Sz. Grojs, D. Kurc, Sz. Wincyster; bydłem: E. Herszkowicz, J. Lewkowicz; drewnem J. Fiszel, A. Wygodny; galanterią: M. Herszkowicz, N. Herszkowicz, M. Strosberg, J. Tapioł; jajami – C.Taubenblatt; nabiałem: Lejb Taubenblatt, Lejzor Taubenblatt; obuwiem: L. Herszkowicz, M. Pasternak; piwem – M. Kaufman; artykułami spożywczymi: J. Brun, Sz. Gertner, I. Kaufman, K. Kaufman, I. Lewkowicz, J. Rosenberg, M. Rozencwajg, W. Szpiegielman, E. Tajtelbaum, N. Wajsblat, M. Zajfman, szkłem D. Tajtelbaum, zbożem: L. Pfefer, M. Cukier, L. Taubenblat, żelazem: Ch. Prajs, Sz. Rozenberg. Restauracje prowadzili: D. Goldberg, J. Herszkowicz, J. Sylman. Żydzi byli także właścicielami kilku hoteli i pensjonatów w mieście, takich, jak „Bristol”, „Brzozówka”, „Wersal”, „Willa angielska”.

Gmina żydowska ukształtowała się w latach osiemdziesiątych XIX wieku. W 1888 r. zatwierdzono w Busku rabina. Zbudowano też drewnianą bożnicę, którą w dwudziestoleciu międzywojennym rozebrano, po oddaniu nowej, murowanej, co miało miejsce 2 grudnia 1929 roku. W obiekcie znajdowało się mieszkanie rabina, kancelaria Zarządu gminy oraz koszernia ptactwa. Miejsca siedzące w synagodze w 1929 r. rozprzedano, zyskując 24 300 zł. Wywołało to jednak sprzeciw dość dużej liczby Żydów. Cmentarz ogrodzony murem znajdował się przy drodze na Stopnicę. Społeczność żydowska posiadała także kostnicę i dom stróża. Większość macew wykonana została z chęcińskiego zlepieńca i piaskowca[1.6]. Za pomniki i pochówek płaciło się od 10 do 500 zł. Cena zależna była od stanu posiadania[1.7].

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] Penkalla A., Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim, Radom 1992, s. 28; Urbański K., Gminy żydowskie małe w województwie kieleckim w okresie międzywojennym, Kielce 2006, s. 298.

[1.2] Archiwum Państwowe w Kielcach. Urząd Wojewódzki Kielecki I, sygn. 3386, k. 101.

[1.3] Pazdur J., Zieliński J., Województwo kieleckie, [w:] Miasta polskie w Tysiącleciu, t. I, Wrocław – Warszawa – Kraków 1965, s. 500.

[1.4] Muszyńska J., Żydzi w miastach województwa sandomierskiego i lubelskiego w XVIII w. Studium osadnicze, Kielce 1998, s. 76; Penkalla A., Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim, Radom 1992, s. 27; Urbański K., Gminy żydowskie małe w województwie kieleckim w okresie międzywojennym, Kielce 2006, s. 295.

[1.5] Maciągowski M., Jaka korzyść z uzdrowiska?, „Słowo Ludu” 2006, nr 16 A.

[1.6] Penkala A., Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim, Radom 1992, s. 27–28.

[1.7] Archiwum Państwowe w Kielcach. Urząd Wojewódzki Kielecki I, sygn. 1681, k. 198; Archiwum Państwowe w Kielcach. Urząd Wojewódzki Kielecki I, sygn. 1517, k. 16.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl

Galeria