History
Jewish community before 1989 – Białoruś / Гродзенская вобласць (obwód grodzieński)
This article is not available in selected language.
Według niektórych danych Żydzi mogli pojawić się w Słonimiu w XIV w., korzystając z przywilejów, nadanych im przez księcia Witolda[1.1]. Na początku XVI w. zostali oni wygnani z księstwa na polecenie księcia Aleksandra, ale potem wrócili. Pierwsza wzmianka o Żydach w Słonimiu pochodzi z 1551 r., kiedy miasteczko zostaje wymienione w spisie wspólnot żydowskich, zwolnionych z serebszczyzna.[1.2] Oprócz tego, na starym cmentarzu żydowskim, istniejącym do okupacji nazistowskiej, znajdowała macewa z datą 1529[1.3]. Niewykluczone jednak, iż historia gminy żydowskiej jest dłuższa – możliwe, iż już w XV w. na terenie miasta działała gmina żydowska i żydowski cmentarz[1.4]. O wzroście znaczenia słonimskiej gminy żydowskiej świadczy zmiany statusu miasta, dokonana przez Sejm Czterech Ziem. W 1623 r. Słonim podlegał kahałowi Brześcia Litewskiego, ale w ciągu kilku lat stał się on samodzielną jednostką podatkową. Później miejscowość ta miała status miasta okręgowego, galila. Rozwojowi owej gminy żydowskiej sprzyjał fakt, iż na terenie Słonimia odbywały się sejmiki generalne Wielkiego Księstwa Litewskiego. Przyjazd posłów na sejm sprzyjał rozwojowi handlu miejskiego, którym zajmowali się przede wszystkim Żydzi. I poł. XVI w. jest uważana za okres rozkwitu słonimskiej gminy żydowskiej. O bogactwie wspólnoty świadczy m.in. zbudowanie barokowej Dużej Synagogi. Żydowscy kupcy specjalizowali się w handlu drzewem i ziarnem, część z nich również, zgodnie z tradycją, zajmowała się rzemiosłem. Popularne było również gorzelnictwo. Przenikanie idei Haskalah do wspólnoty słonimskich Żydów było związane z działalnością rabina Samsona, będącego właścicielem dużej biblioteki i cieszącego się sporym autorytetem wśród wspólnoty. Cieszył się również poparciem Gaona z Wilna[1.5]. Zły wpływ na żydowskie nastroje miała niestabilna sytuacja polityczna Rzeczypospolitej. W czerwcu 1764 r. niedaleko Słonimia doszło do starcia polskiego oddziału Karola Radziwiłła i oddziału wojsk rosyjskich. Żydzi bardzo się tym przejęli, gdyż spodziewali się pogromu ze strony armii. Na terenie wspólnoty żydowskiej wprowadzono post w związku z tymi wydarzeniami. Post ten dotyczył 26 siwana 5524 r. (17/28.06.1764) i nosił nazwę "środy tygodnia hukkat". Potem zamieniono ten post na zbiórkę ofiar na rzecz miejscowego szpitala, najprawdopodobniej w XIX w. Wzmianka o tym zachowała się w pinchasie słonimskiego towarzystwa Bikur Cholim[1.6]. W 1766 r. słonimski kahał liczył 1154 osób. Generalnie dobry czas w historii słonimskiej wspólnoty żydowskiej rozpoczyna się w momencie, gdy hrabiostwo Ogińskich postawiło tutaj swoją rezydencję. Koniunktura gospodarcza i patronat Ogińskich nad kupcami i rzemieślnikami, wspierającymi rozwój miasta, miały dobry wpływ na sytuację Żydów. Pod koniec XVIII w., po rozbiorach, słonimska wspólnota żydowska została zmuszona do podporządkowania się prawodawstwu Imperium Rosyjskiego, ograniczającemu prawa ludności żydowskiej. W 1797 r. na terenie ujezdu guberni słonimskiej mieszkało 1360 Żydów i Karaimów. Duże znaczenie dla struktury społecznej owej wspólnoty mieli rzemieślnicy, których tam było około 965. W XIX w. sława Słonimia w żydowskich kręgach akademickich była związana z działalnością rebe Abrahama ben Icchaka Weinberga. Dzięki niemu słonimska jesziwa zyskała sławę i autorytet wśród konserwatywnych Żydów[1.7]. W połowie XIX w. na terenie miasta znajdowało się 7 synagog i 14 domów modlitewnych[1.8].
Show footnotes
Hide footnotes
[1.1] B. Aleksandrowicz, Z przeszłości Słonima…, s. 24.
[1.2] Слоним, [w] Еврейская Энциклопедия (ЕЭ), Кол. 383.
[1.3] A.Dyczkowski, Słonim. Historia i zabytki, s. 10.
[1.4] Kalman Lichtenstein. The Ledger of Slonim. http://www.shtetlinks.jewishgen.org/slonim/Slonim_Ledger.htm
[1.5] Ibid.
[1.6] Слоним, [w] Еврейская Энциклопедия (ЕЭ), кол 384.
[1.7] The Chassidic Court of Slonim. http://www.tog.co.il/en/Article.aspx?id=180
[1.8] А. Працэнка, Павятовы Слонім у сярэдзіне і 2-й палове 19 ст. , [w] Памяць. Гісторыка- дакументальная хроніка, s. 97.
The Administrator has made all possible efforts to present the content accuratly and up-to-date in a way that does not infringe upon the rights of third parties, including copyrights, but cannot guarantee it. Therefore erroneous information on the website may not be the basis for claims. If you have any questions, please contact us at the following e-mail address: sztetl@jewishmuseum.org.pl
