Local history
Information about the town – Polska / podkarpackie
This article is not available in selected language.
Pierwsza wzmianka o osadzie Krosno pochodzi z 1282 r., z dokumentów księcia krakowskiego, Leszka Czarnego. Rozwojowi osady sprzyjało korzystne położenie przy szlaku handlowym z Małopolski na Ruś i Węgry. Na przełomie XIII i XIV w. wschodnia część ziemi krośnieńskiej należała prawdopodobnie do Rusi Halickiej i sięgała górnej Jasiołki. Przemawia za tym, brak Krosna w dokumentach Władysława Łokietka. Sytuacja ta zmieniła się w latach 1340-1349 kiedy to Ruś Halicka została włączona do Polski [1.1].W połowie XIV w. Krosno otrzymało prawa miejskie na prawie magdeburskim. W 1367 r. król Kazimierz Wielki nadał tytuł Królewskiego Wolnego Miasta Krosna i własny herb księstwa brzesko-kujawskiego. W tym samym czasie wzniesiono fortyfikacje miejskie. W 1461 r. wybudowano wodociągi miejskie. W 1473 i 1474 r. odparto najazdy węgierskie, a w 1500 r. wielki pożar zniszczył miasto. Na przełomie XV-XVI w. Krosno było ważnym ośrodkiem rzemieślniczo-handlowym, największy jego rozwój przypada na wiek XVI. Liczyło wówczas około 4 000 mieszkańców, i jako jedno z niewielu miast w Polsce, otaczał je podwójny łańcuch murów. W 1530 r. w mieście rozwinął się ważny ośrodek reformacji luterańskiej. W 1569 r. Krosno otrzymało przywilej "de non tolerandis Judeais".
W 1614 r. do Krosna sprowadzono jezuitów, którzy założyli kolegium. W 1624 r. dotarli tu Tatarzy budziaccy Kantymira Murzy, grabiąc je i niszcząc. Plagą tamtych czasów było także zbójnictwo na traktach handlowych. Najazdom i walkom zbrojnym towarzyszyły klęski nieurodzaju, zarazy i pożarów, jeden z większych zniszczył miasto w 1638 r.
W 1655 r. Krosno zostało złupione i znacznie zniszczone przez Szwedów. Wojska Karola Gustawa grabiły wszystko, co stało na drodze. Najazd szwedzki wyrządził wiele krzywd i nieszczęścia na ziemi krośnieńskiej. W 1657 r. miasto odparło najazd wojsk Rakoczego, słynące z brutalności i zapędów niszczycielskich. Sytuacja gospodarcza znajdowała się w bardzo złym stanie po latach niepokoju, a dodatkowo pogarszały ją klęski nieurodzaju, powodzie i epidemie.
Podczas wojny północnej, w latach 1702-1709, ziemia krośnieńska znów stała się terenem zmagań wojennych pomiędzy wojskami szwedzkimi, wspierającymi na tronie króla Stanisława Leszczyńskiego, które weszły na Podkarpacie, a armią saską i wojskami stojącymi po stronie saskich Wettynów. Jedne i drugie wojsko dokonywało rabunków. W listopadzie 1702 r. po pogromie wojsk saskich, na Krosno napadły oddziały szwedzkie korpusu gen. Mgnusa Stenbocka, podpalając miasto. W 1709 r. po klęsce króla szwedzkiego Karola XII pod Połtawą, do Krosna weszły wojska rosyjskie cara Piotra I[1.2]
W czasach upadku Rzeczpospolitej szlacheckiej na ziemi krośnieńskiej ponownie doszło do walk. W latach 1769-1772 konfederaci barscy walczyli z wojskami rosyjskimi carowej Katarzyny. Odziały konfederackie utrzymały się w Krośnie aż do wejścia wojsk austriackich 14 V 1772 r. W tym dniu do obozu przybył oficer austriacki żądając wycofania się oddziałów znad granicy. Oficjalnie miasto zaborca zajął 12 VI 1772 r. Nowe władze wprowadziły swoją administrację i prawo. W 1783 r. dokonano podziału zajętych ziem na 18 cyrkułów. Krosno znalazło się w cyrkule dukielskiej, będącej największą w Galicji, obejmującej 117 dominów, 471 miejscowości i liczącej 222 680 mieszkańców.
W I poł. XIX w. ziemia krośnieńska nękana była przez klęski żywiołowe: susze, grad, powodzie. W 1831 r. w całej okolicy panowała epidemia cholery, do dziś można odnaleźć wiele cmentarzy cholerycznych. W 1846 r. wybuchła rabacja chłopska. Objęła swoim zasięgiem wsie Kotliny Krośnieńskiej i Pogórza. Chłopi napadali na dwory. Władze austriackie stłumiły bunt, zmuszając chłopów do odrobienia pańszczyzny. Rok później, wskutek nieurodzaju, nastąpił głód oraz epidemia tyfusu i dżumy, dziesiątkując ludność Krosna i okolicy.
Sytuacja gospodarcza i społeczna zaczęła zmieniać się od połowy XIX w. na co wpłynęło zniesienie pańszczyzny. Ponowny rozkwit Krosna związany był z odkryciem i eksploatacją złóż ropy naftowej pod koniec XIX w. W 1856 r. Tytus Trzecieski i Karol Klobassa założyli pierwszą na świecie spółkę poszukiwania i wydobywania ropy. Następnie Ignacy Łukasiewicz założył pierwszą kopalnię i rozpoczął budowę jednej z pierwszych na skalę światową destylarni oleju skalnego. Krosno i pobliska Bóbrka stają się kolebką przemysłu naftowego. W ślad za tym w 1905 r. uruchomiono Zakłady Rafinerii Ropy Naftowej.
Show footnotes
Hide footnotes
[1.1] Janusz Michalak, Krosno i okolice, Krosno 1996, s. 24.
[1.2] Janusz Michalak, Krosno i okolice, Krosno 1996, s. 27.
The Administrator has made all possible efforts to present the content accuratly and up-to-date in a way that does not infringe upon the rights of third parties, including copyrights, but cannot guarantee it. Therefore erroneous information on the website may not be the basis for claims. If you have any questions, please contact us at the following e-mail address: sztetl@jewishmuseum.org.pl
