Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 141 612 zn. | 84156 zdjęcia | 731 wideo | 116 audio | 1920 miejscowości

ARTYKUŁ ZWERYFIKOWANY

„Galicyjska Wenecja” – tak w przeszłości nazywane było to jedno z najstarszych miast leżących na pograniczu ziemi lwowskiej i Podola. O nazwie tej zadecydował fakt, że miasteczko położone jest nad brzegami czterech rzek – tutaj Pełtew łączy się z Bugiem, przepływa tutaj też Sołotwina i Rokitna. Dodatkowo miasteczko otoczone było stawami i mokradłami. Oficjalna nazwa Busk pochodzi od bociana, którego można zobaczyć w miejscowym herbie.

Busk wspominany był już w XI w. jako jeden z grodów Bużan. Istniało tutaj też samodzielne księstwo buskie, które potem weszło w skład księstwa włodzimierskiego. Rządziła tutaj lokalna linia Rurykowiczów. Na początku XIII w. Busk wszedł w skład księstwa bełskiego. W 1277 r. jego świetność upadła, gdy gród został zniszczony przez Tatarów[1.1].

W XIV w. Busk znalazł się w granicach Korony, dalej jako część księstwa bełskiego, a następnie jako starostwo województwa bełskiego. Do XVI w. nie był w stanie się rozwinąć ze względu na położenie na tzw. czarnym szlaku, czyli trasie grabieży czambułów tatarskich.

W 1484 r. Busk otrzymał prawa miejskie. Był już wówczas siedzibą starosty grodowego. Osiedliła się także tutaj ludność wołoska, która przyczyniła się do rozwoju miasta. Od 1540 r. funkcję starostów buskich pełnili przedstawiciele wielkopolskiego rodu Górków. Jeden z nich, Stanisław Górka (w Busku od 1573 r.) miał osiedlić w mieście Żydów, ale wydaje się, że osadnictwo żydowskie było tu dużo wcześniejsze, ponieważ najstarszy zachowany na cmentarzu żydowskim nagrobek datowany jest na 1510 r., a pierwszy dokument na temat obecności Żydów pochodzi z 1454 r.[1.2] Górkowie, zwolennicy kalwinizmu, uczynili z Buska jeden z najprężniejszych ośrodków tego wyznania na Rusi. Przez pewien czas zlikwidowano tutaj nawet parafię katolicką, co spotkało się z protestami mieszczan i konsystorza lwowskiego. Górkowie przyczynili się także do znacznego rozwoju gospodarczego miasta. Założyli tu papiernię, która funkcjonowała aż do 1788 r. Dzisiaj określa się, że była to pierwsza papiernia na Ukrainie. Zakładali także winnice. Wybudowali zamek, a miasto otoczyli murami miejskimi. W XVI w. ustalił się podział na trzy zasadnicze części miasta – Stare Miasto, Środkowe Miasto, gdzie znajdowała się siedziba starosty oraz kościół św. Ducha oraz Nowe Miasto z kościołem Matki Boskiej, domami szlachty oraz kilkoma domami Żydów. Tu też funkcjonowało centrum handlowe[1.3].

W 1582 r. król Stefan Batory ogłosił Busk wolnym miastem królewskim, które jednocześnie otrzymało przywilej „de non tolerandis Judaeis”. Nie wiadomo, co wynikało z tego przywileju, ponieważ Żydzi przez cały czas mieszkali w obrębie murów miejskich na terenie Nowego Miasta[1.4].

W 1655 r. miasto i zamek zostały całkowicie zniszczone przez Kozaków Chmielnickiego i wojska moskiewskie Buturlina. Odbudowane zostało dopiero w II połowie XVII w., gdy starostwo buskie przejęli Jabłonowscy. Rządzili Buskiem przez cztery pokolenia. Za ich czasów żydowski Busk stał się najpierw centrum sabbataizmu, a następnie frankizmu. Miejscowi rabin Nachman Samuel Halewi był wielkim zwolennikiem „trzeciego Mesjasza” Jakuba Franka. To właśnie on reprezentował frankistów w czasie dysputy lwowskiej, kiedy frankiści deklarowali w imieniu Żydów, że Mesjasz już był, że istnieje Trójca Święta i wobec tego zadeklarowali swoją wolę przyjęcia chrześcijaństwa. Rabin buski był wśród 1000 zwolenników Franka, którzy uroczyście przeszli na katolicyzm w katedrze warszawskiej w 1759 r. Przyjął imię Piotr Jakubowski oraz został nobilitowany. Co interesujące, Jakub Frank odcinał się od dysputy lwowskiej. Nie był nawet na niej obecny. Mimo to, wraz ze swoimi zwolennikami ochrzcił się. Ze względu na poparcie, jakiego udzieliła część Żydów buskich Frankowi, król August III wyznaczył Busk jako jedno z głównych miast frankistów w Koronie[1.5].

Pokaż przypisy

Ukryj przypisy

[1.1] Rąkowski G., Przewodnik po Ukrainie Zachodniej, część III, Ziemia Lwowska, Pruszków 2007, ss. 255–256.

[1.2] Shayari A., History of Busk, [w:] Sefer Busk; Le-zekher Ha-kehila She-harva, red. A. Shayari, Haifa 1965, s. 18.

[1.3] Rąkowski G., Przewodnik po Ukranie Zachodniej, część III, Ziemia Lwowska, Pruszków 2007, s. 256.

[1.4] Shayari A., History of Busk, [w:] Sefer Busk; Le-zekher Ha-kehila She-harva, red. A. Shayari, Haifa 1965, s. 19.

[1.5] Busk [w:] Encyclopaedia Judaica, Jerusalem 1974, t. 4, s. 1536.

Administrator dołożył wszelkich możliwych starań, aby prezentowane treści były prawdziwe i aktualne oraz nie naruszały praw osób trzecich,w tym praw autorskich, jednak nie może tego zagwarantować. Dlatego błędne informacje na stronie internetowej nie mogą być podstawą roszczeń. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o kontakt na adres: sztetl@polin.pl