Print | A A A | Report a bug | 46 979 669 chars | 84270 photos | 783 video | 117 audio | 1925 towns

Świebodzice

Polska / dolnośląskie

Synagogues, prayer houses and others Cemeteries Sites of martyrdom Judaica in museums Andere

Summary

Province:dolnośląskie / inne (before 1939)
County:świdnicki / Landkreis Schweidnitz (before 1939)
Community:Świebodzice / Freiburg in Schlesien (before 1939)
Other names:Freiburg in Schlesien [j. niemiecki]; שווייבודז'יצה [j. hebrajski]
 
GPS:
50.8718° N / 16.3312° E
50°52'18" N / 16°19'52" E

Location

Miłosz Gudra

Świebodzice – miasto położone na południowym zachodzie Polski, w województwie dolnośląskim, powiat świdnicki. Odległe 14 km na zachód od Świdnicy, 73 km na południowy zachód od Wrocławia, 432 km na południowy zachód od Warszawy.

More

History

Anna Grużlewska

Społeczność żydowska w Świebodzicach w XIX i pierwszej połowie XX wieku

Świebodzice są miasteczkiem znajdującym się w powiecie świdnickim, które położone pomiędzy dwoma dużymi ośrodkami, starym miastem kupieckim – Świdnicą i dynamicznie rozwijającym się w XIX i XX w. Wałbrzychem, pozostawało w ich cieniu. Na początku XIX w. Świebodzice (ówczesny Freiburg) przeżyło znaczne załamanie w związku z zadłużeniem wojennym oraz przekształcaniem się gospodarki całego regionu – przechodzenie z drobnej wytwórczości do produkcji masowej.

Miasto nie posiadało naturalnych surowców, które mogły stać się podstawą rozwoju przemysłu ciężkiego, a przemysł lekki dopiero się kształtował. Mimo późniejszego rozkwitu wymienione czynniki zdecydowały, iż Świebodzice nie stanowiły atrakcyjnego ośrodka osadnictwa żydowskiego po ogłoszeniu edyktu emancypacyjnego w 1812 roku. Dopiero powstanie wytwórni zegarów i fabryk, głównie włókienniczych, oraz świetne skomunikowanie miasta – po uruchomieniu połączenia z Wrocławia do Świebodzic w 1843 r. – przyczyniły się do rozwoju miasta i powstania niewielkiej społeczności żydowskiej. Nigdy nie była ona jednak liczna i nie miała też dużego wpływu na życie gospodarcze, polityczne i kulturalne miasta. Tworzyli ją z reguły kupcy prowadzący niewielkie sklepy z produktami spożywczymi i konfekcją. Do wyjątków należały osoby zajmujące się hurtowym handlem zbożem (Max Bersu), czy bankierzy (M. Waldmann).

Społeczność żydowska Świebodzic

Jeszcze w 1833 r. w mieście nie mieszkał żaden Żyd. Nie był to przypadek odosobniony, mimo iż minęło 21 lat od ogłoszenia edyktu, który zapewniał Żydom równouprawnienie i wolność w wyborze miejsca osiedlenia. Wyznaniowa gmina żydowska istniała wtedy w sąsiedniej Świdnicy (79 osób) i Jaworze (20 osób), natomiast w Wałbrzychu, czy Strzegomiu nie można wówczas mówić o społecznościach żydowskich. O tak nierównomiernym przebiegu osadnictwa zdecydowały głównie perspektywy ekonomiczne, które stwarzało dane miasto. Nie tak istotna była natomiast wielkość ośrodka. Według ordynacji miejskiej z 1808 r. jedynie Świdnica była na początku XIX w. zaliczana do miast średnich (posiadających od 3,5 do 10 tys. mieszkańców). Pozostałe miejscowości były określane jako małe (mające poniżej 3,5 tys. mieszkańców).

Dopiero w latach 30. XIX w. w Świebodzicach zaczęli się

More

Local history

Miłosz Gudra

Najazdy czeskie, które dość często nawiedzały ziemię śląską w latach 1039–1137, paradoksalnie przyczyniły się do powstania licznych grodów warownych wzdłuż pogranicza polsko-czeskiego. Właśnie jedna z takich warowni dała początek dzisiejszym Świebodzicom pod koniec XI wieku. Historyczne udokumentowane źródłami pisanymi początki Świebodzic, a także dzisiejszych dzielnic miasta, niegdyś odrębnych wsi – Pełcznicy i Cierni, przypadają na początek XIII wieku.

Przed 1228 r. miała miejsce pierwsza, bliżej nieznana inicjatywa lokacyjna na prawie niemieckim. W 1228 r. biskup wrocławski Wawrzyniec konsekrował kościół św. Mikołaja. W 1241 r. całą niemal południowo-wschodnią Polskę nawiedziła groźna nawała tatarska. Po najeździe tatarskim Świebodzice objął jako lenno Marboto de Czetaros (Czetryc). Na miejscu zniszczonej osady właściciel wybudował zamek, znajdujący się przypuszczalnie w obrębie dzisiejszego Placu Legionów Polskich. W 1279 r. Henryk Probus w przywileju nazwał mieszkańców „mieszczanami”; stąd jest to przyjmowana data nadania praw miejskich.

W 1293 r. miasto weszło do księstwa jaworsko-świdnickiego. W 1310 r. za namową Świdnicy książę Bernard pozbawił Świebodzice przywileju miejskiego. Przywrócił je w 1337 r. książę jaworsko-świdnicki Bolko II Mały. Źródłem dochodów Świebodzic były jarmarki oraz handel, prowadzony dzięki położeniu miejscowości obok ważnego szlaku handlowego wiodącego z Wrocławia do Czech.

W połowie XIII w. na Dolny Śląsk zaczęły napływać liczne grupy kolonistów z Europy Zachodniej, zwłaszcza Niemców. Ich przybycie sprzyjało germanizacji Śląska.

Miasto poniosło straty w okresie wojny trzydziestoletniej (1618–1648). Następnie weszło w okres odbudowy. Stopniowo rozwijała się produkcja rzemieślnicza i zwiększała się liczba cechów. Miasto stało się znowu ośrodkiem handlu dla okolicznych wsi, a od 1706 r. odbywały się targi zbożowe. W 1722 r. hrabia Konrad Maksymilian Hochberg nadał miastu pełną władzę rozstrzygania w sprawach straceń.

W XIX w. Świebodzice zaczęły rozwijac się jako ośrodek przemysłowy. Ich specjalnością stała się fabryczna produkcja zegarów. Pierwszą fabrykę uruchomił w 1847 r. przybyły z Oleśnicy zegarmistrz Gustaw Becker. Dzięki pomocy państwa oraz renomie, jaką na rynk

More

Gallery

More

People who like this city: