Print | A A A | Report a bug | 46 009 570 chars | 84246 photos | 783 video | 117 audio | 1925 towns

Cmentarz żydowski w Węgrowie (ul. Bohaterów Warszawy)

This article is not available in selected language.

VERIFIED ARTICLE

Cmentarz żydowski w Węgrowie zlokalizowany jest w obrębie obecnych ulic: ul. Bohaterów Warszawy, ul. Przemysłowej oraz ul. Berka Joselewicza. Do czasu założenia cmentarza żydowskiego na podwarszawskim Bródnie (obecnie część dzielnicy Targówek w Warszawie), węgrowska nekropolia służyła jako miejsce pochówku także dla Żydów ze stolicy.

Archiwalne zdjęcia opublikowane w „księdze pamięci” Węgrowa[1.1] pozwalają sądzić, że był to duży cmentarz, o zróżnicowanych formach nagrobków. Znajdowały się tu proste, nieobrobione kamienie narzutowe jak również macewy z piaskowca, z typowymi dla żydowskiej sztuki nagrobnej płaskorzeźbionymi symbolami w zwieńczeniach. Wiele stel nagrobnych posiadało polichromie. Ohel chronił grób miejscowego rabina.

Podczas II wojny światowej, w okresie istnienia węgrowskiego getta, na cmentarzu żydowskim Niemcy dokonywali licznych egzekucji miejscowych Żydów. Wiosną 1944 r., Niemcy rękami żydowskich więźniów przywiezionych z Łodzi zaczęli wykopywać ciała pogrzebanych w masowych grobach. Na placu szkolnym na tzw. Piaskach (w pobliżu obecnego Gimnazjum im. Jana Dobrogosta Krasińskiego w Węgrowie) zorganizowano palarnię zwłok przywożonych z cmentarza w zakrytych ciężarówkach. Teren ogrodzono drutem kolczastym. Miejscowi nazwali to miejsce „Małą Treblinką”. Ludzie mieszkający w sąsiedztwie cmentarza zostali zmuszeni do zakrywania okien i trzymania się z daleka od terenu nekropolii. Po 10 dniach, kiedy masowe groby zostały opróżnione, teren cmentarza zaminowano[1.2].

Jak twierdzą starsi mieszkańcy miasta, jeszcze w latach sześćdziesiątych XX w. na cmentarzu znajdowały się nagrobki. Nieco później na terenie nekropolii wzniesiono budynki Państwowego Ośrodka Maszynowego i Zespołu Szkół Zawodowych. Już wtedy miejscowi społecznicy postulowali zabezpieczenie ocalałych nagrobków. Plany te mogły zostać zrealizowane dopiero w 1981 r., kiedy to z inicjatywy działającego w Węgrowie Komitetu Społecznego Ochrony Cmentarzy rozpoczęto budowę lapidarium, zaprojektowanego przez architekta inż. Wiesława Ratajskiego i wykonanego rękami mistrza kamieniarskiego Kazimierza Plebana. Centralną część lapidarium stanowi pomnik w kształcie podwójnej macewy. Umieszczono na nim inskrypcje w języku polskim i hebrajskim o treści: „Pamięci Żydów węgrowskich, zamordowanych przez hitlerowców w latach 1939–1944”. Na cokole dużymi literami wyryto napis: „Nie zabijaj”. Wokół ustawiono kilkaset zachowanych kamieni nagrobnych z cmentarza żydowskiego. Najstarsza z węgrowskich macew pochodzi z 1789 roku[1.3].

28.04.2010 r. w wyniku procesu restytucji działka cmentarna o powierzchni 0,4382 ha została formalnie przekazana Gminie Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie[1.4].

Spis macew z cmentarza żydowskiego w Węgrowie jest dostępny na stronie Fundacji Dokumentacji Cmentarzy Żydowskich: http://cemetery.jewish.org.pl/list/c_27 [dostęp: 19.01.2015].

Show footnotes

Hide footnotes

[1.1] Kehilat Wengrow. Sefer zikaron, red. M. Tamari, Tel Awiw 1961.

[1.2] Kopówka E., Getto w Węgrowie, „Colloquia Judaica” 2011, t. 1, s. 68.

[1.3] Bielawski K., Węgrów, [w:] Kirkuty – cmentarze żydowskie w Polsce [online] http://www.kirkuty.xip.pl/wegrow.htm [dostęp: 18.11.2015].

[1.4] Informacja z Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie, korespondencja z dn. 17.06.2013.

The Administrator has made all possible efforts to present the content accuratly and up-to-date in a way that does not infringe upon the rights of third parties, including copyrights, but cannot guarantee it. Therefore erroneous information on the website may not be the basis for claims. If you have any questions, please contact us at the following e-mail address: sztetl@polin.pl

Location

Zoom map

GPS:
52.3967° N / 22.0081° E
52°23'47" N / 22°00'29" E
Lokalizacja dokładna

Gallery