Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 81 265 825 zn. | 95329 zdjęcia | 878 wideo | 118 audio | 1886 miejscowości

Gmina żydowska powstała w latach 80. XIX w. W 1888 roku władze administracyjne zatwierdziły rabina. Zbudowano też drewnianą bóżnicę i założono cmentarz[1.1]. Gmina wyznaniowa żydowska obejmowała miasto Busko i gminę wiejską Busko[1.2].

W 1673 r. miasto liczyło tylko 173 mieszkańców, a w 1827 r. już 674[1.3]. Do 1862 r. Żydzi mieli zakaz osiedlania się w Busku, ponieważ było ono własnością norbertanek. Starozakonni osiedlali się więc w okolicznych wsiach. Wiadomo jednak, że w 1850 r. mieszkało nielegalnie w Busku 30 rodzin żydowskich, które wynajmowały mieszkania u Polaków. Napływ ludności żydowskiej do Buska nastąpił po 1862 r. Z końcem lat 70. XIX w. populacja ludności żydowskiej wynosiła 384 osób[1.4].

Już w latach 20. XIX w. postulowano zezwolenie na osiedlenie się Żydów, albowiem mieszkańcy Buska zajmowali się wyłącznie rolnictwem. Po jednej z wizytacji pisano: „Mieszkańcy tutejsi są to próżniacy i oddani pijaństwu, zaprowadzić by tam należało klasę ludzi, którzy by trudnili się pieczeniem chleba i bułek, wychowaniem bydła...”[1.5]. Chodziło m.in. o lepsze zaopatrzenie coraz większej liczby kuracjuszy.

Żydzi odgrywali znaczącą rolę w życiu gospodarczym miasteczka. Wytwórnię cukierków miał M. Binansztok, wody sodowej L. Szenkier, drukarnie J. Tapioł, młyny: J. Guzendhajt, A. Rozen, olejarnie: H. Herszkowicz, Sz. Kasza, zakłady krawieckie: I. Bieda, Ch. Fajertak, S: Flajszakier, Ch. Dalewicz, Sz. Gdalewicz, F. Lajtman, Ch, Nisenbaum, piekarze: W. Birenbaum, J. Hefler, Sz. Lipkowicz, M. Nożyk, zakłady szewskie M. Berkowicz, I. Lewandowski, F. Oszenkier, B. Wajnberg, zegarmistrzowskie: A. Erlich, B. Oberman, S. Klajnplac.

Handlowali tekstyliami: Ch. Cukierman, Sz. Grojs, D. Kurc, Sz. Wincyster, bydłem: E. Herszkowicz, J. Lewkowicz, drewnem J. Fiszel, A. Wygodny, galanterią: M. Herszkowicz, N. Herszkowicz, M. Strosberg, J. Tapioł, jajami C.Taubenblatt, nabiałem Lejb Taubenblatt, Lejzor Taubenblatt, obuwiem: L. Herszkowicz, M. Pasternak, piwem M. Kaufman, artykułami spożywczymi: J. Brun, Sz. Gertner, I. Kaufman, K. Kaufman, I. Lewkowicz, J. Rosenberg, M. Rozencwajg, W. Szpiegielman, E. Tajtelbaum, N. Wajsblat, M. Zajfman, szkłem D. Tajtelbaum, zbożem: L. Pfefer, M. Cukier, L. Taubenblat, żelazem: Ch. Prajs, Sz. Rozenberg.

Restauracje prowadzili: D. Goldberg, J. Herszkowicz, J. Sylman.

Właścicielem hotelu „Bristol” był J. Cukierman, „Brzozówka” A. Nauman, „Wersal” J. Cukierman, „Willa Angielska” J. Hoherman, „Willa Krakowska” M. Grojs[1.6].

Gmina żydowska ukształtowała się w latach 80. XIX w. W 1888 r. zatwierdzono w Busku rabina. Zbudowano też drewnianą bóżnicę, którą w dwudziestoleciu międzywojennym rozebrano, po oddaniu nowej murowanej, co miało miejsce 2 grudnia 1929 r. W obiekcie znajdowało się mieszkanie rabina, kancelaria Zarządu gminy oraz koszernia ptactwa. Miejsca siedzące w synagodze rozprzedano zyskując 24.300 zł. Wywołało to jednak sprzeciw dość dużej liczby Żydów. Cmentarz ogrodzony murem znajdował się przy drodze na Stopnicę. Społeczność żydowska posiadała także kostnicę i dom stróża. Większość macew wykonana została z chęcińskiego zlepieńca i piaskowca[1.7]. Za pomniki i pochówek płaciło się od 10 do 500 zł. Cena zależna była od stanu posiadania[1.8].

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] A. Penkalla, Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim, Radom 1992, s. 28; K. Urbański, Gminy żydowskie małe w województwie kieleckim w okresie międzywojennym, Kielce 2006, s. 298.

[1.2] Archiwum Państwowe w Kielcach (dalej: APK). Urząd Wojewódzki Kielecki (dalej: UWK I), sygn. 3386, k. 101.

[1.3] J. Pazdur, J. Zieliński, Województwo kieleckie, w: Miasta polskie w Tysiącleciu, t. I, pod red. M. Siuchnińskiego, Wrocław, Warszawa, Kraków 1965, s. 500.

[1.4] J. Muszyńska, Żydzi w miastach województwa sandomierskiego i lubelskiego w XVIII w. Studium osadnicze, Kielce 1998, s. 76; A. Penkalla, Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim, Radom 1992, s. 27; K. Urbański, Gminy żydowskie małe w województwie kieleckim w okresie międzywojennym, Kielce 2006, s. 295.

[1.5] M. Maciągowski, Jaka korzyść z uzdrowiska?, „Słowo Ludu” 2006, nr 16 A

[1.6] Księga Adresowa Polski (wraz z W.M. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa, Warszawa 1930, s. 179

[1.7] A. Penkala, Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim, Radom 1992, s. 27 - 28

[1.8] APK, UWK I, sygn. 1681, k. 198; APK UWK I, sygn. 1517, k. 16

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować.Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@jewishmuseum.org.pl

Galeria