Print | A A A | Report a bug | 45 786 984 chars | 84238 photos | 783 video | 117 audio | 1925 towns

Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny Auschwitz

This article is not available in selected language.

VERIFIED ARTICLE

Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady Auschwitz-Birkenau działający w latach 1940–45 był największym kompleksem obozowym działającym w czasie II wojny światowej. Składał się z obozu macierzystego Auschwitz I, obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz II – Birkenau oraz obozu pracy przymusowej Auschwitz III – Monowitz.

Obóz macierzysty Auschwitz I (Stammlager Auschwitz I)  został założony na podstawie rozkazu Heinricha Himmlera z 27.04.1940. Jego komendantami byli kolejno: Rudolf Höss, Arthur Liebehenschel, Richard Baer. Od 14.06.1940 r. zaczęły trafiać do Auschwitz transporty więźniów politycznych – Polaków z przepełnionych więzień w Generalnym Gubernatorstwie, ze Śląska i Wielkopolski. Po rozbudowie 1941 r. obejmował kompleks obozów: obóz macierzysty Auschwitz (Stammlager) w Oświęcimiu, obóz Birkenau w Brzezince, obóz Monowitz w Monowicach a także ponad 40 podobozów.

Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny Auschwitz był miejscem zagłady ludzi z Polski, Austrii, Belgii, Czechosłowacji, Danii, Francji, Grecji, Holandii, Jugosławii, Luksemburga, Niemiec, Norwegii, Rumunii, Węgier, Włoch, ZSRS, a także Hiszpanii, Szwajcarii, Turcji, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. W szczególności był on największym ośrodkiem zagłady Żydów. Niemcy kierowali większość z nich bez rejestracji do komór gazowych w celu natychmiastowego uśmiercenia. Zarejestrowanych i przeznaczonych na dłuższy pobyt w obozie więźniów było 400 tys., wśród nich połowę stanowili Żydzi. Drugą co do liczebności grupą więźniów byli Polacy (140 tys.), z których połowa zginęła.

Auschwitz był również miejscem masowego wyniszczenia polskiej inteligencji, działaczy społeczno-politycznych, członków organizacji konspiracyjnych, jeńców sowieckich i Cyganów.

Osadzeni w nim więźniowie ginęli masowo wskutek niewolniczej pracy, głodu, nieludzkich warunków bytowania, bicia, tortur i egzekucji. Wiosną 1942 r. przeprowadzono na jeńcach sowieckich i chorych więźniach pierwsze próby masowego uśmiercania za pomocą gazu (cyklon B). Zwłoki zamordowanych początkowo zakopywano, później palono w krematoriach i na stosach w specjalnie wykopanych dołach. Niemieccy lekarze obozowi dokonywali na więźniach zbrodniczych eksperymentów pseudomedycznych. Ze względu na zacieranie śladów zbrodni i zniszczenie przez SS większości dokumentacji dotyczącej więźniów, a także wywiezienie ocalałej dokumentacji przez wojska sowieckie, dokładna liczba ofiar Auschwitz nie jest możliwa do ustalenia. Najwyższy Trybunał Narodowy, m.in. na podstawie zeznań Hössa, przyjął, że w Auschwitz i jego podobozach zginęło 2,8 mln ludzi. Na podstawie szczątkowej dokumentacji można przyjąć, że ogółem w Auschwitz zamordowano co najmniej 1,1 mln więźniów, spośród których ok. 90% stanowili Żydzi. Z niewolniczej pracy więźniów korzystały zakłady IG-Farben i inne niemieckie koncerny. Mimo warunków straszliwego terroru w obozie działała od 1940 r. polska, a od 1943 r. międzynarodowa tajna organizacja ruchu oporu. Organizowano samopomoc, ucieczki więźniów, utrzymywano kontakty z ruchem oporu poza obozem, przygotowywano plan działania na wypadek zbrojnego starcia więźniów z załogą obozu, przekazywano aliantom informacje o zbrodniach hitlerowskich.

W styczniu 1945 r., kiedy wojska Armii Czerwonej zbliżały się, Niemcy ewakuowali obóz. Więźniowie zostali wyprowadzeni z obozu i poprowadzeni w tzw. marszu śmierci w głąb III Rzeszy. W czasie morderczego marszu zginęły tysiące więźniów.

27 stycznia 1945 r. do obozu Auschwitz wkroczyły wojska sowieckie. Zastały tam ponad 7 tys. więźniów (w tym kilkaset dzieci).

Najwyższy Trybunał Narodowy w Polsce (1947–50) skazał Hössa na karę śmierci i osądził 40 członków załogi Auschwitz. W trzech procesach (1963, 1966, 1967) we Frankfurcie n. Menem skazano dodatkowo 22 zbrodniarzy. Na mocy uchwały Sejmu PRL w 1947 r. teren obozu został uznany za Pomnik Męczeństwa Narodu Polskiego i Innych Narodów, a 1979 r. został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kultury i Przyrody UNESCO.

Na terenie obozu mieści się Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau. W kwietniu 1967 r. na terenie Brzezinki odsłonięto Międzynarodowy pomnik męczeństwa.

Nota bibliograficzna: 

  • Auschwitz 1940–1945. Węzłowe zagadnienia z dziejów obozu, red. W. Długoborski, F. Piper, t. 1–5, Oświęcim-Brzezinka 1995.
  • Garliński J., Oświęcim walczący, Londyn 1974.
  • Oświęcim. Hitlerowski obóz masowej zagłady, Warszawa 1981.
  • Oświęcim w oczach SS. Höss, Broad, Kremer,  Katowice 1985.
  • Wartości a przemoc, Warszawa 1973.
  • Piper F., Ilu ludzi zginęło w KL Auschwitz, Oświęcim 1992.
Stanisław Kania

© Treść hasła pochodzi z serwisów wiedzowych PWN; zobacz sam: Encyklopedia PWN, Słowniki języka polskiego i Słowniki obcojęzyczne.

The Administrator has made all possible efforts to present the content accuratly and up-to-date in a way that does not infringe upon the rights of third parties, including copyrights, but cannot guarantee it. Therefore erroneous information on the website may not be the basis for claims. If you have any questions, please contact us at the following e-mail address: sztetl@polin.pl

Location

Zoom map

GPS:
50.0266° N / 19.2036° E
50°01'35" N / 19°12'13" E
Lokalizacja dokładna

Gallery