Print | A A A | Report a bug | 41 378 737 chars | 95329 photos | 878 video | 118 audio | 1886 towns

This article is not available in selected language.

Osiedlenie się Żydów w Opatowie należy wiązać z większą falą migracji ludności żydowskiej w Polsce w XVI w., której cechą charakterystyczną było przenoszenie się Żydów z wielkich ośrodków do mniejszych oraz z miast królewskich do szlacheckich. Zważywszy na powyższą tendencję należy zauważyć, że Opatów był pierwszym miastem szlacheckim w województwie sandomierskim, w którym osiedlili się Żydzi. Najstarszy polski rejestr osiedli żydowskich z 1507 r. nie wymienia Opatowa[1.1]. Jednak w 1518 r. Żydzi prawdopodobnie mieszkali już w tym mieście[1.2]. W 1538 r. odnotowano tutaj 4 rodziny żydowskie[1.3]. Poza tym można zauważyć, że pobyt Żydów w Opatowie przed 1514 r. byłby mało prawdopodobny, gdyż wówczas Opatów stanowił uposażenie biskupów lubuskich, a w dobrach kościelnych osadnictwo żydowskie pojawiało się najpóźniej i było mało liczebne. W związku z tym, starozakonni osiedlili się tu zapewne w okresie, gdy właścicielem dóbr opatowskich był kanclerz wielki koronny Krzysztof Szydłowiecki (1514-1532 r.), za którego Opatów przeżywał rozkwit, co niewątpliwie zachęcało też do przybycia i osiedlenia się w tym mieście.

Ksiądz Władysław Fudalewski, autor monografii Opatowa, wskazuje, że pierwsza wzmianka o Żydach w księgach kapitulnych pochodzi i z 1612 r.[1.4]. W 1634 miasteczko zostało podzielone na dwie części - chrześcijańską i żydowską. Część żydowska znana była później jako Ulica Żydowska.[1.5].

Pierwszy przywilej dla Żydów opatowskich został wydany w 1545 r. przez ówczesnego właściciela Opatowa Jana Tarnowskiego[1.6]. Na przełomie XVI i XVII w. doszło do ukształtowania się kahału opatowskiego. Prawdopodobnie wtedy też powstała tutaj murowana synagoga. Obok niej, w XVIII w., istniała także drewniana synagoga i klojz.

Pierwszym, znanym z przekazów rabinem opatowskim był Izaak ben Eljakim Heilprin, który zaczął pełnić tę funkcję jeszcze przed 1590 r. Należy jednak zaznaczyć, że XVIII w. w Opatowie, nieraz w tym samym czasie było aż 3 rabinów. Albowiem, oprócz rabina kahalnego w synagodze murowanej i rabina w klojzie, osobnego rabina posiadało wówczas również bractwo wiecznego światła (hebr. chewra ner tamid)[1.7].

Show footnotes

Hide footnotes

[1.1] M. Horn, Najstarszy rejestr osiedli żydowskich w Polsce z 1507 roku, „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”, nr 93, 1974, s. 11-15.

[1.2] H. Horowitz, Die jüdische Gemeinde Opatow und ihre Rabbiner, „Monatschrift für Geschichte und Wissenschlieft des Judentunns“, r. 74, 1930, z. 1/2, s. 10; R. Kubicki, Żydzi opatowscy od XVI do początku XIX wieku, [w:] Z przeszłości Żydów polskich. Polityka – gospodarka – kultura - społeczeństwo, pod red. J. Wijaczki i G. Miernika, Kraków 2005, s. 66-68.

[1.3] Z. Guldon, K. Krzystanek, Ludność żydowska w miastach lewobrzeżnej części województwa sandomierskiego w XVI-XVIII wieku. Studium osadniczo-demograficzne, Kielce 1990, s. 41, 164.

[1.4] W. Fudalewski, Miasto Opatów, Warszawa 1895

[1.5] [por. D. Dombrowska.... datę tą wskazuje też W. Fudalewski

[1.6] Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Zbiór Dokumentów Pergaminowych, sygn. 5749; G. D. Hundert, The Jews in a Polish Private Town. The Case of Opatów in the Eighteenth Century, Baltimore-London 1992, s. 159-160.

[1.7] Zob. np. Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie, Prace Magisterskie, sygn. 117/8, s. 13.

The Administrator has made all possible efforts to present the content accuratly and up-to-date in a way that does not infringe upon the rights of third parties, including copyrights, but cannot guarantee it. Therefore erroneous information on the website may not be the basis for claims. If you have any questions, please contact us at the following e-mail address: sztetl@jewishmuseum.org.pl

Gallery