Print | A A A | Report a bug | 43 213 877 chars | 84156 photos | 731 video | 116 audio | 1920 towns

Połaniec

Polska / świętokrzyskie

Synagogues, prayer houses and others Cemeteries Sites of martyrdom Judaica in museums Andere

Summary

Province:świętokrzyskie / kieleckie (before 1939)
County:staszowski / sandomierski (before 1939)
Community:Połaniec / Połaniec (before 1939)
Other names:Поланец [j. rosyjski]
 
GPS:
50.4260° N / 21.2805° E
50°25'33" N / 21°16'49" E

Location

Dorota Szczepanowicz

Połaniec – miasto położone w południowo-wschodniej Polsce, w województwie świętokrzyskim, w powiecie staszowskim. Odległe 32 km na południe od Staszowa, 78 km na południowy wschód od Kielc, 241 km na południe od Warszawy.

More

History

Dorota Szczepanowicz

Dawne żydowskie domy w Połańcu | Monika Szymaniak, Krzysztof Tomaniak

Pierwsze wzmianki o Żydach w Połańcu pochodzą z 1564 roku. Informacje dotyczą trzech służących zarejestrowanych w mieście u Żydów. W 1578 r. Żydzi opłacili 4 zł pogłównego. Połaniec w tym czasie wchodził w skład starostwa, a następnie ekonomii sandomierskiej.

W 1647 r. król Władysław IV zezwolił Żydom na kupowanie placów i domów, posiadanie kramów kupieckich, jatek rzeźniczych, prowadzenie handlu włącznie z wyszynkiem, produkcją piwa itp. Pozwolono ponadto wybudować synagogę i założyć cmentarz. Żydzi podlegali jurysdykcji starosty, a nie sądu miejskiego. Przywileje te, podobnie jak w innych miastach, potwierdzili Jan Kazimierz w 1652 r. i Jan III Sobieski w 1682 roku. Regulacje te poprawiły sytuację Żydów w Połańcu. Z 1662 r. zachowała się informacja o opłacie pogłównego przez dziewiętnastu Żydów.

Pierwsza bożnica w Połańcu istniała już w 1727 r. Maria i Kazimierz Piechotkowie w swojej książce Bramy Nieba. Bożnice drewniane na ziemiach dawnej Rzeczpospolitej piszą, iż pochodziła z II połowy XVIII w. Miała być ona kilkakrotnie w swojej historii remontowana, a całkowicie została zniszczona w czasie II wojny światowej. Sala główna drewnianej synagogi w Połańcu w planie zbliżona była do kwadratu o wymiarach 10,80 m na 10,50 m. Wysokość ścian od górnego wieńca wynosiła 4,50 m, w najwyższym miejscu sklepienia miała 6,50 m. Od zachodu znajdowała się w przyziemiu sień i izba, poprzedzone podcieniem, nad nimi mieścił się babiniec. Dostępny był on z dwukondygnacyjnej, pięcioprzęsłowej galerii z przęsłem środkowym wysuniętym ku przodowi. W skrajnie południowym przęśle wbudowano jednobiegowe schody. Ściany zrębowe z lisicami, otoczone z zewnątrz konstrukcją przysłupową, stanowiły słupy podtrzymujące skrzynię, złożoną z leżących nad sobą belek, trzech wzdłuż ścian sali i dwóch w części zachodniej, połączonych w węgłach na zamek. Polichromia ścian i sklepienia synagogi nawiązywała do form namiotowych. Był płasko malowana, bez modelunku, obwiedziona kreską. Zastosowano podział ścian na pola międzyokienne i podokienne listwami i bordiurami. Na fasecie namalowane były na przemian w okrągłych medalionach znaki zodiaku i rozety oraz symboliczne zwierzęta. Tło sklepienia stanowiły zwoje wici roślinnych z kwiatami i rozetami. Wśród znajdowały się nich okrągłe pola z napisami, rozwinięte Tory adorowane przez zwierzęta, miasto na Lewiatanie, lew

More

Local history

Dorota Szczepanowicz

Rzeźba w drewnie | Monika Szymaniak, Krzysztof Tomaniak

Początki miasta Połaniec sięgają wczesnego średniowiecza, choć za umowną datę narodzin miasta przyjmuje się dopiero rok 1191, kiedy to po raz pierwszy wymienia je źródło pisane. Jan Długosz, prawdopodobnie korzystając z dokumentu z 1191 r. dotyczącego poświęcenia kolegiaty w Sandomierzu, natrafił na zapisek o drewnianym kościółku pod wezwaniem św. Katarzyny, powstałym wraz z pierwszym miastem na Winnej Górze w Połańcu.

Kolejne wiadomości pochodzą z dokumentu z 1224 r. wystawionego przez księcia Leszka Białego, w którym to piśmie pojawiło się nazwisko Mirosława herbu Lubowla – kasztelana połanieckiego. Niecałe dwadzieścia lat później, w 1241 r. Połaniec został złupiony i spalony przez Tatarów.

Z 18 VII 1264 r. pochodzi kolejny dokument dotyczący Połańca. Wtedy to Bolesław Wstydliwy nadał dziedziczenie wójtostwa w mieście Mikołajowi, synowi Bartłomieja. Według historyków jest to jedyny zachowany w źródłach dowód potwierdzający lokację miasta. Ze względu na to, że rok 1264 jest tylko umowną datę, można przypuszczać, że Połaniec jest jednak starszy.

W 1340 r. Połaniec liczył około 400 mieszkańców. W połowie XIV w. doszło do kataklizmu, jakim było wystąpienie z brzegów Wisły. Po powodzi miasto zostało przeniesione przez Kazimierza Wielkiego w obecne miejsce. Zmiana położenia dała miastu nowe, lepsze perspektywy rozwoju. Wpłynęło to również pozytywnie na jego pozycję w gronie miast Małopolski.

Przez Połaniec, położony przy ważnym szlaku handlowym, wiódł królewski trakt z Krakowa do Sandomierza i prowadził wodny szlak wiślany. Mieszkańcy Połańca wykorzystali w pełni swoje dogodne położenie.

W 1507 r. miasto zostało spalone i ograbione przez ordę tatarską. Tatarzy uprowadzili także grupę kobiet i dzieci. To, co udało się uratować podczas napadu, zostało całkowicie spalone podczas straszliwego pożaru. Na szczęście mieszkańcy Połańca nie pozostali sami w tej trudnej sytuacji. Z pomocą przyszedł im sam król Zygmunt Stary, który obniżył w mieście podatki, a pogorzelców zwolnił od płacenia ich aż na osiem lat. Ustanowił też targi cotygodniowe (w każdy poniedziałek) i trzy jarmarki do roku. A co najważniejsze dla Połańca –  potwierdził nadane mu prawa miejskie.

Dzięki pomocy najwyższych władz, w drugiej połowie XVI w. nastąpił widoczny rozwój miasta. W 1550 r., dzięki hetmanowi Janowi Twardowskiemu, w mieśc

More

Gallery

More

Genealogical Indexes

Jewish Records Indexing
5,000,000 Jewish Records Available Online!

 

JewishGen
Resources for Jewish Family History

People who like this city: