Local history
Information about the town – Polska / łódzkie
This article is not available in selected language.
Najstarsze ślady osadnictwa na obszarze dzisiejszej Gminy Wola Krzysztoporska datowane są na 2,5–3 tysiące lat p.n.e. Potwierdzają zbiorową bytność człowieka, lecz do przełomu XIV i XV w. trudno mówić o krystalizowaniu się sieci osiedleńczej.
Pierwsze wzmianki, potwierdzające istnienie przestrzennej sieci osiedleńczej pochodzą z 1386r.
i dotyczą miejscowości Bogdanów, nieco późniejsze - z 1393r. mówią o Parzniewicach. Natomiast pierwsza pisana informacja o miejscowości Wola Krzysztoporska pochodzi z 1552r. i dotyczy poborów z dóbr Piotra Krzysztoporskiego. Znajdujemy tam informację, że Piotr Krzysztoporski płacił daniny od 7 osadników
i jednego łana. „Wola” jest nazwą niezwykle popularną na obszarach puszczańskich, wywodzących się z czasowego (zazwyczaj dwudziestoletniego) zwolnienia z podatków nowo zasiedlanych wsi. Podatek zwany „wolą” lub „lgotą” stosowany z przymiotnikiem dawał od XIII w. nazwę wielu osadom.
Przymiotnik w nazwie Wola Krzysztoporska pochodzi od rodu Krzysztoporskich (Christoporscy, Krystoporscy, Krzysztoporscy), wywodzącego się z podkrakowskiej wsi Krzysztoporzyce (Krzysztoforzyce). Ród ten w XV w. osiedlił się na Ziemi Sieradzkiej. Jan Krzysztoporski zmarł w 1465 r., a jego syn Mikołaj w 1497r. pozostawiając dwóch synów Stanisława i Piotra - dziedzica Woli Krzysztoporskiej, Gąsek, Krężnej, Bujen, Szemek i Gorzkowiczek.
Syn Piotra - Jan (1518 - 1585 r.) w latach 1537 – 1539 studiował w Wittennberdze między innymi pod kierunkiem Filipa Melanchtona, któremu polecił go Andrzej Frycz Modrzewski. To wstawiennictwo, a także dobre postępy w nauce zaskarbiły mu przyjaźń Melanchtona. Z Wittenbergii Jan udał się na dalsze studia do Padwy. Po powrocie do kraju dostąpił najwyższych zaszczytów. Był posłem króla Zygmunta Augusta: w 1551r. do Papieża Juliusz III, w 1552r. do Joachima Brandenburskiego a w 1553r. do królowej węgierskiej Izabeli. Tytułem wynagrodzenia za oddane królowi usługi dwór Jana Krzysztoporskiego w Piotrkowie został zwolniony od jurysdykcji miejskiej, Jan natomiast został mianowany sekretarzem królewskim. W 1565r. został kasztelanem wieluńskim. Ta pierwsza i jedyna w rodzinie Krzysztoporskich godność senatorska została przez Andrzeja Trzecieskiego uczczona zbiorem wierszy dedykowanych w całości Janowi Krzysztoporskiemu pod tytułem „Epigrammatum” Liber II – 1565r oraz „Liber Epigrammatum” 1567r. W latach kolejnych brał udział w wyborze Henryka Walezego na króla, a w roku 1576 towarzyszył Annie Jagiellonce w podróży do Krakowa.Po śmierci ojca – Piotra Krzysztoporskiego – został spadkobiercą całego majątku. W jego rękach znalazły się: Wola Krzysztoporska, Bogdanów, Gąski, Krężna, Siomki, część radziątkowa, Żuchowice i Gorzkowice. Powyższe nazewnictwo z przełomu XIV/XV wieku zachowało się do dzisiaj i stanowi element aktualnej sieci osiedleńczej. Jan Krzysztoporski zmarł 23 grudnia 1585r. i pochowany został w Kościele w Bogdanowie, gdzie znajduje się epitafium jego i członków rodziny, pozostawił 13 dzieci. Warto wspomnieć, że jego wnuk – Mikołaj syn Jana, poległ w obronie Częstochowy w 1655 r. Fakt ten został uwieczniony za zbudowanym w 1859r. przez rzeźbiarza Henryka Stattlera pomniku ojca przeora Kordeckiego. Na czworobocznym marmurowym cokole wyryte są herby: Stefana Zamoyskiego, Piotra Czarnieckiego, Mikołaja Krzysztoporskiego, Jana Skórzewskiego, którzy obok ojca przeora Kordeckiego wsławili się w obronie klasztoru. Pomnik ten znajduje się w obrębie klasztoru Paulinów w Częstochowie.
Z biegiem lat potężny klucz posiadłości ziemskich i wsi folwarcznych ulegał rozdrobnieniu i zmieniał właścicieli. W lipcu 1879r. właścicielem folwarku Wola Krzysztoporska stał się kupiec Josek Szpilfogel – Kodrębski (Żyd, pochodzący z leżącej koło Radomska miejscowości Kodrąb, stąd drugi człon nazwiska – Kodrębski). Istniała już wówczas przyfolwarczna gorzelnia, w krótkim czasie powstały: słodownia, syropownia, krochmalnia i drożdżownia – w ten sposób rozbudował się w Woli Krzysztoporskiej przemysł rolno-spożywczy. W 1902r. Maurycy - syn Joska Szpilfogla-Kodrębskiego (inżynier chemik), założył Fabrykę Chemiczną, która później przekształciła się w Wolskie Zakłady Przemysłu Barwników „ORGANIKA”. Należy podkreślić, że przemysł rolno-spożywczy w Woli Krzysztoporskiej działał i produkował nieprzerwanie od końca XIX wieku do 1939r., a także częściowo w czasie okupacji niemieckiej.strona lokalna]
The Administrator has made all possible efforts to present the content accuratly and up-to-date in a way that does not infringe upon the rights of third parties, including copyrights, but cannot guarantee it. Therefore erroneous information on the website may not be the basis for claims. If you have any questions, please contact us at the following e-mail address: sztetl@jewishmuseum.org.pl
