Print | A A A | Report a bug | 41 998 750 chars | 95318 photos | 879 video | 118 audio | 1923 towns

Pułtusk

Polska / mazowieckie

Synagogues, prayer houses and others Cemeteries Sites of martyrdom Judaica in museums Andere

Summary

Province:mazowieckie / inne (before 1939)
County:pułtuski / pułtuski (before 1939)
Community:Pułtusk / Pułtusk (before 1939)
Other names:
 
GPS:
52.6974° N / 21.0852° E
52°41'50" N / 21°05'06" E

Location

Izrael badacz

Rynek w Pułtusku | K. Bielawski

Pułtusk is the seat of the County in Masovian Voivodeship, with 19.200 inhabitants (2006).

It is situated in the Valley of Dolna Narwia on the Narew River (the water body created by the dam in Dębe reaches Pułtusk).

More

History

izrael.badacz.org

Pierwsza wzmianka o Żydach w Pułtusku pochodzi z 1483 roku. W mieście osiedliły się wówczas rodziny żydowskie wygnane z Warszawy, jednak za czasów Rzeczypospolitej szlacheckiej Pułtusk uzyskał przywilej de non tolerandis Judaeis, zniesiony dopiero w 1802 roku. Sześć lat później osiedliło się tam 56 Żydów z pobliskich wsi, m.in. z Popowa i Popław, a w 1810 r. miasto miało już 118 mieszkańców pochodzenia żydowskiego.

Życie gminy

W czasach Królestwa Polskiego pułtuscy Żydzi należeli do gminy makowskiej, jednej z największych mazowieckich gmin żydowskich. Z czasem zaczęli oni jednak myśleć o uniezależnieniu się i zabiegać u władz o utworzenie w Pułtusku dozoru bóżniczego. Byli już wówczas dość liczną, bo składającą się z 96 rodzin, społecznością, mieli cmentarz, założony na gruntach podarowanych przez Zelmana Lubranitzera, a w 1825 r. ukończyli budowę murowanej, piętrowej synagogi przy ul. Waliszewo. Pod koniec lat 20. XIX w. ich starania o dozór bóżniczy zakończyły się sukcesem.

Władze Królestwa od 1816 r. opracowywały plan rewiru żydowskiego w Pułtusku. Ostatecznie postanowiono, że będzie się on znajdował na Starym Mieście. Do 1822 r. wszyscy Żydzi musieli się tam przeprowadzić. Nie cieszył się on sympatią gminy, zarzucano mu niewłaściwe gospodarowanie pieniędzmi i brak troski o biednych. W latach 70. XIX w. rabinem Pułtuska był Chanoch Zundel Grodziński, przeciwnik chasydyzmu, który jednak potrafił zdobyć szacunek jego wyznawców. Następny, wybrany w 1891 r. rabin Symcha Bunim-Epstein był z kolei zwolennikiem cadyka z Góry Kalwari. Na początku XX w. rabinem Pułtuska został Chaim Kojman-Ottermana. Znał on wyśmienicie rosyjski i tłumaczył na ten język psalmy.

W 1875 r. w mieście wybuchł pożar. Spłonęło wiele domów, w tym także dzielnica żydowska. W II połowie XIX lub początku XX w. powstał w Pułtusku drugi cmentarz żydowski.

W 1893 r. miały miejsce wybory członków dozoru bóżniczego. Głosy otrzymali wówczas: Icek Merkufel [Markusfeld? – przyp. red.] – 128, Mordka Wasercud – 119, Szymek Rozenowski – 89. Kolejne wybory odbyły się w r. 1905. Głosy otrzymali: Szlama Dawid Wajcberg – 162, Abram Kamiński – 13, Całko Majersdorf – 8, Icek Markusfeld – 8. W 1910 r. na prośbę tutejszych chasydów gmina uzyskała zgodę na otwarcie nowej bóżnicy. W początkach XX w. w Pułtusku istniało 27 chederów, w których w 1900 r. nauk

More

Local history

Wydawnictwo Naukowe PWN

Market in Pułtusk  | K. Bielawski

Gród wczesnopiastowski i osada targowa; w końcu XII w. gród kasztelański; poł. XIII–XVIII w. własność biskupów płockich; prawa miejskie 1339; w XIV w. niszczony przez najazdy Litwinów; XV–XVII w. jeden z gł. ośrodków gosp. i kult. Mazowsza (handel, gł. produktami rolnymi i leśnymi, spław do Gdańska); 1440 założono przy miejscowej kolegiacie szkołę, przejętą w 2. poł. XVI w. przez jezuitów (wykładowcy m.in. P. Skarga i J. Wujek), w XVI w. — drukarnię. P. zniszczony w czasie wojen w XVII i 1. poł. XVIII w.; 11 V 1703, w trakcie wojny północnej 1700–21, pod P. miejsce zwycięskiej bitwy wojsk szwedzkich Karola XII nad armią saską; od końca XVIII w. osadnictwo Żydów. Od 1795 w zaborze pruskim; 1806–07 ważny punkt strategiczny w kampanii napoleońskiej, 26 XII 1806 pod P. zwycięska bitwa wojsk napoleońskich z armią ros.; od 1807 w Księstwie Warsz., od 1815 w zaborze ros. (Królestwo Pol.); w XIX w. ośrodek handlu zbożem. W czasie okupacji niem. 1939–45 wcielony do III Rzeszy; IX 1939 pogrom ludności żydowskiej dokonany przez Niemców, którzy pozostałych Żydów wygnali przez Narew na tereny zajęte przez ZSRR; rejon konspiracji AK, BCh, NOW-NSZ, GL-AL (liczne akcje sabotażowo-dywersyjne, partyzanckie, tajne nauczanie); 1944–45 ciężkie walki wojsk sowieckich z Niemcami o przyczółki na Narwi; podczas działań wojennych 1944–45 zniszczony w ok. 85%. W 1945 deportacje przez NKWD członków pol. organizacji niepodległościowych w głąb ZSRR; 1945–52 rejon działalności organizacji antykomunist., m.in. 25 XI 1946 oddział WiN pod dowództwem S. Łaneckiego („Przelotny”) opanował więzienie w P. i uwolnił 48 więźniów politycznych. W XVIII w.–1975 i od 1999 siedziba powiatu.

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

More

 
Support a city

Support a city

With your financial contribution towards the development of a town description, a photo documentation or other activities, you will be awarded a donation certificate.

Support a city

Gallery

More

Genealogical Indexes

Jewish Records Indexing
5,000,000 Jewish Records Available Online!

 

JewishGen
Resources for Jewish Family History

People who like this city: